Teńiz ken orny 170 mlrd dollar ınvestıtsııa tartýǵa sebep boldy — munaı sarapshysy
ASTANA. KAZINFORM — Teńiz ken ornyn ıgerýge iri munaı kompanııalaryn tartý durys sheshim boldy. Mundaı pikirdi Aimaq podkastynda munaı-gaz sarapshysy Abzal Narymbetov bildirdi.
— 1991 jyly Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin Teńiz ken ornynda munaı óndirý kólemi jylyna 1 mıllıon tonna shamasynda boldy. 1993 jyldan bastap óndiris kólemi artyp, ótken jyly 39 mıllıon tonnaǵa jetti. Qazaqstan boıynsha da aıtarlyqtaı ósim bar. 1993 jyly jyldyq munaı óndirý kólemi, qatelespesem, 22 mıllıon tonna bolsa, ótken jyly 99 mıllıon tonnaǵa jetti, ıaǵnı, 100 mıllıon tonnaǵa jýyqtady. Óndiris kólemi shamamen bes ese ósti. Teńiz ken ornynda munaı óndirý kólemi 40 esege artty. Ekonomıkalyq turǵydan qarasaq, bul joba shamamen 170 mıllıard dollar ınvestıtsııa tartýǵa sebep boldy, — dedi ol.
Sarapshy Qazaqstan iri ınvestorlardy tartý arqyly ekonomıkanyń damýyna negiz qalaǵanyn aıtady.
— Áli kúnge deıin munaı men gaz bıýdjet kirisiniń shamamen 40 paıyzyn quraıdy, qatelespesem. Al munaı men gazdy birge eseptegende, eksporttyń shamamen 60 paıyzyna tıesili. Paıdaly qazbalardy qosa eseptegende, bul kórsetkish 20–30 paıyzdy quraýy múmkin. Demek, elge túsetin qomaqty qarajattyń edáýir bóligi munaı-gaz salasynan keledi. Eger sol kezde ınvestorlar kelmeı, biz biraz ýaqyt kútken bolsaq, damý qarqynyn joǵaltýymyz múmkin edi. Sebebi ózderińiz biletindeı, 1990-jyldary Qazaqstanda úlken ekonomıkalyq daǵdarys boldy. Jalpy, daǵdarys Azııadan bastaldy. Onyń Qazaqstanǵa da áseri qatty tıdi, — dedi Abzal Narymbetov.
Ol ınvestorlardyń kelgeni de, iri kompanııalardyń munaı ıgerýge jumyldyrylǵany da durys dep esepteıdi.
— Sebebi, álemde Teńiz sııaqty kúrdeli ken oryndaryn ıgere alatyn kompanııalar kóp emes. Teńiz ken ornyndaǵy kúkirttiń mólsheri óte joǵary. Onyń qysymy da, temperatýrasy da joǵary, ári ken orny tereńde ornalasqan. Buǵan qosa, basqa da kúrdeli faktorlar bar. Menińshe, álemde osyndaı kúrdeli ken oryndaryn ıgere alatyn kompanııalar sany saýsaqpen sanarlyq. Mundaı jaǵdaıda qajetti tehnologııasy bar, óndiristegi qaýipsizdikti qamtamasyz ete alatyn kompanııalar kóp bolǵan joq. Sol kezde de «Shevron» álemdegi jetekshi bes kompanııanyń qatarynda bolsa, qazir álemdegi úshinshi iri kompanııalardyń biri. Bul reıtıngte aıtarlyqtaı ózgeris joq. Naryqtyq kórsetkishter boıynsha birinshi orynda Saýd Arabııasynyń kompanııasy, ekinshi orynda Exxon, úshinshi orynda «Shevron» tur. Sondyqtan júz jyldan astam tájirıbesi bar osyndaı kompanııalardy tartý durys sheshim boldy dep oılaımyn, — dedi ol.
Aıta keteıik, elimiz munaı ken oryndaryna jańa tehnologııalar engizýdi josparlap otyr.
