Tildiń bolashaǵy sol tilde adamnyń ne jasaı alatynyna baılanysty — Aımaǵambetov
ASTANA. KAZINFORM — Quryltaı depýtaty Ashat Aımaǵambetov Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń H quryltaıynda Prezıdent kótergen máselelerge pikir bildirip, ulttyq tsıfrlyq derekter qoryn qalyptastyrý, ǵylymı termınderdi birizdendirý jáne qazaq tilindegi jasandy ıntellektini damytý qajettigin atap ótti.
— Memleket basshysy Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń H quryltaıynda óte mańyzdy máselelerdi qozǵady. Ásirese, ǵylym men bilim, termınologııa, jasandy ıntellekt jáne qazaq tiliniń ulttyq tsıfrlyq derekter qoryn jasaý týraly aıtylǵan oılarǵa erekshe toqtalǵym keledi. Óıtkeni bular — bir-birimen tikeleı baılanysty dúnıeler. Bilim salasyndaǵy baǵyt aıqyn. Prezıdent atap ótkendeı, bıyl birinshi synypqa barǵan balalardyń 71 paıyzy qazaq mektebin tańdady, ıaǵnı qazaq tilinde bilim alýǵa degen suranys jyl saıyn artyp keledi. Endigi basty másele — osy suranysty sapaly mazmunmen toltyrý. Qazaq tilindegi pánderdi oqytý ádistemesi, ǵylymı termınderdiń birizdiligi, muǵalimderdiń kásibı deńgeıi men zamanaýı bilim resýrstarynyń qoljetimdi bolýy qazir birinshi kezekke shyǵyp otyr. Osy turǵydan alǵanda, Prezıdenttiń termınologııa men orfografııany retke keltirý týraly tapsyrmasy óte oryndy. Bul tek til tazalyǵy emes, bilim sapasyna tikeleı áser etetin faktor, — dep jazdy Aımaǵambetov áleýmettik jelidegi paraqshasynda.
Onyń sózinshe, jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy bul jumystyń mańyzyn tipti arttyryp jiberdi. Buryn sapasyz aýdarma nemese qate termın bir kitaptyń ishinde ǵana qalyp qoıatyn edi. Qazir ondaı qateler tsıfrlyq júıeler arqyly lezde taralyp ketedi.
— Jasandy ıntellektiniń qazaq tilinde qanshalyqty saýatty ári sapaly jaýap beretini de oǵan júktelgen derekterdiń sapasyna tikeleı baılanysty. Bul máseleni kóterip, 2024 jyly áriptesim Aıdos Sarym ekeýmiz «Mádenıet týraly» zańǵa arnaıy túzetýler engizýge bastamashy boldyq. Sonyń nátıjesinde Qazaq tiliniń ulttyq sózdik qory men Ulttyq korpýsyn qurýdyń, sondaı-aq qazaq tiliniń úlken tildik modelin (LLM) ázirleýdiń zańnamalyq negizi jasaldy, ıaǵnı zań bar. Endigi mindet — sony sapaly ári sozbalańǵa salmaı júzege asyrý. Onyń ústine jınaqtalǵan derekterdi tek adam ǵana emes, kompıýterlik júıeler de ońaı oqyp, óńdeı alatyn formatta jasaý mańyzdy. Áıtpese tsıfrlanǵan mol muramyz jańa tehnologııalardyń kádesine jaramaı, sórede shań basyp qala beredi, — deıdi depýtat.
Sondaı-aq termınderdiń ǵylymı anyqtamasy, halyqaralyq balamasy men qoldanylý mysaldary kórsetilgen, únemi jańaryp otyratyn biryńǵaı tsıfrlyq júıe aýadaı qajet. Onyń aıtýynsha, álemde mundaı tájirıbe bar.
— Taǵy bir mańyzdy jaıt. Biz balalarymyzdyń birneshe til bilgenin qalaımyz. Bul — sózsiz úlken artyqshylyq. Biraq tek qazaq tilinde oqıtyn balanyń sapaly ǵylymı aqparat alý múmkindigi basqa tilde oqıtyn qurdasynan kem bolmaýy kerek. Ana tilinde oqyp-aq álemdik ǵylymdy meńgerýge, kúrdeli tehnologııalardy ıgerýge jáne jańa bilim qalyptastyrýǵa tolyq múmkindik bolýy qajet. Sondyqtan qazaq tiliniń damýyn tek sóıleıtin adam sanymen nemese qazaqsha jazylǵan is-qaǵazdardyń úlesimen ólsheý jetkiliksiz. Qazaq tilinde qandaı sapaly bilim berilip jatyr? Qandaı ǵylymı eńbekter men zamanaýı oqýlyqtar jazylyp jatyr? Qandaı tehnologııalar men jańa ónimder shyǵyp jatyr? Jasandy ıntellekt qazaqsha qanshalyqty erkin sóıleıdi? Ýnıversıtetterdegi zamanaýı kýrstar men tsıfrlyq resýrstardyń deńgeıi qandaı? Mine, naǵyz kórsetkish — osylar. Qysqasy, tildi damytýdyń eń tıimdi joly — ony tek talap etý ǵana emes, sol tilde sapaly bilim alýǵa, tabysty eńbek etýge jáne jańalyq ashýǵa múmkindik beretin orta qalyptastyrý. Óıtkeni tildiń bolashaǵy sol tilde adamnyń ne jasaı alatynyna tikeleı baılanysty. Prezıdenttiń búgingi sózinen túıgen basty oılarymnyń biri osy boldy, — dep túıindedi Ashat Aımaǵambetov.
Osyǵan deıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń H quryltaıynda sóılegen sóziniń tolyq nusqasy jarııalandy.
