The Lancet: Eýropada aptap ystyq saldarynan ólim-jitim kúrt artty
ASTANA. KAZINFORM – Eýropada ekstremaldy ystyqqa baılanysty ólim-jitim turaqty túrde ósip keledi. Kóptegen óńirde bul kórsetkish 1990 jyldarmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı artqan. Bul týraly The Lancet jýrnalynda jarııalanǵan zertteýde aıtyldy.
Zertteý derekterine sáıkes, Eýropada zerttelgen aımaqtardyń 99,6%-ynda 2015–2024 jyldar aralyǵyndaǵy aptap ystyqqa baılanysty ólim sany 1991–2000 jyldarmen salystyrǵanda joǵary bolǵan.
Ortasha ósim jyl saıyn árbir mıllıon turǵynǵa shaqqanda shamamen 52 qosymsha ólim jaǵdaıyn quraǵan. Al Ispanııa, Italııa, Grekııa jáne Bolgarııanyń keıbir óńirlerinde bul kórsetkish mıllıon adamǵa shaqqanda 120-dan asyp ketken.
Zertteý avtorlary Eýropada ekstremaldy ystyq týraly eskertý jarııalanatyn kúnder sany 1990-jyldardyń basymen salystyrǵanda orta eseppen 318%-ǵa artqanyn atap ótti.
Eń joǵary ósim Batys Eýropada, sonyń ishinde Germanııada tirkelgen. Onda kórsetkish shamamen 450%-ǵa kóbeıgen.
Ǵalymdar bul ózgeristerdi klımattyń ózgerýimen baılanystyrady. Olardyń aıtýynsha, jahandyq jylyný tek ólim-jitimge ǵana emes, halyqtyń jalpy densaýlyq jaǵdaıyna da áser etedi.
Mysaly, kóktemniń erte kelýine baılanysty allergendi ósimdikterdiń gúldeý maýsymy 1–2 aptaǵa erterek bastalady. Bul allergııaǵa beıim adamdarda reaktsııalardyń da erte bastalýyna sebep bolady.
Sonymen qatar Eýropada tropıkalyq juqpaly aýrýlardyń taralý qaýpi artyp keledi. Zertteýshiler masa arqyly taralatyn ınfektsııalar, sonyń ishinde denge vırýsynyń taralý aımaǵy keńeıip jatqanyn aıtady. Baǵalaý boıynsha, juqtyrý qaýpi shamamen 300%-ǵa ósken.
Buǵan deıin Tynyq muhıtynyń ekvatorlyq bóligindegi sý betiniń jylynýyna sebep bolatyn El-Nıno qubylysy 2026 jyldyń sońyna qaraı qaıta damýy múmkin ekeni habarlanǵan edi. Sarapshylar munyń saldarynan álemde sý tasqyny, qurǵaqshylyq jáne rekordtyq temperatýralar bolýy múmkin ekenin eskertken.
Aıta keteıik, buǵan deıin pandemııadan keıin Soltústik Koreıada Ońtústik Koreıa kontentin kórgeni úshin ólim jazasy kóbeıgenin jazdyq.
