Tehnologııa ózgerdi, biraq munaıshy eńbeginiń ózegi sol qalpynda: bir mamandyqqa arnalǵan 36 jyl
ATYRAÝ. KAZINFORM – Munaı óndirisinde tájirıbe sóıleıdi. Bir uńǵymanyń boıynda ótken ondaǵan jyl adamnyń kásibı jolyn ǵana emes, tutas salanyń qalaı ózgergenin de kórsetedi.
Nurlan Sultanov — munaı ónerkásibinde 36 jyldan beri eńbek etip kele jatqan maman. Ol symdyq operatsııalardy qatardaǵy operatordan bastap, brıgadır, sýpervaızer deńgeıine deıin kóterildi. Búginde uzaq jylǵy tájirıbesin Teńiz ken ornyndaǵy óndiristik protsesterdi tapsyrys berýshi tarapynan basqarýǵa baǵyttap otyr.
Nurlan Sultanovtyń munaı salasyndaǵy eńbek joly 1987 jyly bastalǵan. Máskeý munaı ınstıtýtyn támamdaǵan jas maman Mańǵyshlaqta úsh jyl boıy barlaý burǵylaý salasynda eńbek etti. Al 1990 jyly «Teńizmunaı» munaı jáne gaz óndirý basqarmasynyń uńǵymalardy ıgerý tsehyna jumysqa ornalasty.
Bul — Teńiz kenishindegi óndiristiń jańa kezeńge aıaq basqan ýaqyty edi. Uńǵyma jabdyqtarynyń jańa túrleri engizilip, sol kezde Qazaqstan munaı ónerkásibi úshin jańa baǵyttardyń biri sanalatyn symdyq operatsııalar qolǵa alyna bastaǵan.
Nurlan Sultanov osy jańashyldyqtyń ortasynda júrdi. Alǵashynda symdyq operator bolyp jumys istegen ol keıin brıgada brıgadıri, odan soń symdyq operatsııalar tobynyń sýpervaızeri atandy.
- Men osy salaǵa symdyq operator bolyp keldim. Keıin brıgadır, odan soń symdyq operatsııalar tobynyń sýpervaızeri boldym. 36 jyl ishinde tehnologııa da, jumys tásili de ózgerdi, — deıdi Nurlan Sultanov.
Qıyn kezeńnen — jańa múmkindikke
Munaıshynyń eńbek jolyndaǵy eń kúrdeli kezeńderdiń biri — Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıingi jyldar. 1990 jyldardyń basynda óndiristik jabdyqtardy jetkizý tizbegi úzildi. Qajetti qural-jabdyqtardy ýaqytynda alý qıyndap, jumysshylardyń jalaqysy birneshe aı boıy berilmegen kezder de boldy.
Sol jyldary óndiristegi árbir jumys qolda bar múmkindikti tıimdi paıdalanýdy, jaýapkershilikti jáne tózimdilikti talap etti.
Keıin Teńizshevroıldyń qurylýymen óndiristegi jaǵdaı birtindep ózgere bastady. Jumys protsesteri júıelenip, jańa tehnologııalar men basqarý tásilderi engizildi. Nurlan Sultanov muny óz kózimen kórip, eńbek jolynyń basyndaǵy óndiris pen búgingi jumystyń arasyndaǵy aıyrmashylyqty jaqsy biledi.
— Buryn bir jumysty oryndaýǵa áldeqaıda kóp ýaqyt jumsaıtynbyz. Qazir sol jumysty eki-úsh ese jyldam oryndaı alamyz. Bul tek tehnologııanyń arqasy emes. Jaqsy josparlaý, protsesterdi durys basqarý, jabdyq pen adam resýrsyn tıimdi paıdalaný da úlken ról atqarady, — deıdi ol.
2002 jyly symdyq operatsııalar Schlumberger kompanııasyna berilgen kezde Nurlan Sultanov TShO quramynda qaldy. Búginde ol osy baǵyttaǵy jumystardy TShO tarapynan basqarady.
Jer astyndaǵy protsesti túsiný — basty mindet
Munaıshynyń jumysy syrt kózge uńǵyma basyndaǵy operatsııalarmen ǵana baılanysty kórinýi múmkin. Alaıda onyń artynda kúrdeli ınjenerlik esep, úzdiksiz baqylaý jáne taldaý jatyr.
