Tazabek Sámbetbaı: Jańa Konstıtýtsııa bilimdi urpaq qalyptastyrýdyń jańa múmkindikteri
ASTANA. KAZINFORM - Elimizde usynylyp otyrǵan jańa Konstıtýtsııa jobasy qoǵamnyń túrli salasyna tyń ózgerister ákelýdi kózdeıdi. Sonyń ishinde bilim men ǵylymǵa basymdyq berý máselesi de erekshe nazarǵa alynyp otyr. Osy oraıda saıasatker, JSDP tóraǵasynyń orynbasary Tazabek Sámbetbaımen jańa Konstıtýtsııanyń bilim salasyna áseri, eldegi kadr daıarlaý máselesi jáne óziniń saıası ustanymy týrasynda áńgimelesken edik.
— Ózińiz saıasatpen qatar bilim men ǵylym salasynda da birshama jyl eńbek ettińiz. Eńbek jolyńyzda mektep muǵalimdiginen bastap, joǵary oqý ornynda oqytýshy da boldyńyz. Qalaı oılaısyz, Konstıtýtsııanyń jańa jobasynda bilim men ǵylymǵa qanshalyqty nazar aýdarylyp otyr? Bul salaǵa qandaı basymdyqtar berilgen?
— Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasynyń jobasynda bilim berý men ǵylym salasyna erekshe nazar aýdarylǵan. Bul qujatta bilim, ǵylym jáne ınnovatsııalar alǵash ret memlekettiń strategııalyq qundylyqtarynyń biri retinde kórsetilip otyr. Bul — óte úlken ózgeris, tyń serpilis dep aıtýǵa bolady.
Mysaly, jańa jobadaǵy 33-baptyń 1-tarmaǵynda: «Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń memlekettik oqý oryndarynda aqy tólemeı orta bilim alýyna kepildik beriledi. Bastaýysh jáne negizgi orta bilim mindetti», — dep naqty ári keń uǵymmen jazylǵan.
Men bul jerde «aqy tólemeı» degen tusqa erekshe toqtalǵym keledi. Sebebi qazirgi qoldanystaǵy Konstıtýtsııanyń 30-babynda bilim alý «tegin» dep kórsetilgen. Shyndyǵynda, «tegin» degen uǵym keıde abstrakt bolyp kórinýi múmkin. Óıtkeni oqý tegin bolǵanymen, oǵan qosymsha keıbir bilim berý qyzmetteri aqyly bolýy yqtımal. Mysaly, memlekettik mektepterde negizgi sabaqtar tegin bolǵanymen, qosymsha kýrstar nemese úıirmeler aqyly bolýy múmkin.
Al jańa jobada «aqy tólemeı bilim alýǵa kepildik beriledi» dep naqty ári túsinikti túrde jazylǵan. Bul bilim salasyndaǵy áleýmettik kepildikterdi kúsheıtetin mańyzdy qadam.
Árıne, barlyq júıe birden tolyqtaı aqysyz formatqa aýysady dep aıtý qıyn. Sebebi bilim berý júıesi óte úlken qurylym. Oǵan ózgeris engizý ýaqyt pen úlken eńbekti talap etedi. Keıbir máselelerdi sheshý úshin qosymsha zań normalaryn qabyldaý qajet bolýy múmkin.
Degenmen Konstıtýtsııanyń jańa jobasynda elimizdiń bilim berý júıesiniń bolashaqta aqysyz bolatyny, onyń ishinde bastaýysh jáne negizgi orta bilim mindetti ekeni naqty kórsetilgen.
— Sarapshylar eldiń damýy endi bilim men ǵylymǵa negizdeledi dep aıtyp júr. Jalpy álem elderi de dál osy baǵytty ustanyp, bilim men ǵylymǵa erekshe kóńil bólip otyr. Sizdiń oıyńyz qandaı? Biz ǵylym men bilimdi qalaı júıeleýimiz kerek?
— Óte oryndy suraq. Iá, elimiz damýdyń jańa kezeńine qadam basyp jatyr. Qazirgi ýaqytta túrli jańa tehnologııalar men ınnovatsııalar ómirimizge qarqyndy túrde enip jatyr. Sonyń nátıjesinde elimizde jańa óndirister men zaýyttar ashylý ústinde. Olardyń kópshiligi sheteldik kompanııalardyń qatysýymen júzege asyrylyp jatyr. Alaıda osyndaı óndiris oryndaryna bilikti mamandar jetispeı jatqany baıqalady. Eńbek naryǵynda myńdaǵan mamanǵa suranys paıda boldy. Sondyqtan biz osy suranystyń ornyn toltyrý úshin búginnen bastap naqty jumys júrgizýimiz kerek.
