Taýyq jyly qarjylyq turaqtylyǵymen qýantady

Ne degende de, bizdiń estip, bilip, kórip júrgenderimiz adamzat balasy oılap tapqan hám ómir tájirıbesinen alǵan boljam men tuspaldar ǵana. Demek, adamı ólshemder sońǵy, kesimdi úkim bola almaıdy. Sharıǵat jolymen kelip aıtar bolsaq, qasıetti Quranda «Olar oılaryna ǵana ilesedi de, múldem joramaldaıdy» degen aıat aldymyzdan shyǵady.
Deı tursaq ta, el ishinde nendeı áńgime men nanym-senimder qalyptasqan. Endi soǵan az-maz toqtalyp óteıik.
Taýyǵyńyz múshel esebiniń onynshy jyly bop keledi. Taýyq jyly - 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017, 2029 jyldar bolyp kete beredi. Bizge jetken áńgimelerge súıensek, taýyq jyly qaýip-qater jıi bolyp turǵan, halyq beınetti kóp shekken. 1920-1921, 1932-33 jyldardy jut, ashtyq bolǵany kópke belgili. 1968-69 jyldary qurǵaqshylyq boldy. Alaıda munyń ǵylymı negizi joq desek te, Ábiqaı aqyn:
«Tas meshin» jalǵastyrdyń «taýyǵyńdy»,
Sypyryp sansyz qyzyq, saýyǵymdy.
Tońqıǵan atpaqyldyń saqasyndaı,
Kórkimen kórsetpediń aýylymdy.
Ashtyqtan qyrǵa, Syrǵa tentirettiń,
Aǵaıyn neshe dos, jar, baýyrymdy», - dep jyr jazypty.
Otty qoraz atalatyn aldaǵy jyldyń jaǵymdy jańalyqtary da az emes. Bul jyl qarjylyq turaqtylyǵymen qýantady eken. Sebebi, qoraz shoqyp jeıtin dándi izdep júrip tabady.
Al taýyqtyń is-áreketine qarap aýa-raıyn qalaı boljap kelgen, endi soǵan oralaıyq. Taýyq bıikte qonaqtasa, sondaı-aq, jerge aýnap, qanatyn tazalana bastasa, jaýyn jaýady. Al, eger qys kezinde taýyq erte qonaqtasa, kún sýytady.Jańbyr jaýyp turǵanda taýyq dalada jem izdep júrse, onda aq jańbyr bolady, ıaǵnı uzaqqa sozylady.Átesh qysta bir aıaǵyn kóterip tursa, kún kúrt sýytyp, aıaz bolady. Al, jańbyrly kúni átesh tań atpaı shaqyrsa, kún ashylady dep boljanǵan.
Islam dininde taýyq perishteni kórgende shaqyratyny aıtylady. Jyl sanaýyna kirse, perishteni kóretin qasıeti bolsa, halal as qataryna jatsa bu taýyǵyńyzdyń tegin bolmaǵany da.
Qorazdyń qyzba minezi, kóptiń kóz aldynda júrgendi unatatyny aıtylady. Árıne, bul da jaman qasıetter emes. Osylaı bola tura, «Kimniń tarysy pisse, sonyń taýyǵy» degen sekildi keleńsiz mátelder de kezdesedi. Ańyz-áfsanalarda altyn jumyrtqa tabatyn erekshe taýyq jaıly áńgimeler de kóp.
Jaratýshynyń ár jyly turǵaı, ár kúni sátti sanalady. Demek, adamı ólshemdermen saralanǵan boljamdardy talǵamaı qabyldaı berý de durys emes sekildi. Adam ómirinde ár jyl bir ereksheligimen este qalady ǵoı.
«Qýaqy sóz kúlmekke jaqsy» degen ǵoı. Sóz sońyn Qaltaı aǵamyzdan (Muqanbetjanov) qalǵan qaǵytpa qaljyńmen qorytsaq.
Birde Qaltaı aǵa kýpede bir jigitpen birge saparlap kele jatady. Álgi jigit bútindeı taýyq etin bir ózi jep, súıekterin kemirip, butarlap tap-taza etip jep alypty. Sonda aǵamyz: «Áı qaraǵym-aı, myna taýyqtyń qyzyǵyn qorazdan keıin óziń kórdiń-aý», - degen eken.