Tez daıyndalatyn koreı rameni bedeýlikke ákele me
ASTANA. KAZINFORM — Sońǵy jyldardaǵy resmı derekterge súıensek, Qazaqstanda árbir altynshy otbasy bala súıýde qıyndyqqa tap bolyp otyr. Jyl saıyn 20 myńǵa jýyq adamǵa bedeýlik dıagnozy qoıylady. Bul — tek tirkelgen jaǵdaılar. Mamandar esepke alynbaı júrgenderdiń sany budan da kóp bolýy múmkin ekenin aıtady.
Endokrınolog Ásel Asaınovanyń aıtýynsha, ramen men tez daıyndalatyn kespelerdi tikeleı bedeýlikke nemese rakqa ákeledi dep kesip aıtýǵa ǵylymı turǵyda dálel joq.
— Qazirgi tańda ramendi tikeleı qaterli isik nemese bedeýlikke ákeledi degen naqty ǵylymı qorytyndy joq. Bul baǵytta zertteý júrgizilip jatyr, keıbir jumystarda baılanys baıqalǵanymen, mundaı dıagnozǵa bir ǵana taǵam sebep boldy dep aıtý úshin adamnyń ómir salty, dıetasy, zııandy ádetteri, artyq salmaq pen genetıkalyq faktorlar da eskerilýi tıis, — deıdi maman Jibek Joly telearnasynyń «Bugin LIVE» baǵdarlamasynda.
Másele bir ǵana ónimde emes, ony qanshalyqty jıi jáne qandaı jaǵdaıda tutynýynda. Mamannyń aıtýynsha, ramen ýltra óńdelgen taǵamdar qataryna jatady. Onyń negizgi qaýipteri mynadaı:
Birinshiden, ramen aq unnan jasalady jáne glıkemııalyq ındeksi óte joǵary. Bul qan quramyndaǵy qanttyń kúrt kóterilýine ákelýi múmkin.
Ekinshiden, bir ramenniń ózinde táýliktik tuz mólsheri (5 gramm) asyp ketedi. Bul tuzdyń aǵzada jınalýyna, qan qysymynyń joǵarylaýyna sebep bolady.
Úshinshiden, quramynda qýyrýǵa arnalǵan maılar, palma maıy, dám kúsheıtkishter men aşy dámdeýishter bar. Olar baýyrǵa, asqazan-ishek jolyna jáne qan aınalym júıesine qosymsha salmaq túsiredi.
— Aşy taǵamdar asqazannyń shyryshty qabatyn titirkendirip, al soýstar men dámdeýishter baýyrǵa áser etýi múmkin, — deıdi endokrınolog.
Ramen bedeýlikke tikeleı emes, janama áser etýi múmkin. Ásel Asaınovanyń aıtýynsha, ýltra óńdelgen taǵamdardy turaqty tutyný ınsýlınge tózimdilikke, artyq salmaqtyń jınalýyna, baýyr qyzmetiniń baıaýlaýyna ákeledi.
Al baýyr — gormondardyń túzilýine qajetti aqýyzdar óndiriletin negizgi aǵza.
— Insýlınge tózimdilik damyǵanda, artyq salmaq jınalady. Bul gormondardyń túzilýine áser etedi. Nátıjesinde áıelderde etekkir tsıklynyń buzylýy, al er adamdarda sháýet sapasynyń tómendeýi baıqalýy múmkin, — deıdi dáriger.
Maman jasóspirimder úshin ramen, frı, chıpsy, býrger sekildi taǵamdardy turaqty tutyný ásirese zııandy ekenin aıtady. Sebebi bul ónimderde talshyqtar joq, kaltsıı, D dárýmeni, sapaly aqýyz jetkiliksiz. Al ósip kele jatqan aǵza úshin bul elementter gormondyq jáne bulshyqet júıesiniń qalyptasýynda sheshýshi ról atqarady.
— Jasóspirimderdiń ratsıonynda et, balyq, jumyrtqa, kókónister men jasyl shópter bolýy kerek. Muny ramen men fastfýd almastyra almaıdy, — deıdi endokrınolog.
Mamandar ramendi eki-úsh aıda bir ret tutynýdyń aıtarlyqtaı zııany baıqalmaýy múmkin ekenin aıtady. Alaıda ony kúndelikti taǵamǵa aınaldyrý semizdikke, gormondyq buzylystarǵa, qan qysymy men qant dıabetiniń damý qaýpine ákelýi múmkin.
— Ózimiz maman retinde mundaı ónimderdi múlde tutynbaımyz. Zııanyn bile tura, adamdarǵa múmkindiginshe bas tartýdy usynamyz, — deıdi Ásel Asaınova.
Aıta ketelik semizdikke shaldyqqan balalar sany artyp baratyny týraly jazǵan edik.