Tikushaqpen saıahat, etnoaýyl, agrotýrızm: Aqmola oblysy týrısterge ne usynady

– Andreı Ivanuly, qazaqstandyqtar men sheteldik qonaqtardyń Aqmola oblysynda demalýǵa degen qyzyǵýshylyǵy qalaı ózgerdi?

– Óńirge qyzyǵýshylyq artyp keledi. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Aqmola oblysyna shamamen 1 mıllıon 600 myń týrıst kelgen. Bul — rekordty kórsetkish, ótken maýsymmen salystyrǵanda 26%-ǵa ósim bar. Týrısterdiń 90%-y Şýche-Býrabaı jáne Zerendi kýrort aımaqtarynda demalǵan. Árıne, negizinen Býrabaıǵa keledi.

Onyń ishinde 560 myńǵa jýyq týrıst qonaqúılerde bir táýlikten artyq ýaqyt turaqtaǵan. Kórsetilgen qyzmet kólemi shamamen 32 mıllıard teńgeni qurady. Bul da aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish. Sonyń nátıjesinde bıýdjetke shamamen 4,2 mıllıard teńge salyq tústi.

Kýrorttyq oryndar týraly aıtsaq, negizgisi — Şýche-Býrabaı kýrort aımaǵy. Sheteldik týrıster sany da 25 myńǵa deıin artty, biraq ishki týrızmmen salystyrǵanda áli de az. Kóbinese bizge qazaqstandyqtar keledi. Qonaqtardyń basym bóligi — Astana qalasynyń turǵyndary, óıtkeni elorda jaqyn ornalasqan. Degenmen óńirimizge Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynan týrıst keledi. Ásirese Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Qaraǵandy óńirlerinen, sondaı-aq almatylyqtar da jıi kelip demalady.

– Şýche-Býrabaı kýrort aımaǵyn damytý úshin qandaı sharalar qolǵa alyndy?

– Byltyr naýryz aıynda Úkimet Şýche-Býrabaı kýrort aımaǵyn damytýǵa arnalǵan keshendi jospardy bekitti. Ol 137 mlrd teńgeni qamtıtyn 118 is-sharadan turady. Eń aldymen, bul jumystar ınfraqurylym máselelerin sheshýge baǵyttalǵan. Sonymen birge, kýrort aýmaǵynda júzege asyrylatyn túrli ınvestıtsııalyq jobalar da qarastyrylǵan. Buǵan qosa, óńirdi ilgeriletý men keńinen tanytý sharalary da qamtylǵan.

Ótken jyly týrızm salasyna salynǵan negizgi ınvestıtsııalar kólemi shamamen 40 mlrd teńgeni qurady. Jańa demalys oryndary, qonaqúıler salyndy. Bıyl da aýqymdy, bolashaǵy zor josparlar bar.

– Demek, eń aldymen ınfraqurylym máseleleri sheshiledi ǵoı?

– Iá, bul turǵyda ótken jyl óte qarqyndy boldy. Býrabaı kýrorty aýmaǵynda 8 jańa sholý alańy salyndy, Abylaı han alańyndaǵy mýltımedııalyq mýzeı jańartyldy, Aqbýra aýmaǵynan «Býrabaı» ulttyq parki kireberisine deıin shamamen 10 shaqyrymdyq velojol qurylysy aıaqtaldy.

Qazirgi ýaqytta Býrabaı kýrorty – ınfraqurylymy damyǵan týrıstik óńirlerdiń biri dep senimdi aıtýǵa bolady. Munda shamamen 35 shaqyrym velojol, sondaı-aq kýrort aımaǵyn tolyq aınala ótetin jaıaý júrginshi joldary bar.

– Al sheshilmeı otyrǵan qandaı negizgi máseleler bar?

