Teriden torsyq, súıekten kádesyı jasaıdy: ShQO turǵyny qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júr

ÓSKEMEN. KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan oblysy Tarbaǵataı aýdanynda qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júrgen sheber turady. Túrli festıval men kórmelerge únemi shaqyrylatyn Nurjan Eshojın ásirese astan qalǵan súıekterden kádesyılar jasap, óńir turǵyndaryn tańǵaldyryp keledi.

ShQO turǵyny qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júr
Foto: Nurjan Eshojınniń jeke muraǵatynan

Mundaı qabilet oǵan ata-anasynan daryǵan. Kazinform tilshisi Nurjan Eshojındi áńgimege tartyp kórdi.

– Áńgimemizdi týyp-ósken jerińizden bastasaq...

– Tarbaǵataı aýdanyna qarasty Jetiaral aýylynyń týmasymyn. Qazir Glýbokoe aýdanynda Oralhan Bókeı atyndaǵy qazaq orta mektebinde kórkem eńbek páninen sabaq beremin. Qolónerdiń tórt baǵyty boıynsha jumys isteımin. Qazaqstan etnodızaınerler odaǵynyń múshesimin. Ózim aıtqan tórt baǵyttyń biri – dástúrli teri ıleý. Odan keıin temir ustalyǵy, aǵash ustalyǵy jáne astan qalǵan súıekterden túrli kádesyı jasaý.

ShQO turǵyny qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júr
Foto: Nurjan Eshojınniń jeke muraǵatynan

– Bastaǵan isińizdi aıaqtaý úshin shabyt kerek pe, álde bári mashyqpen baılanysty ma?

– Ár jumys ózinshe bir shyǵarmashylyq ıdeıadan týyndaıdy. Árbiriniń fılosofııalyq mán-maǵynasy bar. Babalarymyzdan jalǵasyp kele jatqan osyndaı ónerimizdi óskeleń urpaqqa tanystyrýdy mańyzdy dep sanaımyn. Olardyń adam ómirindegi qajettilikteri men alar ornyn qyzyqty etip jetkizgen abzal. Sonyń biri – torsyq tigý. Onyń daıyndalý joldary, ony turmysta qalaı, qandaı maqsatta qoldandy degen suraqtarǵa egjeı-tegjeıli jaýap berýimiz kerek. Bul da bir shaǵyn zertteýdi qajet etedi. Janymda júrgen jora-joldastaryma, shákirtterime áli de tanystyryp kelemin. Torsyqtyń qazaq turmysynda alar orny zor.

– Torsyqtyń daıyndalý jolyn aıtyp ketseńiz...

– Maldyń terisi bolǵan soń oǵan túrli vırýs-bakterııa túsedi. Sol úshin aldymen jibitip alamyz. Sosyn tútinge ystap, zalalsyzdandyramyz. Keıin ony osy torsyqtyń úlgisinde alyp, arnaıy taramyspen tigemiz. Taramys degen – ol maldyń sińirinen jasalǵan usaq talshyqtar. Bylaısha aıtqanda, jip sekildi shıyrshyqtalǵan sińir.

– Osylardy kópshilikke jetkizý úshin kórmelerge de jıi qatysasyz ǵoı?

ShQO turǵyny qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júr
Foto: Nurjan Eshojınniń jeke muraǵatynan

– Iá. Sheberlik saǵatyn ótkizip, ótken-ketken adamǵa bárin tájirıbe júzinde kórsetemin. Ulym da torsyq jasaýdy biledi. Qamshy órýdiń birneshe túrin úırenip aldy. Qazaqta teri óńdeýdiń keń taraǵan eki túri bar. Onyń biri – sútke ılengen aq qaıys, ekinshisi – shıki teri arqyly ázirlenedi. Ony urmaly aspaptarǵa qoldanamyz. Kóbinde, eshki, iri qara, jylqy terisi kádege jaratylady. Qazir solardy jıi paıdalanyp júrmin.

