Taza qala men eńbek adamdary: kadr tapshylyǵy qalaı sheshilip jatyr
ASTANA. KAZINFORM –Taza kóshe men jınaqy qala kórinisiniń artynda myńdaǵan qyzmetkerdiń kúndelikti eńbegi jatyr. Kóshelerdi kútip ustaý, qoqys jınaý men qaldyqtardy basqarý jumystary táýlik boıy toqtaýsyz júrgiziledi. Alaıda búginde salada kadr tapshylyǵy baıqalady, munda ásirese jastardyń úlesi az. Elorda tazalyǵy qandaı júıemen qamtamasyz etilgen, tsıfrlandyrý qalaı júrip jatyr jáne maman tapshylyǵy máselesi qalaı sheshilýde? Kazinform tilshisi máseleni zerdeledi.
Tazalyqqa salǵyrtpyz ba?
Astananyń kúndelikti tynys-tirshiligin qamtamasyz etetin negizgi uıymdardyń biri – «Astana Tazalyq» mekemesi. Búginde munda 1500-den astam qyzmetker men 420-dan astam arnaıy tehnıka jumys isteıdi.
Qys kezinde bir aýysymnyń ózinde 560-qa jýyq tehnıka jolǵa shyǵady. Ásirese túngi ýaqyttaǵy jumys mańyzdy. Óıtkeni kólik qozǵalysy azaıǵan shaqta negizgi magıstraldar tazartylyp, qar shyǵarylyp úlgerýi tıis. Tańerteń qala turǵyndary jumysqa, mektep pen balabaqshaǵa esh kedergisiz jetýi kerek.
Degenmen mamandardyń aıtýynsha, tazalyq salasyndaǵy eń kúrdeli másele tehnıkada nemese aýa raıynda emes. Bul jerde basty faktor – turǵyndardyń tazalyq mádenıeti.
– Qansha jerden tazalasaq ta, eger turǵyndardyń kózqarasy ózgermese, másele tolyq sheshilmeıdi. Keıde tazalap ketken jerge qaıtadan qoqys tastap ketetin jaǵdaılar kezdesedi. Bul jerde tek kommýnaldyq qyzmet emes, qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligi mańyzdy, – deıdi «Astana Tazalyq» JShS bas dırektory Albert Esalıev.
Onyń aıtýynsha, astanalyqtardyń basym bóligi tazalyqqa jaýapkershilikpen qaraıdy. Alaıda másele tolyq sheshildi deýge áli erte.
– Biz bir kezde tájirıbe retinde bir aýmaqty qysqa ýaqyt tazalamaı kórdik. Sonda temeki tuqyly, balmuzdaq qaǵazy, túrli turmystyq qaldyq jınalyp qaldy, – deıdi mekeme basshysy.
Osy sebepti kommýnaldyq qyzmetkerler tazalyqty tek sharýashylyq emes, mádenıet máselesi dep qarastyrady.
– Memleket basshysy «Taza Qazaqstan» aktsııasy aıasynda ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý máselesin únemi kóterip keledi. Astana – elimizdiń bet-beınesi. Árbir adam osyny eskerse deımiz, – deıdi Albert Esalıev.
Kanadanyń tájirıbesi tıimdi
Búginde kommýnaldyq sharýashylyqta zamanaýı tehnologııalardyń róli artyp keledi. Qala aýmaǵy ulǵaıǵan saıyn barlyq protsesti naqty baqylaý men tıimdi basqarý qajettiligi kúsheıdi.
Osy maqsatta mekeme tsıfrlandyrýǵa basymdyq bergen. Nátıjesinde qaǵaz qujattardyń basym bóligi elektrondy formatqa kóshirildi. Elektrondy jol paraqtary, GPS baqylaý júıesi, janar-jaǵarmaı shyǵynyn avtomatty esepteý jáne medıtsınalyq tekserýlerdi tsıfrlandyrý jumys barysyn ashyq ári tıimdi etken.
Arnaıy baqylaý qurylǵylary tehnıkanyń qozǵalysyn tolyq qadaǵalaýǵa múmkindik beredi. Al ol artyq shyǵynnyń aldyn alyp qana qoımaı, bıýdjet qarajatyn únemdeýge de yqpal etti.
Onyń ústine álemde kommýnaldyq salany tsıfrlandyrý qarqyndy damyp keledi. Astana da halyqaralyq tájirıbeni zerdelep otyr. Alaıda kez kelgen tehnologııa jergilikti klımatqa beıimdelýi tıis.
– Qazir kommýnaldyq salany tsıfrlandyrý – álemdik úrdis. Biraq Astananyń aýa raıy erekshe. Mysaly, Máskeýdegi keı tehnologııalar bizge sáıkes kelmeıdi, sebebi bizdegi aıaz áldeqaıda qatty.
Sondyqtan klımatqa saı tehnologııalar tańdalady. Mamandar Kanada tájirıbesine nazar aýdaryp otyr. Negizgi maqsat – «Astana Tazalyqty» tolyq tsıfrlanǵan zamanaýı mekemege aınaldyrý, – deıdi ol.
Bul tájirıbege basqa óńirler de qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Qoqyspen kúres: 1200 tonna qaldyq shyǵarylady
Qalanyń tazalyǵy kósheni sypyrýmen shektelmeıdi. Eń kúrdeli baǵyttardyń biri – qaldyqtardy basqarý.
