«Táýelsizdik urpaqtary»: 3 mıllıon teńge jastarǵa qandaı múmkindik beredi

Búginde grant aıasynda jasandy ıntellekt, IT, medıa jáne áleýmettik kásipkerlik baǵytyndaǵy jobalar sany artyp keledi.

QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń basqarma basshysy Aqulan Tastemirdiń aıtýynsha, granttyń basty maqsaty — qarjylyq múmkindigi shekteýli, biraq tyń ıdeıasy bar jastarǵa qoldaý kórsetý.

— Jalpy maqsaty — qarapaıym tilmen aıtatyn bolsaq: ıdeıa bar, biraq qarajat joq. Sol kezde eń tıimdi baǵyttardyń biri — bul «Táýelsizdik urpaqtary» granty, — deıdi ol Jibek joly arnasynyń «Búgin LIVE» baǵdarlamasyna bergen suhbatynda.

Granttyń eki deńgeıi bar

Spıkerdiń sózinshe, joba respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeıde júzege asyrylady.

Respýblıkalyq grant Prezıdent bastamasymen 2021 jyldan beri berilip keledi. Jyl saıyn 30 jeńimpazǵa 3 mıllıon teńgeden qarjy bólinedi.

— Bul — mınıstrliktiń granty: 3 000 000 teńge, 30 adam, jalpy quny 90 000 000 teńge beriledi, — dedi Aqulan Tastemir.

Budan bólek, oblys ákimdikteri de jastardyń jobalaryn qarjylandyrady. Óńirlerde grant kólemi 500 myń teńgeden 3 mıllıon teńgege deıin jetedi.

Spıkerdiń aıtýynsha, óńirlerdiń ereksheligine qaraı qosymsha baǵyttar engizilgen. Máselen, agrarlyq nemese óndiristik aımaqtar óz qajettiligine sáıkes jobalardy qoldaı alady.

Qaıtarymsyz qarjy, biraq jaýapkershilik joǵary

Granttyń negizgi ereksheligi — qarajattyń qaıtarymsyz berilýi.

— Al bul jerde siz alǵan 3 000 000 teńgeni eshkimge eshqashan qaıtarýdyń qajeti joq — paıyzdyq ústeme joq. Eń bastysy — naqty talap: alǵan qarajatty tıimdi, óziniń baǵytyna saı jumsaý kerek bolady, — dedi komıtet ókili.

Alaıda grant ıegerleri jumsalǵan qarajattyń esebin berýge mindetti. Ol úshin chekter, satyp alynǵan jabdyqtardyń fotosýretteri men jobanyń júzege asý barysy týraly esep usynylady.

Grant alǵandardyń 90 paıyzy jobasyn jalǵastyryp keledi

Aqulan Tastemir grant tıimdiligin baǵalaýda jıi kóteriletin máselelerdiń birine toqtaldy.

— «Táýelsizdik urpaqtary» grantyna ıe bolǵandardyń 90 paıyzy óz isin dóńgeletip alyp ketti. Biraq «10 paıyzy durys paıdalanbady» dep aıta almaımyz — barlyǵy 100 paıyz tolyq ıgerildi. Bul ómirsheńdik máselesi: 90 paıyzy jalǵasty, qalǵan 10 paıyzy 1 rettik shara bolǵandyqtan toqtady desek, naqtyraq bolady, — dedi ol.

Onyń aıtýynsha, toqtap qalǵan jobalardyń basym bóligi volonterlik jáne mádenı baǵyttaǵy bir rettik bastamalar bolǵan.

— Volonterlik baǵytta siz bir úlken qaıyrymdy is jasaǵyńyz keledi… Jeńimpaz boldyńyz, iske asyrdyńyz — biraq ári qaraı bul volonterlik joba ómirsheńdigin toqtatady, bir ret iske asyrylady, — dedi spıker.

Al kásipkerlik jáne IT baǵytyndaǵy jobalardyń basym bóligi keıin de jumysyn jalǵastyryp keledi.

Jasandy ıntellekt pen IT jobalary kóbeıdi

Sońǵy jyldary grantqa usynylatyn jobalardyń sıpaty da ózgergen.

— Bıyl óz elimizde jasandy ıntellekt, IT salasyndaǵy ótinimder kóbeıdi. Jastar búginde jasandy ıntellekt kómegimen beınerolıkter ázirleý, mobıldi qosymshalar jasaý, túrli tehnologııalyq qurylǵylar ázirleý baǵytyndaǵy jobalardy jıi usynyp jatyr, — dedi Aqulan Tastemir.