– Súıekterden kádesyılar jasaımyn dep te aıttyńyz. Bul baǵyt qıyn emes pe?

– Astan qalǵan súıekterden táp-táýir dúnıeler shyǵarýǵa bolady. Bizdiń atalarymyz ysyrapshyl bolmaǵan. Soıylǵan maldyń júni, eti bolsyn azyǵyna jáne qajettiligine qaraı kúndelikti ómirde qoldanyldy. Máselen, súıekti alaıyq. Onyń ómirimizde alar orny erekshe. Babalarymyz ben zergerler qyz-kelinshekterge arnap, áshekeı buıymdar jasaǵan. Sonymen qatar túıme, ıne, turmysqa qajet quraldar, qasyq, taraq, tipti pyshaq ta ázirlegen. Odan bólek, sandyq betterin, kebeje, er-toqymdy da osy súıekpen, oıý-órnekpen kómkergen eken. Súıekten kádesyılar jasaý qazir umytylyp, joıylyp bara jatyr deýge bolady. Osynyń bárin birtindep shákirtterime úıretip kelemin.

– Temir ustalyǵy degende qarý, túrli qural-saıman daıyndaısyz ba?

– Qazaq batyrlary asynǵan bes qarýdyń birin – qaıqy qylyshty jasadym. Ózim mektepte muǵalim bolǵan soń bos ýaqytym bolǵanda ǵana qolǵa alyp júrdim. Sol úshin qansha ýaqyt ketkenin eseptemedim. Degenmen birshama izdenis pen shabytty qajet etedi. Muny temir ustalyǵymnyń bir qyry deýge bolady. Jalpy, adam ár jumysqa shabytpen keledi ǵoı. Bir dúnıemen tańnan keshke deıin otyrý múmkin emes. Jeke jumystar shyǵyp qalady, kúndelikti tirshiliktiń qam-qareketi degen bar. Biraq qansha qarbalas bolsa da, shyǵarmashylyqqa ýaqyt tabýǵa tyrysamyz.

– Mundaı qabilet kimnen darydy dep oılaısyz?

ShQO turǵyny qolónerdiń tórt baǵytyn qatar alyp júr
Foto: Nurjan Eshojınniń jeke muraǵatynan

– Ata-anamnan dep aıta alamyn. Ákem Tarbaǵataıdyń Tuǵyl degen aýylynan. Ónerdiń ózi ákeniń qanymen, ananyń sútimen beriledi deıdi ǵoı. Jalpy, ákem de, sheshem de ónerli, zııaly adamdar boldy. Ákem pedagog, qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ozyq qyzmetkeri atanǵan. Sheshem sovhozda esepshi bolyp jumys istedi. Biraq bos ýaqytynda tiginshilikpen aınalysatyn.

– Tarbaǵataı tóńiregi burynnan ań-qusqa baı. Ózińiz de kishkentaıyńyzdan tabıǵat taǵylaryn kóp kórgen shyǵarsyz?

– Iá. Men bala kúnimnen ańkós edim. Ustap ákelgen ańdardy terisin sypyrǵan soń shesheme aparyp beretinmin. Ol kisi sony ılep, eki qaryndasyma tymaq tigedi. Al ákem bilim salasynan bólek, sýretti de sheber salatyn, ári tarıh pániniń muǵalimi. Qanshama zatty ózi zerttep, zerdelep, keıin Jetiaralda Ólketaný murajaıyn da ashty.

– Ózińiz áke jolyn jalǵap, áli de ustalyqty damytýǵa nıetti sııaqtysyz?

– Árıne. Shákirtterime ony kúshtep emes, qyzyqtyryp úıretýge tyrysamyn. Tórt baǵytty qatar alyp júrsek te, jumysymyzdyń ádil baǵasyn berer – halyq.

Eske salsaq, buǵan deıin áke jolyn jalǵaǵan shyǵysqazaqstandyq ormanshy týraly jazǵanbyz.