Teńge baǵamynyń nyǵaıýy úshin munaı baǵasynyń ósýi jetkiliksiz ?R. Alshanov
ALMATY. Aqpannyń 5-i. QazAqparat /Erlik Erjanuly/ - Ulttyq valıýtanyń devalvatsııasynda teńge baǵamynyń nyǵaıýyn munaı baǵasynyń ósýine ǵana tirep qoıýǵa bolmaıdy.
ҚR Joғary oқý oryndary қaýymdastyғynyң prezıdenti, Tұran ýnıversıtetiniң rektory, ekonomıka ғylymynyң doktory, fızıka-matematıka ғylymdarynyң kandıdaty Rahman Alshanov ҚazAқparat tilshisine bergen sұhbatynda osyndaı pikir bildirdi. «Қazaқstanyң saýda-sattyқtaғy basty әriptesi sanalatyn өzge elderde ұlttyқ valıýtanyң devalvatsııasy bizge қaraғanda erte қolғa alyndy. Jalpy ekonomıkasy naryқtyқ jolғa tүsken elderde valıýta baғamy sұranysқa saı өzgerip otyrady. Bұl bıznestiң jұmysy, memleket oғan aralaspaıdy. Қazir Өzbekstan sııaқty keıbir memleketter өz қaýipsizdigin oılap, dollardy ұstap қalý үshin tүrli shekteýler jasaýda. Қazaқstanda da naryқtyқ ekonomıka men valıýtalyқ қatynastar әli damymaғandyқtan valıýta baғamy Ұlttyқ bank tarapynan rettelip keldi. Syrtқa taýar shyғaratyn kompanııalar үshin teңgeniң құnsyzdanýy tıimdi boldy. Alaıda olar shetelden әkelgen dollaryn teңgege қymbattyraқ satyp ınflıatsııaғa belgili bir dәrejede yқpal etip keldi», - deıdi Rahman Alshanov. Onyң paıymdaýynsha, ұlttyқ valıýtanyң devalvatsııasıa bizde erte me kesh pe bәribir jasalatyn edi. Degenmen ony өzge elder sııaқty birden emes birtindep bosatқanda onyң zardabyn қarapaıym halyқ pen otandyқ өndiris sezinbeıtin edi. Өıtkeni olar өz өndirisine қajetti zattardyң kөbin әli de syrttan әkeledi. Bұl өzgeris sondaı-aқ syrttan қaryz alғan bankter men olardyң janyndaғy kompanııalar үshin de үlken syn bolmaқ. Sebebi қazir bankter men valıýta aıyrbastaý қosyndary dollardy қymbatқa satyp jatyr. «Valıýta baғamyn mұnaı baғasyna ғana baılanystyrýғa bolmaıdy. Mұnaı baғasynyң tүsýi odan kөp tabys taýyp үırenip қalғandarғa әser etýi mүmkin. Eger қazirgi baғa birshama ýaқyt өzgermeıtin bolsa ol biz үshin tıimdi bolary kүmәnsiz. Өıtkeni Қazaқstanda mұnaı өndirýdiң өzindik құny orta eseppen 1 barrel үshin 12 dollardy құraıdy. Keıbir kompanııalarda ol tipti 2 dollar ғana. Әrıne, mұnaı baғasy өsse bizde artyқ dollar kөbeıip, sұranys azaıғan soң teңge baғamy birshama nyғaıýy kүmәnsiz. Biraқ әlemdik naryқtaғy shıkizatқa degen sұranystyң azaıýy өndiristiң өzge salalaryn da damytýғa erekshe kөңil bөlý kerektigin kөrsetip otyr. Mәselen, AҚSh-ta өndiristiң 800 salasy bar. Bұl olarғa belgili bir deңgeıde daғdarystyң saldaryn jeңildetýde», - deıdi ғalym.