– Bizde joldaǵy «keptelis» máselesi úlken problema týyndatyp otyr. Týrıster aǵynynyń kóp bolýy kólikterdiń de tolassyz kóp bolýyn bildiredi, óıtkeni kóptegen adamdar óz kóligimen keledi. Bul óte ózekti másele, áli tolyq sheshilgen joq. Biz avtoturaqtar salyp, jaǵdaıdy jaqsartýǵa tyrysyp jatyrmyz. Byltyr ulttyq park aýmaǵynda tórt avtoturaq salyndy, biraq bul problemany tolyq sheshpeıdi. Yqtımal sheshimderdiń biri — Býrabaı kentinde birjaqty qozǵalys engizý dep esepteımin. Ol úshin Álımýsınder kóshesi men Gromatýha ózeninen ótetin kópirdi birjaqty etý qajet. Kenesary kóshesi boıynsha shyǵý baǵytynda birjaqty qozǵalys, al Álımýsınder kóshesi boıynsha – kirý baǵytynda birjaqty qozǵalys bolady. Sonda keptelis máselesi ishinara sheshiledi. Qazir biz respýblıkalyq bıýdjetten kósheler men kópir salýǵa qarjy surap otyrmyz. Jalpy soma shamamen 3 mıllıard teńgeni quraıdy. Joba daıyn, tek qarjylandyrý máselesi qaldy. Sondaı-aq Esil janarmaı quıý beketinen Býrabaıǵa júretin jol jaryqtandyryldy. Bul jol-kólik oqıǵalarynyń sanyn azaıtyp, sapardy qolaılyraq etedi.

– Taǵy bir jıi kóteriletin másele — sanıtarlyq ınfraqurylym, ıaǵnı dárethanalar. Bul másele qalaı sheshilip jatyr?

– Ótken jyly biz qosymsha 15 sanıtarlyq torap ornattyq, olardyń biri jyl boıy jumys isteıtin, jyly dárethana. Ol Býrabaı kentiniń ortalyq alańynda ornalasqan. Bıyl da bul jumystar jalǵasady. Týrıster jıi baratyn negizgi nysandardyń biri — Bólektaý taýynyń basyna da zamanaýı, jyl boıy jumys isteıtin dárethana ornatylady. Ol barlyq sanıtarlyq toraptar sııaqty tańnan keshke deıin jumys isteıdi. Biraq jaz mezgilinde ony táýlik boıy jumys istetý múmkindigin qarastyramyz. Sonymen qatar, jaıly jaǵdaıy joq, biraq táýlik boıy jumys isteıtin kóshe dárethanalary da bar. Jalpy, Býrabaı kýrortynda osyndaı shamamen 100 qarapaıym sanıtarlyq torap bar. Sońǵy eki jylda dárethanalar máselesin tolyǵymen derlik sheshtik dep esepteımin. Qazir turǵyndardyń negizgi shaǵymdary dárethananyń joqtyǵyna emes, olardyń aqyly bolýyna jáne kútimine qatysty bolyp otyr. Barlyq jerde tıisti tazalyq deńgeıi saqtala bermeıtinin moıyndaımyn. Aıtpaqshy, kásipkerlerge dárethanalardy kútip-ustaý úshin bir sanıtarlyq torapqa aı saıyn 83 300 teńge kóleminde sýbsıdııa bólinedi. Bıyl bul máseleni túbegeıli sheshemiz dep úmittenemiz.

– Byltyr jaǵajaılardyń qoljetimdiligi boıynsha da shaǵymdar boldy. Bul máseleni qarastyrdyńyzdar ma?

– Iá, qoǵamdyq jaǵajaılardyń jetispeýi jáne sý aıdyndaryna qoljetimdiliktiń shektelýi týraly shaǵymdar boldy. Ótken jyly ákimdik Şýche kólinde qoǵamdyq jaǵajaı jasady. Bıyl Býrabaı kólinde de tegin qoǵamdyq jaǵajaı ashylady. Biz jalǵa berilgen jaǵajaılardyń sanyn azaıtyp, Sý kodeksiniń talaptaryn saqtaı otyryp, halyqty tańdaý múmkindigimen qamtamasyz etemiz.

– Týrıstik nysandarǵa kólikpen jetýde qıyndyqtar bar ma?

