Teńge aı saıyn aqyryndap qunsyzdansa, odan qaýip bar ma?
ASTANA. QazAqparat - Bankte kezekte turǵanmyn. Menen keıingi ájeı kassır qyzdan «dollar bar ma?» dep surady. «Joq» dep jaýap qatty bank qyzmetkeri. Kún keshkirip qalǵan edi. Ájeı burqan-talqan ashýlanyp, áldekimge telefonmen birneshe jerden dollar tappaı kelgenin, munda da joq ekenin aıtyp jatty. Sol jerde kezek kútken taǵy birneshe adam kassırdiń jaýabyn estigen soń jan-jaqqa tarap ketti.
Jasy kelgen qarııalardyń ózi dollar izdep sharq urǵanyna qaraǵanda, jýyrdaǵy Ulttyq bank basshysy Qaırat Kelimbetovtyń málimdemesin árkim ózinshe túsingen sııaqty. Ulttyq bank teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy aýytqý shegin 1 dollar úshin 198 teńgege deıin sozdy. Ol ne degen sóz? ıAǵnı, aldaǵy ýaqytta dollar baǵamy taǵy 10 teńgege deıin ósýi múmkin.
Alaıda baıbalam salýǵa negiz bar ma? Qarjy mamany, ekonomıst Oljas Qudaıbergenovtiń aıtýynsha, oǵan negiz joq.
«Ulttyq banktiń bul sheshimi kenetten sap ete qalatyn devalvatsııaǵa jol bermeıdi. Bunysy durys. Banktiń osy jospary boıynsha, teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy aıyna 0,5-1 teńgeden azaıyp otyrady. Tipti, aıyna 1 teńgeden álsiregenniń ózinde teńge baǵamy bir jylda 5,9 %-ǵa ǵana tómendeıdi. Bul teńge depozıtterin dollar depozıtterine qaraǵanda tıimdi saqtaýǵa múmkindik beredi», - dedi maman.
Demek, teńge kúrt qunsyzdanyp, halyqty alasúrginge salatyndaı oqys jaǵdaı oryn almaıdy. Ony Qaırat Kelimbetov te atap ótti.
«Sońǵy jarty jylda dollar 2 teńgeden sál ǵana ósti, sondyqtan jaqyn ýaqytta da ózgerister kútilip otyrǵan joq. Demek, valıýtanyń aýytqý shegin sozý Qazaqstannyń qarjylyq saıasatyna esh áserin tıgizbeıdi», - dedi ol.
Kerisinshe, bankterge uzaq merzimdi ınvestıtsııalyq jobalardy qarjylandyrý kezinde valıýtalyq táýekelderdi baǵalaýǵa ońtaıly jaǵdaı jasaldy.
Jalpy, valıýtanyń aýytqý shegi rejımi (valıýtalyq dáliz) - munaı baǵasy men damýshy elderdiń valıýtalary qubylyp turǵan turaqsyz kezeńde eń ońtaıly rejım. Sol arqyly elimizdiń valıýtasy men qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn saqtap qalýǵa úlken múmkindik týady. Máselen, ótken jyldyń ekinshi jartysynda teńgeniń baǵamyn bir qalypty ustap turýǵa dál osy valıýtalyq dáliz rejıminiń kóp kómegi tıdi. Osylaı bolýy zańdy da. Keıin barymyzdan túgel aırylyp qalmas úshin qazir az-azdan joǵaltý jeńil tıeri anyq. Onsyz da búkil el «qaı kúni devalvatsııa kenetten esik qaǵar eken» degen qorqynyshpen otyrǵan bolatyn. «Taıaqtyń eki ushy bar». Devalvatsııa degen sózden qorqýdyń da qajeti joq. Ekonomıkadan habary bar adam ulttyq valıýtanyń qunsyzdanýy - ulttyq óndiristi qorǵaý úshin jasalatyn daǵdarysqa qarsy shara ekenin jaqsy biledi. Sondaı-aq aldyn ala josparlanǵan devalvatsııa halyqty áleýmettik qorǵaý maqsatynda jasalady. Sondyqtan teńge baǵamyn jasandy túrde, kúshtep bir qalypta saqtap otyrýǵa bolmaıdy. Bul otandyq óndirýshilerge aıtarlyqtaı kesirin tıgizip, olar jumys oryndaryn qysqartýǵa májbúr bolady. El ekonomıkasynyń ósýi baıaýlaıdy. Eksporttyq ónimderge degen qyzyǵýshylyq kemip, ınvestıtsııa kólemi de azaıady. Al devalvatsııa kásiporyndardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa sep bolady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń kúni týady. Bul kezeń jańa kásipti bastaýǵa zor múmkindik. Óıtkeni, óndiris pen saýda-sattyqqa ketetin shyǵyndar arzandaıdy.
Ózderińizge belgili, ulttyq valıýtany saqtap turý úshin eldiń ortaq qazynasy - altyn-valıýta qorynan qarjy jumsalady. Bunyń sońy árıne, jaqsylyqqa ákelmeıdi. Onyń ústine, aıaq astynan sap ete qalatyn kúrt devalvatsııadan aman ekenimizdi de umytpaý kerek. Qarııalarǵa sheıin dollar izdep ketse, ol máseleniń baıybyna barmaı óz betinshe saqtanýdyń bir joly bolar. Degenmen, beker attandaýdyń qajeti shamaly. Janat KAPALBAEVA
