Temeki shegýden bas tartý baǵdarlamasyn ázirlep, odan arylýdyń jańa tetikterin engizgen jón - T. Qadambaev
ASTANA. 16 naýryz. QazAqparat /Qanat Mámetqazyuly/ - Elimizde temeki shegýden bas tartý baǵdarlamasyn ázirlep, ondaı ádetten arylýdyń jańa tetikterin engizýdi qarastyrǵan jón.
Búgin QR Parlamenti Májilisiniń jalpy otyrysynda Úkimet basshysynyń atyna saýal joldaǵan depýtat Toqtarbaı Qadambaev osylaı málim etti.
Saýal barysynda temeki shegýge tyıym salýǵa qatysty elimizde atqarylǵan jumystarǵa toqtalǵan depýtat, bundaı sharalar temeki shegýshilerdiń qataryn azaıtpaı otyrǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. «Temekige áýestik - úlken halyqtyq tragedııa. Sebebi, temekiniń zardabynan san alýan dertke shaldyqqan aýrý ata-anadan aýrý urpaq dúnıege keledi. Osy derttiń aldyn alyp, biz shuǵyl túrde el-jurt bolyp, Úkimet pen qoǵamdyq uıymdarmen birlese otyryp, onyń tamyr alyp, halyq arasyna tereń taralyp ketpeýiniń amaldaryn qarastyrýymyz kerek. Memleketimizdiń eń qymbat baılyǵy halqymyzdyń densaýlyǵyn saqtaý - búginde kezek kúttirmeıtin ózekti másele», degen T. Qadambaev, birqatar málimetterdi de alǵa tartty. Máselen, onyń aıtýynsha, búginde temeki shegýden álemde 10 sekýnd saıyn 1 adam, al jylyna 3 mıllıonǵa jýyq adam ajal qushýda. Sondaı-aq, temeki tartýdyń zııandyǵynan qaıtys bolǵan adamdardyń sany SPID pen týberkýlez aýrýlarynan qaıtys bolǵandar sanynan da asyp túsedi. Al álemde qaterli ókpe isiginen qaıtys bolǵandardyń 90 paıyzy, sozylmaly qolqa dertinen kóz jumǵandardyń 75 paıyzy jáne júrektiń ıshemııalyq aýrýynan qaıtys bolǵandardyń 25 paıyzy temeki shegýdiń saldarynan bolatyny anyqtaldy.
«Atalmysh dert bizdiń elimizde de barynsha taralýda. Búgingi tańda qazaqstandyqtardyń 3 mıllıon adamy, ıaǵnı, halyqtyń 27 paıyzy temeki tartady. Al temeki tartqan bir adamnyń kesiri úsh adamǵa tıetinin eskeretin bolsaq, elimizdiń halqy túgeldeı temeki tartatyn bolyp esepteledi, óıtkeni, temeki tútinimen dem alý - 5 saǵat saıyn bir temeki tartqanmen teń. Elimizde temekige qumar bolýdyń kesirinen jyl saıyn aýrýǵa shaldyqqan 25 myń adam bul dúnıemen qosh aıtysýda. Temeki tartý ókpe ragyna, júrek jáne qan tamyrlary, gıpertonııalyq jáne teri, asqazan-ishek aýrýlaryna ákep soǵady. Sondaı-aq, temeki adamnyń aǵzasyn ýlap, onyń kúsh-qýatyn álsiretedi, kóńil-kúıin buzyp, adam sharshaǵysh bolyp, júıkesiniń tozýyna, jan-jaqty damýyna orasan zor zııan keltiredi», dedi T. Qadambaev. Osyǵan oraı, halyq densaýlyǵyna qater tóndiretin teris qasıetterden arylýdyń naqty joldaryn oılastyrý qajettigin aıtty.
«Atap aıtqanda,buqaralyq aqparat quraldarynda temekiniń zııandylyǵy men onymen kúresý amaldaryn kúsheıtý týraly nasıhat jumystaryn odan ári jandandyrýdy, elimizde temeki shegýden bas tartý baǵdarlamasyn ázirlep, osy jaman ádetten arylýdyń jańa tetikterin engizýdi qarastyrǵan jón dep sanaımyn», dedi ol.