— Byltyr biz tikushaqpen ekskýrsııalyq týrlardy iske qostyq, oǵan óte jaqsy suranys baıqaldy. Baǵasy salystyrmaly túrde qymbat bolǵanyna qaramastan, jaz mezgilinde shamamen 175 reıs uıymdastyryldy, ıaǵnı kúnine eki-úsh reıs jasalǵan. Bıyl shaǵyn motorly ushaqtarmen ekskýrsııalardy iske qosýdy qarastyryp jatyrmyz. Mundaı týrlar arzanyraq bolady, ári ushaqtar Astanadan Býrabaıǵa tikeleı qatynaı alady. Ol úshin uzyndyǵy shamamen 1 shaqyrym bolatyn ushý-qoný jolaǵyn salý qajet. Qazir osy jóninde ınvestorlarmen kelissózder júrgizilýde. Ushaqtar 6-8 adamǵa deıin tasymaldaı alady, olardy bıyldyń ózinde iske qosýdy josparlap otyrmyz.

Sondaı-aq byltyr Astanadan Býrabaıǵa júrdek elektr poıyzy iske qosyldy. Ol aptasyna bes ret qatynaıdy, jol ýaqyty — 2 saǵat 15 mınýt. Onda ár túrli baǵadaǵy úsh klasty vagondar bar. Júrý ýaqyty qonaqúılerge ornalasý kestesimen úılestirilgen. Bul baǵyt ásirese jaz mezgilinde óte tanymal.

– Býrabaıǵa túsetin júktemeni azaıtý úshin basqa baǵyttardy damytý josparlanyp otyr ma? Oblystaǵy qandaı jańa týrıstik lokatsııalardy atap óter edińiz?

– Şýche-Býrabaıdan bólek, Zerendi kýrorttyq aımaǵy da qyzyǵýshylyq týdyrady. Qazir Zerendide vızıt-ortalyqtyń qurylysyn bastadyq. Bul nysan negizgi týrıstik orynǵa aınalyp, óz ishinde mýzeı ekspozıtsııalaryn, vızıt-ortalyqty jáne ártúrli kórme men is-shara formattaryn qamtıdy. Bıyl Zerendi kýrorttyq aımaǵynda eki abattandyrylǵan týrıstik marshrýt pen Smolnaıa tóbesinde bir sholý alańyn jasaýdy josparlap otyrmyz, odan búkil kýrorttyq aımaqqa ásem kórinis ashylady. Zerendide ınfraqurylym azdaý bolǵanymen, tabıǵaty anaǵurlym taza. Sondaı-aq munda jaǵalaý aımaǵyn damytý josparlanyp otyr. Budan bólek, bıyl ol jaqqa aparatyn jol qurylysy aıaqtalady. Bastapqyda bul jol Qazaqstandaǵy alǵashqy baǵyty ózgermeli trassa retinde qarastyrylǵan edi, qazir muny qaıta talqylap jatyr. Byltyr ol jerde balalar men jasóspirimderdiń sport mektebi salynyp, onyń janynan shańǵy-roller parki jasaldy. Bul da ózindik ekopark. Ol Memleket basshysynyń ekoparkter qurý jónindegi tapsyrmasymen úndes júzege asty. Aıtpaqshy, ekoparkter boıynsha aldaǵy úsh jylda 10 joba iske asyrýdy josparlap otyrmyz. Olardyń negizgi bóligi elorda mańynda —Tselınograd aýdany, Qosshy qalasy jáne Arshaly aýdanynda salynady. Bul jerlerde jeke ınvestıtsııalar esebinen shamamen alty ekopark shoǵyrlanady. Budan bólek, týrızmdi damytýǵa áleýeti joǵary Aqkól aýdany bar. Onda qazirdiń ózinde ekoparkter qurý boıynsha eki joba júzege asyrylyp jatyr. Bul 8 park, eń aldymen, Astana turǵyndary úshin demalys ornyna aınalyp, «demalys kúngi týrlar» formaty boıynsha qyzmet etedi. Sondaı-aq Kókshetaýda Baıterek saıabaǵy aýmaǵynda ekopark salý jobasy ázirlenip jatyr.

– Óńirdegi týrızmniń maýsymmen shektelip qalý máselesi qalaı sheshilip jatyr?