Eń aldymen mektepterde kásiptik baǵdar berý júıesin kúsheıtý qajet. Bul baǵytta jumys isteıtin mamandar bar, biraq olardyń qyzmetin júıeleý kerek.
Odan keıin joǵary oqý oryndarynda eńbek naryǵyna qajetti mamandardy daıarlaý máselesine erekshe nazar aýdarǵan jón. Ásirese kásiptik bilim berý men jumysshy mamandyqtaryn zaman talabyna saı jańǵyrtý óte mańyzdy. Osy baǵytta elimizde 188 kásiptik-tehnıkalyq kolledj qyzmet etip jatyr.
Búginde keıbir óndiris oryndarynda kásibı mamandar men qarapaıym jumysshylardyń ózi shetelderden shaqyrylyp jatyr. Sebebi olar jańa tehnologııalardy jaqsy meńgergen.
Zamanaýı kásiporyn basshylarymen kezdesken kezde olardyń jergilikti mamandardy jumysqa alýǵa daıyn ekendigin estip júrmiz. Shyn máninde, bul eki tarap úshin de tıimdi. Sebebi jergilikti mamandarǵa qosymsha shyǵyndar talap etilmeıdi.
Sondyqtan biz osy múmkindikti tıimdi paıdalanyp, bilim berý júıesin jańǵyrtýymyz qajet. IT, jasandy ıntellekt, robototehnıka, jasyl ekonomıka, aýyl sharýashylyǵy, medıtsına sııaqty salalarǵa qatysty bilim berý baǵdarlamalaryn mektepten bastap engizý kerek. Sonda baryp biz damyǵan elderdegideı múmkindikterge jetemiz. Oqý aǵartý salasyndaǵy jańǵyrtýlar Ata zańnyń jańa nusqasy qabyldanǵan jaǵdaıda qaıta jandanady.
— Siz oppozıtsııalyq partııa ókili retinde Konstıtýtsııanyń jańa jobasyn tolyq qoldaısyz ba, álde kelispeıtin tustary bar ma?
— Biz Jalpyulttyq sotsıal-demokratııalyq partııa óz prıntsıpterimizge árdaıym adalmyz. Bizdiń partııa bılik júıesine balamaly kózqarasty bildiretin saıası uıym bolyp sanalady. Degenmen elimizdiń bolashaǵy men qoǵamnyń damýy úshin qajet kezde ymyraǵa kelýdi de durys dep sanaımyz.
Keıbir adamdar oppozıtsııany memlekettiń júrgizip otyrǵan saıasatyna tolyqtaı qarsy turatyn kúsh retinde qabyldaıdy. Múmkin buryn solaı bolǵan shyǵar. Biraq qazirgi jaǵdaıda konstrýktıvti ustanym mańyzdy.
Árıne, keıbir máseleler boıynsha biz óz usynystarymyzdy aıtyp, oppozıtsııalyq kózqarasymyzdy bildirip kelemiz. Biraq bul memleket saıasatyna tolyq qarsy degendi bildirmeıdi. Synnan kóbirek balamaly (alternatıvti) usynys, ózinshe sheshý joldaryn alǵa qoıyp kelemiz.
Aıta ketý kerek, bizdiń partııa burynnan kóterip kele jatqan birqatar bastama jańa Konstıtýtsııa jobasynda kórinis tapqan. Bul — biz úshin úlken jetistik.
Mysaly, JSDP alǵashqy kezden-aq óz baǵdarlamasynda bir palataly parlament júıesin qalyptastyrý qajet ekenin aıtyp keledi. Sonymen qatar densaýlyq saqtaý, menshik pen eńbek quqyǵy jáne ekologııa máseleleri boıynsha ustanymdarymyzdyń birqatary jańa Konstıtýtsııa jobasyna engizilip otyr. Sondyqtan biz bul Ata Zań jobasyn qoldaımyz jáne el azamattaryn da qoldaýǵa shaqyramyz.
Osyǵan deıin mysyrlyq sarapshynyń Konstıtýtsııalyq reforma saıası turaqtylyq pen bılik tepe-teńdigin nyǵaıtatyny týraly aıtqanyn jazdyq.
