Taıaý Shyǵystaǵy aýqymdy is-shara
ASTANA. QazAqparat - Negizinde, AQSh pen Parsy-arab shyǵanaǵy elderine tikeleı qatysy bar, sonymen qatar, halqynyń basym kópshiligi musylman bolyp tabylatyn memleketterdi de qamtıtyn aıtýly basqosýǵa Elbasy bastaǵan joǵary deńgeıdegi qazaqstandyq delegatsııanyń qatysýynyń sımvolıkalyq mańyzy zor.
Islam áleminiń ajyramas bir bólshegi bolǵandyqtan ári aýmaǵy jaǵynan eń úlken musylman eli bolyp sanalatyn Qazaqstanǵa ıslam álemindegi ártúrli saıası, halyqaralyq, ekonomıkalyq jáne qaýipsizdik máseleleri áser etpeı qoımaıdy. Onyń ústine, osy jolǵy sammıt aıasynda kóterilgen mindetter terrorızmmen birge, ekstremızmmen kúresý sııaqty ózekti máselelerge qatysty bolyp otyr.
Sammıtke Qazaqstan, Ózbekstan, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstannyń prezıdentteri men ókilderiniń qatysýy da mańyzdy basqosýǵa sony sıpat berdi dep aıtýǵa bolady. Tarıhta AQSh pen arab-musylman álemi arasynda buryn-sońdy bolmaǵan osyndaı aýqymdy sammıt aıasynda belgilengen maqsattar Batys pen Islam áleminiń aldaǵy jyldardaǵy qarym-qatynasyna yqpal etip, negizgi baǵyttaryn aıqyndaýy múmkin. Sondyqtan, AQSh prezıdenti D.Tramptyń alǵashqy saparyn jáne iri syrtqy saıası qadamyn strategııalyq odaqtasy ári barsha musylmandardyń kıeli mekeni - Mekkeniń saqshysy Saýd Arabııasyna jasaýy beker emes.
Tarıhqa kóz tastasaq, Saýd Arabııasynda munaı óndirisiniń damyp, ekonomıkasynyń qarqyndaýyna AQSh úlken úles qosqany belgili. Eki odaqtas eldiń tyǵyz yntymaqtastyǵy kommýnıstik ıdeologııanyń taralýyna birlesip tosqaýyl qoıý kezeńinen bastaý alady. D.Tramp musylman álemine qaratyp, arnaıy ázirlengen baǵdarlamalyq baıandama jasady. Arab tildi basylymdarda onyń tarıhı baıandamasy ártúrli pikirler týǵyzǵanyna qaramastan, basym kópshiligi oń kózqaras bildirgeni ras. Mysaly, D.Tramp din atyn jamylǵan ekstremızmge qarsy kúresýdiń órkenıetter arasyndaǵy qaqtyǵys emes, kerisinshe, jaqsy men jamannyń arasyndaǵy kúres ekenin málimdedi.
Ol musylman elderiniń ózderi aldymen ekstremızm sııaqty keleńsiz jaıttarmen kúresip, óz kúshterine súıenip, aýyrtpalyǵyn kóterýge jaýapty bolý kerektigin basa aıtty. Osy jolǵy baıandamasynda AQSh prezıdenti demokratııa jáne adam quqyǵy týraly az sóılep, ekstremızmge «ulttar koalıtsııasy» retinde birlesip qarsy turý kerektigi tóńireginde kóbirek sóz qozǵady.
Saýd Arabııasy men AQSh arasynda qol jetkizilgen 280-350 mlrd dollarǵa jýyq kelisimderdiń arqasynda AQSh-ta myńdaǵan jańa jumys oryndarynyń ashylatyny belgili boldy. Atap aıtqanda, munaı, qurylys, ónerkásip, munaı-hımııa, tikushaq óndirisi, qarý-jaraq óndirisi, burǵylaý, munaı ónimderi salalarynda kelisimderge qol qoıyldy. Jalpy kólemi 110 mlrd dollardy quraıtyn qorǵanys salasyndaǵy kelisimder arqyly Saýd Arabııasy osyǵan deıin AQSh-tan satyp alyp kelgen qarý-jaraqtyń biraz bóligin budan bylaı óz aýmaǵynda shyǵara alatyn bolady. Osylaısha, Saýd Arabııasy AQSh ekonomıkasyna, óndirisine jáne ınfraqurylymyna júzdegen mıllıard dollar quıýdy jalǵastyra beretini belgilendi.
Arab saıasattanýshylary atalǵan tarıhı sapardan keıin Saýd Arabııasy keleshekte kelesi irgeli baǵyttardy negizge alatynyn aıtýda. Birinshiden, Parsy-arab shyǵanaǵy yntymaqtastyq keńesiniń ujymdyq jáne birlesken áskerı múmkindikteri kúsheıtiledi. Ekinshiden, Saýd Arabııasy Mysyr, Bahreın, Iordanııa jáne Marokko elderine saıası-ekonomıkalyq qoldaý kórsetip, sonymen qatar, Iemen, Sırııa jáne Lıvanǵa qatysty arab elderiniń aımaqtyq saıasatyn óz paıdasyna sáıkes úılestirýge umtylýy múmkin. Úshinshiden, AQSh-pen jaqsy qarym-qatynasta bolý Er-Rııadtyń syrtqy saıasatyndaǵy basty maqsattardyń biri bolyp qala bermek. Sońǵy kezde Saýd Arabııasy Reseı men Qytaı sııaqty iri eldermen de baılanystaryn kúsheıtkeni málim. Qysqasy, Saýd Arabııasy men AQSh qatynastary jańa deńgeıge kóterilip, Taıaý Shyǵystaǵy ahýalǵa áser etpek. Álemniń qýatty memleketi AQSh pen musylman áleminiń yqpaldy eli Saýd Arabııasynyń jańa yqpaldastyǵy Islam áleminiń keleshegine, aımaqta turaqtylyq pen qaýipsizdiktiń ornaýyna qalaı jáne qanshalyqty áser etetinin aldaǵy jyldar kórsete jatar.
