Teatrlarǵa erkindik berilmeı otyr – dramatýrg

– Teatr atty kıeli ólkede eleýli eńbek etip, kóptegen dramatýrgııalyq týyndylardy jaryqqa shyǵaryp júrsiz. Teatr óneriniń qaınar kózi men arqaýy – ulttyq dramatýrgııa desek, qazirgi qazaq dramatýrgııasy týraly qandaı pikirdesiz?

– Qazirgi qazaq dramatýrgııasy qaıta jańǵyrý kezeńin bastan ótkerip jatyr dese bolady. Búgingi tańda jas dramatýrgter kóbirek boı kórsetip, jańa serpilis paıda boldy. Ol serpiliske «Drama.KZ» dramatýrgter baıqaýy áser etti dep oılaımyn.

Ánnás Baǵdat, Aıdana Alaman, Mereı Qosyn, Murat Qolǵanat, Han Asanov syndy jastardan quralǵan dramatýrgter toby kele jatyr. Meni osy serpilis aıryqsha qýantady. Demek, dramatýrgııada ózgeshe betburys paıda boldy.

– Búgingideı jahandaný dáýirinde teatr óneri úshin kórermen suranysyn qanaǵattandyrý basty mindet bolsa, osy turǵyda teatrlardyń repertýarlyq saıasaty qanshalyqty kóńilińizden shyǵady?

– Meniń oıymsha, áli de bolsa teatrlarǵa erkindik berilmeı jatyr. Osy oraıda «taqyryptyq» degen máseleni basa atap ótkim keledi. Mysaly, teatr kóp jaǵdaıda arnaýly mereıtoılar men ataýly jyldar aıasynda tapsyrylyp, arnaıy jasalynatyn jumystarǵa baılanyp qalyp jatady.

Bul másele tóńireginde eki túrli pikir bar. Qoǵam úshin qajetsiz tapsyrystar usynylmaıdy, bul máseleniń paıdaly tustary jeterlik. Degenmen, búgingi kún taqyrybymen úndesip, naqty ıdeıany jaryp shyǵatyn pesalar, ókinishke qaraı, repertýarǵa enbeı qalyp jatady.

Atalǵan máseleniń taǵy bir basty sebebi – teatrlardyń avtorǵa qalamaqy tóleýge qınalatyndyǵy. Sonyń saldarynan dramatýrgter týyndylaryn teatrǵa usynbaıdy.

Áıtse de, repertýardyń kórermen kóńilinen shyǵýyna, pesanyń aıtar oıynyń laıyqty jetkizilip, baǵynyń ashylýyna yqpal etetin birden bir adam - rejısser bolsa, pesanyń kásibı maman qolyna tap bolyp, sheber usynylýy ne bolmasa kerisinshe, shań basyp jaryqqa shyqpaı jatýy da atalǵan sala ıesine baılanysty.

– Almaty memlekettik qýyrshaq teatrynyń ujymymen ótken onlaın kezdesýde sizdiń «Shójek pen Kójek», «Aqtumsyq pen Saryúlpek», «Ójet Esek», «Saıahatshyl zý Kójek», «Jalqaýbektiń jaýaby» atty pesalaryńyzdyń oqylymy bolyp, taldanǵany belgili. Atalǵan kezdesýdiń artyqshylyǵy nede dep oılaısyz?

– Almaty memlekettik qýyrshaq teatry Zoom platformasy arqyly uıymdastyryp, ótkizgen onlaın kezdesý barysynda «Shójek pen Kójek», «Aqtumsyq pen Saryúlpek», «Ójet Esek», «Saıahatshyl zý Kójek», «Jalqaýbektiń jaýaby» atty pesalarym usynyldy. Sonyń ishinde teatr ujymy erekshe unatyp, qyzyǵýshylyq tanytqan ertegi – «Aqtumsyq pen Saryúlpek». Osy ertegi boıynsha taldaý júrgizilip, usynystar aıtyldy.

Kezdesý nátıjesinde Almaty memlekettik qýyrshaq teatrynyń ózge teatrlardan ereksheligi ańǵaryldy. Balalarǵa qýyrshaq teatrynan qajetti qundylyqtar men taqyryptardy saralap, tikeleı baılanys kezinde qýyrshaq teatry úshin kóptegen ózekti máselelerdi kókeıge túıip, aldaǵy ýaqytta osy baǵyttaǵy jumystyń mańyzy aıqyndaldy.

Dramatýrg pen teatrdyń shyǵarmashylyq ujymynyń tikeleı baılanysta bolýynyń eki jaqqa da bereri mol ekenine kózim jetti.

–Teatrtanýshy mamandardan balalar dramatýrgııasynyń qajettiligi, balalarǵa arnalǵan shyǵarmalardyń azdyǵy nemese sapasynyń tómendigi týrasyndaǵy eskertpelerdi qulaǵymyz jıi shalyp qalyp jatady. Osy máselege qatysty ne aıtar edińiz?

– Balalar dramatýrgııasy, balalar ádebıeti, balalarǵa arnalǵan án joqtyń qasy ekeni barshaǵa aıan. Ásirese, balalar dramatýrgııasy men ádebıeti búgingi tańda kóp aqsap jatyr. Sebep – teatr tarapynan balalar dramatýrgııasyna qyzyǵýshylyqtyń, suranystyń bolmaýy. Suranys bylaı tursyn, dramatýrg qalamaqysyn óz deńgeıinde tólep bere almaıdy.

Ertegi jazyp, bolmashy qarajatty qanaǵat etkennen góri eresekterge arnalǵan pesa jazyp, mıllıondap qalamaqy alý dramatýrg úshin áldeqaıda tıimdi ekendigi jasyryn emes. Sondyqtan, kóp jaǵdaıda balalar dramatýrgııasy kenje qalyp jatady. Bul - birinshi faktor.

Ekinshi faktor – balalar appaq qaǵaz ispettes, kóńili perishtedeı pák. Sol perishte kóńildi sendirip, eliktirý úshin sahna tórindegi oqıǵanyń deńgeıi qandaı bolýy shart?! Mine, osy sebepten de balalar dramatýrgııasyna qalam tartýǵa kóp dramatýrgter qaýymy bara bermeıdi. Sebebi bala júrekti, bala kóńildi oqıǵaǵa eliktirý, sendirý - qıynnyń qıyny.

– Dramatýrgııa salasynyń laıyqty dárejede damyp, sapaly týyndylardy jaryqqa shyǵarý úshin jas jazýshylar eskerýge tıis eń basty qaǵıda qandaı?

– Balalar taqyrybyna qyzyǵýshylyǵy basym jas jazýshylar úshin eń aldymen balany, perishte júrekti ınabattylyqqa, jaqsylyqqa, tazalyqqa, adamgershilikke jeteleı biletin úlken júrekti meıirim kerek. Dramatýrg sheteldiń ártúrli keıipkerlerimen aldaýsyratpaı, ulttyq qundylyqtar men dástúrimizdi saqtaı otyryp, ultjandylyqqa, ulttyń tarıhyna, kóne salt-dástúrin jadynda saqtap, tamyrly tarıhymyzdan úlken aqparat bere alatyndaı dúnıelerdi bala tilimen jetkize bilse quba-qup.

– Áńgimeńizge rahmet!