– Týrıstik áleýetti ilgeriletý úshin bizde «Four seasons» baǵdarlamasy bar. Ótken jyly 25 iri is-shara ótkizdik, olardyń 12-si halyqaralyq deńgeıde Býrabaı kýrortynda uıymdastyryldy. Bıyl aqpanda Burabay Ice atty halyqaralyq júgirý jarysy ótti. Bul baǵyt ári qaraı da jalǵasady. Bıyl 12-ge jýyq halyqaralyq is-shara josparlanyp otyr, oǵan álemniń ár túkpirinen qonaqtar keledi. Týrıster aǵynyn birkelki bólý úshin negizgi nazardy maýsymaralyq kezeń men qys mezgiline aýdaryp otyrmyz. Sporttyq jarystardyń róli de úlken. Aqparat arnaıy qaýymdastyqtar arqyly taratylady, sondaı-aq biz elshiliktermen jáne uıymdarmen jumys isteımiz, al ishki týrıster áleýmettik jeliler men jarnama arqyly habardar bolady. Ótken jyly Arshaly aýdanyndaǵy «Beıbarys» demalys aımaǵyna Satisfaction mýzykalyq festıvalin ótkizdik. Bıyl da kontsertti sol jerde ótkizýdi josparlap otyrmyz jáne Býrabaıda da uıymdastyrý múmkindigin qarastyryp jatyrmyz.

Byltyrdan bastap Býrabaıda 2000 oryndyq kongress-ortalyq salý jobasyn qarqyndy júrgizip jatyrmyz, onda jyl boıy túrli jergilikti is-sharalar ótkizýge bolady. Bul ortalyq týrısterdi tartatyn mańyzdy nysanǵa aınalyp, óńir ekonomıkasyna qosymsha serpin beredi.

– Al bıylǵy 2026 jylǵa qandaı josparlar men boljamdar bar?

– Bıyl shamamen 1,8 mln týrıst keledi dep kútemiz. Sebebi jazdyń óte ystyq bolatyny boljanyp otyr.

Halyqaralyq is-sharalar men áýe qatynasynyń damýy da sheteldik týrıster sanyn eki esege deıin arttyrýy múmkin. Bizge eń kóp keletinder — Reseı azamattary (shamamen 70%), ekinshi orynda Qytaı, sońǵy jyldary Úndistannan keletin týrıster de kóbeıip keledi. Kórsetiletin qyzmetterdiń kólemi shamamen 30 mlrd teńgege, jeke ınvestıtsııalar — 13,6 mlrd teńgege jetedi dep boljanýda.

Bıyl da Býrabaıda iri jobalardy júzege asyrý josparlanǵan. Mysaly, halyqaralyq qonaqúı jelilerin salý jáne bastalǵan nysandardy aıaqtaý kózdelip otyr. Sonymen qatar bıyl munda etnoaýyl jasaý josparlanǵan.

– Siz Býrabaı, Zerendi aýdandary jáne elorda mańy týraly aıttyńyz. Oblystyń basqa aýdandarynda týrızmniń damý áleýeti bar ma?

– Sandyqtaý aýdanynyń áleýeti joǵary, biraq ondaǵy ınfraqurylym áli jetkiliksiz. Onda biz agrotýrızm baǵytyn tańdadyq. ıAǵnı turǵyndar týrısterdi qabyldap, tuzdalǵan taǵamdar, balyq sekildi óz ónimderin sata alady. Bul jaz mezgiline arnalǵan. Qysta qar óte kóp jaýatyndyqtan, qarda júretin kólikpen jáne shańǵymen týrlar uıymdastyrýǵa bolady, óıtkeni ol jerde shańǵy joly da bar. Degenmen, ázirge halyqty oqytý semınarlaryn ótkizip jatyrmyz, sebebi turǵyndar bul baǵytqa áli tolyq daıyn emes. Qazirdiń ózinde shamamen 6 týrıstik marshrýt bar, olardyń birin bıyl iske qosýdy josparlap otyrmyz.

Aıta keteıik, buǵan deıin Alakól jaǵalaýyndaǵy ınfraqurylymdy damytýǵa 2,4 mlrd teńge bólinetini týraly jazǵan bolatynbyz.