Tazy taǵdyryn ne kútip tur
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqy tazynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalýy ulttyq tuqymdy saqtap qalý jolyndaǵy mańyzdy kezeń boldy. Degenmen, BIZDIÑ ORTA podkastynda qonaq bolǵan Qazaqstan Kınologtar odaǵynyń prezıdenti Baýyrjan Serikqalıdyń aıtýynsha, alda atqarylar jumys áli kóp: tazynyń turaqty damýǵa qabilettiligin, fýnktsıonaldyq qasıetterin jáne álemdik kınologııa qaýymdastyǵy úshin qundylyǵyn dáleldeý qajet.
Qazaqy tazany saqtaý jáne keńinen nasıhattaý baǵytyndaǵy júıeli jumys 2022 jyly bastaldy. Dál sol kezde Memleket basshysy bul máselege joǵary mártebe berip, memlekettik mańyzy bar mindet retinde aıqyndady. Oǵan deıin entýazısterdiń bastamalary bir-birinen bólek júzege asyrylyp keldi. Al biryńǵaı baǵdarlamanyń bolmaýy baıyrǵy tuqymnyń basqa tuqymdarmen býdandasyp, tazalyǵynyń joǵalý qaýpin kúsheıtti. Sodan beri bul baǵyttaǵy jumys aýqymdy sıpat alyp, naqty strategııa qalyptasty: zańnamalyq ózgerister engizilip, tuqym standarty bekitildi, ǵylymı baza jasaqtaldy jáne halyqaralyq deńgeıde moıyndaldy.
— Qoǵam biryńǵaı erejemen jumys isteı bastady. Tapsyrmadan keıin bul jumys jalpy memlekettik, búkilhalyqtyq deńgeıge kóterildi. Onyń ústine, alǵash ret qazaqy tazy men qazaqy tóbet uǵymdaryn zań júzinde bekitken arnaıy zań jobasy qabyldanǵannan soń jumys aıtarlyqtaı jandandy. Bul protseske memlekettik organdar da belsendi aralasty, — dedi Qazaqstan kınologtary odaǵynyń prezıdenti.
2023 jyly qazaqy ıt tuqymdaryn saqtaý men kóbeıtýdiń quqyqtyq negizderin bekitken zań qabyldandy. Zań qazaqy ıt tuqymdary jáne qazaqy tuqymǵa jatatyn asyl tuqymdy ıt uǵymdaryn aıqyndap, olardy saqtaý men kóbeıtýdiń memlekettik tetikterin qarastyrdy.
Búginde tazy qazaqy ıt tuqymy retinde tanylyp, Qazaqstan onyń shyqqan eli retinde bekitildi. Osylaısha, elimiz endi bul tuqymnyń saqtalýyna jaýapty.
— Bizge endi tuqymnan aıyrylyp qalý tónip turǵan joq. Mundaı qaýip bolǵan edi. Óıtkeni basqa elderdiń ulttyq kınologııalyq uıymdary tazany ózderiniń tuqymy retinde tirkep alýy múmkin bolatyn. Ondaı jaǵdaıda 10–20 jyldan keıin tuqymnyń qandaı bolatynyn biz emes, basqa bireýler shesher edi. Sondyqtan bul eń mańyzdy ári negizgi qadam, — dedi Baýyrjan Serikqalı.
Halyqaralyq deńgeıde moıyndalý jumystyń aıaqtalǵanyn bildirmeıdi. Halyqaralyq kınologııalyq federatsııa (FCI) erejelerine sáıkes, aldaǵy 10 jyl ishinde Qazaqstan tazynyń halyqaralyq kınologııa júıesinde laıyqty oryn alýǵa qabiletti ekenin dáleldeýi tıis.
— Biz bul tuqymnyń deni saý ekenin, fýnktsıonaldyq turǵydan durys damyp kele jatqanyn, eń bastysy, halyqaralyq deńgeıdegi kınologııa qaýymdastyǵy úshin qundylyǵy bar ekenin dáleldeýimiz kerek. Demek, tazy álemde tanymal bolýy tıis jáne halyqaralyq kınologııa qaýymdastyǵy oǵan qyzyǵýshylyq tanytýy qajet, — dep túsindirdi Qazaqstan kınologtary odaǵynyń prezıdenti.
Alǵa qoıylǵan mindetterdi oryndaý úshin Qazaqstan tutas júıeli jumys istep jatyr. Bul júıe asyl tuqymdy ıt ósirýdi jáne tuqym tazalyǵyn baqylaýdy, ǵylymı ári veterınarııalyq zertteýlerdi, genetıkalyq baǵdarlamalardy, sondaı-aq qazaqy tazyny halyqaralyq kórmelerde, forýmdar men chempıonattarda tanytýdy qamtıdy. Demek, áńgime tek biregeı ańshylyq ıtti saqtap qalý týraly emes, ǵylym, selektsııa jáne mádenı dıplomatııa toǵysatyn keshendi ınfraqurylym qalyptastyrý týraly bolyp otyr. Bul tazynyń el ishindegi mártebesin nyǵaıtyp qana qoımaı, ony Qazaqstannyń ulttyq murasynyń bir bóligi retinde álemge tanystyrýǵa múmkindik beredi.
— Biz tarıhymyzdyń sımvolyn bekitip, bul tuqymdy halyqaralyq tizilimderge engizdik. Halyqaralyq standarttyń ózinde onyń halqymyzdyń turmys-tirshiligimen, kóshpeli ómir saltymen tarıhı baılanysy kórsetilýine arnaıy kúsh saldyq. Tipti standarttyń ózinde tazynyń «Jeti qazyna» uǵymyna kiretini naqty kórsetildi, — dedi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, osy erekshelik qazaqy tazynyń halyqaralyq standartyn ózgelerden daralap, biregeı etedi. Osylaısha, tazanyń aldyn ala halyqaralyq moıyndalýy sońǵy núkte emes, jańa kezeńniń bastaýy boldy. Endi Qazaqstan tuqymdy el ishinde saqtap qana qoımaı, álemdik kınologııa qaýymdastyǵyna tazynyń turaqty damýǵa qabiletti ekenin, óziniń tarıhı qasıetterin saqtaı alatynyn jáne halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵan ıt tuqymdarynyń qatarynan laıyqty oryn alýǵa áleýeti bar ekenin dáleldeýi tıis.
Osyǵan deıin sheteldik sarapshylardy qazaqy tazynyń qaı qasıeti qyzyqtyratyny týraly jazdyq.
