Taıaýda ońtústikkoreıalyq áıelderdiń boıy Soltústik Koreıadaǵy erkektermen teńesýi múmkin (FOTO)
ASTANA. QazAqparat - Bir ult, eki memleket. Taǵdyr tálkegimen eki aıyrylǵan, eki joldy tańdaǵan kárister. Ótkenge biraýyq kóz jibersek, tar jol taıǵaq keshýden ótken bul halyq talaı-talaı zobalańdy bastan keshti. 1910 jyldan bastap Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaǵyna deıin Japonııa otary boldy. 1945 jyldyń 10 tamyzynda Japonııanyń kapıtýlıatsııasynan keıin túbek keńestik soltústik aımaqqa jáne amerıkalyq ońtústik aımaqqa bólindi. Ońtústik Koreıamen arada týyndaǵan shıelenisterge baılanysty qorǵanys máselelerine qarjysynyń basym bóligin jumsaǵan Koreı Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń ekonomıkasy ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynda quldyraýdy bastady. Sodan beri bul el eńsesin kótere almaı keledi.
Al Ońtústik Koreıa 1960 jyldary qarqyndy ekonomıkalyq damýdy aldyna maqsat etip qoıdy jáne kózdegenine jetti de. Sol kezeńde Koreıany "Hangan ózeni boıyndaǵy ǵajaıyp" dep te atady.
Tarıhqa úńilsek, 1948 jyly Koreı úkimeti jańadan qurylǵan shaqta eldi kedeıshilik pen jumyssyzdyq jaılap, jan basyna shaqqandaǵy JІÓ nebári 67$-dy quraǵan bolatyn. Al qazirgi tańda bul kórsetkish 31700$-ǵa jetip, Koreıa álemdegi ekonomıkasy damyǵan 20 eldiń arasynan oıyp turyp oryn aldy. Al Soltústik Koreıadaǵy jaǵdaı tym aýyr. Halyq toıyp tamaq jemeıdi, bul balalardyń boılarynyń ósýine keri áser etken.
BAQ-tarda Soltústik Koreıa turǵyndarynyń Ońtústik Koreıadaǵy aǵaıyndarynan boılary alasa ekendigi jaıly aqparattar qylań berip qalady. Tipti 2010 jyly brıtandyq-amerıkandyq saıası sholýshy Krıstofer Hıtchens soltústik koreıler ońtústikkoreılerden boılary 15 santımetrge alasa dep te jazǵan bolatyn. Al AQSh senatory Djon Makkeın 2008 jyly sózsaıys barysynda Soltústik pen Ońtústik halqynyń boı aıyrmashylyǵy jeti santımetrden sál joǵary degen edi.
Al ótken aptada brıtandyq Independent basylymy «Soltústik Koreıa turǵyndarynyń boılary Ońtústiktegi aǵaıyndarynan ortasha alǵanda 7 santımetrden astam tómen» dep jazdy. Bul aıtylǵandar shyndyqqa janasa ma? Zertteýshilerdiń dáıekteri ne deıdi?
Ońtústik Koreıadaǵy Songıýngvan ýnıversıtetiniń professory Danıel Shvekendık KHDR-dan kelgen bosqyndardyń boılaryn ólshegen. Onyń aıtýynsha, soltústikkoreıalyq er adamdar ońtústiktegi baýyrlarynan úsh-segiz santımer tómen bolǵan. Bul olardyń balalaryna da tán. Professordyń sózine qaraǵanda, «mektepke deıingi balalar ońtústiktegilerden 4 santımetr, al qyzdar - 3 santımetr alasa».
1995 jyldan beri KHDR-ǵa azyq-túlikpen kómektesip kele jatqan Dúnıejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasynyń tamaqtandyrý máselesi jónindegi bóliminiń basshysy Martın Blýmnyń pikirinshe, balalyq shaqtaǵy tamaqtyń kemshin bolýy adam boıynyń ósýin tejeıdi.
Toqsanynshy jyldardyń ortasynda Soltústik Koreıa sumdyq ashtyqty bastan keshti. Tarıhqa úńilsek, bul zobalań birneshe mıllıon adamnyń ómirin jalmady.
Dúnıejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasy ókiliniń sózine qaraǵanda, búgingi tańda KHDR-da árbir úshinshi sábı toıa tamaq jemeıdi, sonyń saldarynan soltústikkoreıalyq balalar ózderiniń kishkentaı bolýymen erekshelenedi.
Al Ońtústik Koreıanyń bul elden artyqshylyǵy, birneshe ondaǵan jyldar boıy udaıy ekonomıkalyq órleýde boldy. Martın Blýmnyń aıtýynsha, «ekonomıkanyń kóterilýi - halyqtyń ósýiniń negizgi faktorlarynyń biri». ıAǵnı soltústiktegiler alasa tartyp jatsa, ońtústiktegiler ósý ústinde. «Osylaı jalǵasa berse, taıaýda ortasha alǵanda ońtústikkoreıalyq áıelderdiń boıy Soltústik Koreıadaǵy erkektermen teńesýi ǵajap emes», deıdi professor Shvekendık.
«Ádette, áıelderdiń erlerden boılarynyń bıik bolýy asa erekshe qubylys».
25 jyldyń ishinde ońtústik jurtshylyǵy 6 santımetrge ósken. Ońtústik Koreıa saýda, ónerkásip jáne energetıka mınıstrliginiń tehnıkalyq standart jónindegi komıteti sońǵy eki jyl boıy turǵyndardyń dene bitiminiń ereksheligin zerttegen. Olar eldiń ár óńirinde turatyn 21 myń erkek pen áıelderdi teksergen. Onyń nátıjesin 30 qarashada jarııa etti. Alynǵan málimetterge sáıkes, 20 men 29 jas aralyǵyndaǵy er adamdardyń ortasha boıy 173 sm (173,2 sm), al salmaǵy 70 kelige (69,8 keli) jýyq bolǵan. Bul derekterdi ótken shırek ǵasyrmen salystyrǵanda 6 santımetrge jýyq (5,8 sm) ósken jáne salmaǵy 9 kelige (8,8 keli) artqan. Al 20-dan 29 jas aralyǵyndaǵy áıelderdiń ortasha ósýi 160 santımetrdi quraıdy, salmaq shamamen 54 keli (54,1 keli). Al 1979 jyly názik jandylardyń salmaǵy 52 kelige (51,9 kg) jýyq, al boılary 155 santımetrden sál astam (155,4 sm) bolǵan.
Taǵy bir aıta keter jaıt, KHDR bıligi 142 santımetrge deıingi jastardy ásker qataryna alýǵa sheshim qabyldap otyr. Buǵan sebep, shaqyrylatyn jastardyń kópshiliginiń boılary 145 santımetrge jetpeýde.
Al Ońtústik Koreıada kerisinshe, ásker qataryna shaqyrylatyn jastardyń boılary 172 santımetrdi quraıdy.
Erlan Qojakeldıev
Derekkózder: BBC News. www.bbc.com. "Seýlskıı vestnık". NKDaily.