Kún saıyn Astanadan shamamen 1200 tonna turmystyq qaldyq shyǵarylatynyn bildik. Onyń tek altydan bir bóligi ǵana suryptalyp, qaıta óńdeýge jiberiledi. Qalǵany polıgonǵa jetkiziledi. Mamandar munyń basty sebebin turǵyndardyń qaldyqtardy durys suryptamaýymen baılanystyrady.
– Qaǵaz, karton, polıetılen, plastık sekildi zattar tamaq qaldyqtarymen aralasqannan keıin dymqyldanyp, sapasyn joǵaltady. Sosyn olardy qaıta óńdeý úshin qabyldamaıdy, – deıdi mekeme ókilderi.
Qazirgi tańda qalada qaıta óńdeýge jaramsyz qaldyqtardy qabyldaıtyn jalǵyz polıgon jumys isteıdi. Onyń ózi shamamen 70 paıyzǵa tolǵan. Polıgonǵa ekologııalyq baqylaý turaqty júrgiziledi.
– Ekologııalyq zerthanamen kelisimshart bar. Mamandar úsh aıda bir kelip, topyraq, sý jáne aýany tekseredi. Qorytyndysy boıynsha Ekologııa departamentine esep beriledi, – deıdi jaýapty mekeme ókilderi.
Degenmen ekologtardyń pikirinshe, eń tıimdi jol – qaldyqty qaıta óńdeý kólemin arttyrý. Ol úshin turǵyndardan bastap suryptaý mádenıetin qalyptastyrý qajet.
Qansha adam aıyppul arqalady?
Tazalyq mádenıeti álsiz jerde zańsyz qoqys oryndary da paıda bolady. Sondyqtan mundaı aýmaqtardy anyqtaý jáne joıý jumystary turaqty júrgizilip jatyr.
Máselen, byltyr ǵaryshtyq monıtorıng nátıjesinde elorda aýmaǵynda 328 zańsyz qoqys orny anyqtalǵan. Jyl sońyna deıin olardyń barlyǵy joıylyp, 400 myń tonnadan astam qaldyq shyǵarylǵan. Al bıyl 72 zańsyz qoqys orny anyqtalyp, olardy joıý jumystary jalǵasyp jatyr. Qalany lastaǵandarǵa zań aıasynda jaýapkershilik qarastyrylǵan.
– ÁQBtK-niń 434-2-baby boıynsha 13 276 quqyq buzýshy anyqtalyp, 446 mıllıon teńgeden astam aıyppul salyndy. 505-bap boıynsha 31 952 quqyq buzýshyǵa aıyppul salyndy. 344-bap boıynsha 43 quqyq buzýshy anyqtaldy, – delingen aqparatta.
Jumysshy mamandardy qoldaý tetigi
Qandaı júıe bolsa da onyń negizinde adam eńbegi jatyr. Sondyqtan búginde kommýnaldyq saladaǵy eń ózekti másele – kadr tapshylyǵy. Qala tazalyǵyn qamtamasyz etetin tehnıkalar men tsıfrlyq júıeler qanshalyqty damysa da, ony basqaratyn bilikti mamandarsyz nátıje bolmaıtyny anyq.
Ásirese arnaıy tehnıka júrgizýshileri men jol jumysshylary jetispeıdi. Jastardyń bul salaǵa kelýi baıaý. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda mekeme áleýmettik qoldaý sharalaryn kúsheıtip otyr. Onyń ústine ótken jyly jarııalanǵan «Jumysshy mamandyqtar jyly» da salaǵa qosymsha serpin syılaǵany baıqalady.
Byltyr qyzmetkerlerge arnalǵan 80 oryndyq jataqhana paıdalanýǵa berilip, 17 páter eńbek ujymyna tabystalǵan. Budan bólek «Otbasy bankpen» birlesken baǵdarlama aıasynda birqatar qyzmetkerge turǵyn úı qunynyń 50 paıyzyna deıin óteıtin sertıfıkattar berilgen.
– «Astana Tazalyq» mekemesinen 13 mln 250 myń teńgeniń sertıfıkatyn aldym. Bul – páter qunynyń 50 paıyzy. Muny jumysshy mamandarǵa úlken qoldaý dep sanaımyz.
Salada jastar kóp emes. Qazir olar múmkindikke qaraıdy. Al mundaı áleýmettik bastamalar salada jastardyń úlesin kóbeıtedi, – deıdi mekeme mashınısti Sáýlet Jorabekuly.
Sonymen qatar qyzmetkerlerge medıtsınalyq saqtandyrý, tegin jol júrý, balalardy lagerlerge jiberý jáne sporttyq qoldaý sekildi áleýmettik jeńildikter qarastyrylǵan.
– Kolledjdermen memorandým jasalyp, stýdentterge óndiristik tájirıbe berý jolǵa qoıylyp jatyr, – deıdi Albert Esalıev.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, byltyr elimizde eńbekke qabiletti halyq sany shamamen 9,6 mıllıon adamdy quraǵan. Sonyń ishinde shamamen 2 mıllıon 300 myń adam jumysshy mamandyqtary boıynsha eńbek etedi.
Bul derekter jumysshy mamandyqtarynyń qoǵamdaǵy ornyn aıqyn kórsetkenimen, sala bolashaǵy tek sanǵa emes, sapaǵa da baılanysty ekenin ańǵartady. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta basty mindet – tek kadr tartý emes, jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyryp, jastar úshin tartymdy ári zamanaýı eńbek ortasyn qalyptastyrýdy jalǵastyrý.