Nurlan Sultanovtyń aıtýynsha, munaı óndirý kezinde jerdiń astynda kózge kórinbeıtin kóptegen protsess júredi. Qabattaǵy qysymnyń ózgerýi, uńǵymanyń ónimdiliginiń tómendeýi, uńǵymalardyń tehnıkalyq jaǵdaıy — munyń bári óndiristiń kelesi qadamyn anyqtaýǵa áser etedi.
Onyń jumysy uńǵymalardy zertteý, qajetti derekterdi jınaý jáne alynǵan aqparatty ken oryndaryn ıgerýdi basqarý departamentiniń ınjenerlerine usynýdy qamtıdy. Al mamandar osy málimetter negizinde óndiris strategııasyn ázirlep, bolashaq kórsetkishterdi boljaıdy.
— Eńqıyny — únemi oılaný jáne úırený. Jer astyndaǵy protsesterdi kózben kórea lmaısyń. Ne bolyp jatqanyn, onyń ne sebepti bolǵanyn túsinýiń kerek. Tájirıbeń qansha jerden mol bolsa da, keıde buryn kezdespegen jaǵdaılar bolady. Sondyqtan munaıshy úshin oqý eshqashan toqtamaýy kerek, — deıdi Nurlan Sultanov.
Avtomattandyrý men jańa tsıfrlyq quraldar jumysty jeńildetip, tıimdilikti arttyrǵanymen, óndiristik sheshim qabyldaıtyn, protsesti túsinetin jáne jaýapkershilik alatyn mamandarǵa suranys áli de joǵary.
Munaıshy áýletiniń jalǵasy
Nurlan Sultanov úshin munaı — tek mamandyq emes, ómiriniń 36 jylyn arnaǵan kásibı joly. Otbasynda da onyń eńbek jolyn jalǵastyrǵan adam bar. Munaıshynyń bir uly da osy salany tańdaǵan. Onyń aıtýynsha, aýysymdyq jumystyń ózindik qıyndyǵy bar. Úıden jyraqta, birneshe kún nemese apta boıy óndiris ornynda bolý otbasy úshin de ońaı emes. Mundaı jaǵdaıda jaqyndarynyń túsinistigi men qoldaýy mańyzdy.
— Aýysymdyqjumys — tek jumysshynyńemes, onyńotbasynyń da jaýapkershiligi. Sen óndiriste júrgende úıdegi barlyq sharýany jaryń atqarady. Sondyqtan munaıshynyń artynda ony túsinetin, qoldaıtyn otbasybolýy óte mańyzdy, — dep tolyqtyrdy munaıshy.
Salaǵa qajet nárse — sapaly bilim
36 jyl ishinde munaı salasynyń ózgerýin kórgen Nurlan Sultanov jastardyń kásibı daıyndyǵyna da alańdaıdy. Onyń pikirinshe, munaıshy bolý úshin tek dıplom jetkiliksiz. Naǵyz maman teorııalyq bilimin tájirıbemen ushtastyryp, básekege qabiletti bolýy kerek.
Keńes dáýirinde munaı mamandyǵyna kóbine Qazaqstannyń batys óńirlerinen shyqqan jastar umtylsa, búginde elimizdiń kóptegen joǵary oqý oryndarynda munaı-gaz baǵytyndaǵy bilim berý baǵdarlamalary bar. Mundaı múmkindik artqanymen, bilim sapasyna qoıylatyn talap ta soǵan saı bolýy qajet.
Nurlan Sultanovtyń paıymynsha, Qazaqstan munaı ónerkásibiniń keleshegi eń aldymen jańa ken oryndaryn ashý men geologııalyq barlaý jumystaryn kúsheıtýge baılanysty. Sonymen birge óndirilgen munaı men gazdy el ishinde tereń óńdeý kólemin arttyrý da mańyzdy.
Buǵan deıin Qazaqstan munaı óńdeý kólemin 40 mln tonnaǵa deıin arttyrýdy maqsat etip otyrǵany jóninde jazǵan edik.