Medıa salasyndaǵy jobalarǵa da qyzyǵýshylyq artyp keledi. Ásirese, aǵartýshylyq baǵyttaǵy kýrstar, dárister, medıa-sabaqtar men kontent óndirý jobalary kóbeıgen.

Jaı dúken ashý jetkiliksiz

Jyl saıyn grantqa shamamen úsh myńǵa jýyq ótinim túsedi. Onyń 60-70 paıyzy bıznes baǵytynda keledi.

Alaıda komıssııa músheleri jobanyń tek tabys ákelýine emes, onyń ómirsheńdigi men qoǵamǵa paıdasyna erekshe mán beredi.

— «Bıznes» dese barlyǵymyz tek dúken ashý kerek, azyq-túlik ne bolmasa kez kelgen saýda-sattyq eske túsedi. «Aldym-sattym» degen dúnıe ǵana emes, bul jerde joba ómirsheń bolý kerek, — dedi basqarma basshysy.

Onyń aıtýynsha, qarapaıym saýda nysanyn ashý ıdeıasy komıssııany qyzyqtyrmaýy múmkin. Joba qoǵam suranysyna jaýap berip, uzaq merzimdi nátıje kórsetýi tıis.

Jeńimpaz joba: qoıshynyń jumysyn jeńildetken qurylǵy

Spıker grant aıasynda júzege asqan tabysty jobalardyń birin mysalǵa keltirdi.

Shymkenttik jas ónertapqysh mal sharýashylyǵyna arnalǵan arnaıy qurylǵy jasap shyǵarǵan. Qurylǵy maldyń qozǵalysyn baqylap, olardyń qaı jerde júrgenin sıgnal arqyly kórsetedi. Sonymen qatar dron arqyly basqarý múmkindigi de qarastyrylǵan.

— ıAǵnı burynǵy ata kásipke qazirgi jasandy ıntellekt pen tehnologııany qosý arqyly keremet dúnıeler paıda bolyp otyr, — dedi ol.

Qatysýshylarǵa qoıylatyn talaptar

Grantqa 14 pen 34 jas aralyǵyndaǵy jastar qatysa alady. Bıyl ótinim qabyldaý 21 maýsym kúni túngi saǵat 00:00–de aıaqtalady.

— 12-den bir mınýt ótseńiz — qabyldamaımyz, shart solaı. Qatań tártip, — dedi Aqulan Tastemir.

Onyń sózinshe, ótinimder sany kóp bolǵandyqtan básekelestik te joǵary.

Qazylar ótinim ıesin bilmeıdi

Spıker áleýmettik jelilerde aıtylatyn «jeńimpazdar aldyn ala belgili» degen pikirlerdi joqqa shyǵardy.

— Qazylar alqasy otyrys barysynda ótinim kimdiki ekenin bilmeıdi, — dedi ol.

Komıssııa músheleriniń 30 paıyzy jyl saıyn jańartylyp otyrady. Ár joba segiz túrli krıterıı boıynsha baǵalanady. Olardyń qatarynda jobanyń ómirsheńdigi, qoǵamǵa paıdasy jáne ózektiligi bar.

Eger qatysýshylardyń upaılary teń tússe, komıssııa músheleri qosymsha talqylaý ótkizip, ashyq daýys berý arqyly sheshim qabyldaıdy.

Burynǵy jeńimpazdar qaıta qatysa almaıdy

Respýblıkalyq deńgeıdegi granttyń jeńimpazdary qaıtadan qatysa almaıdy. Alaıda óńirlik grant ıegerlerine keıin respýblıkalyq baıqaýǵa qatysýǵa múmkindik berilgen.

Sonymen qatar joba jańadan bastalýy mindetti emes.

— Sizdiń jobańyz burynnan iske asyp kele jatqan ata kásip bolýy múmkin, ózińizdiń úı kásibińiz, jeke ıdeıańyz nemese kreatıvti jobańyz da jaraıdy. Sol jobany ári qaraı damytýǵa 3 000 000 teńgeni qosymsha qarajat esebinde ala alasyz, — dedi komıtet ókili.

Esep tapsyrmaǵandar qarjyny qaıtarýy múmkin

Grant qarajatyn ıgerý boıynsha baqylaý júrgiziledi. Jeńimpazdar turaqty túrde esep tapsyryp otyrýy tıis.

— Eger iske asyrmasańyz, biz eskertý jasaımyz. Eskertýge qulaq aspasańyz, kelisimshartqa sáıkes sot júıesi arqyly 3 000 000 teńgeni ústemesimen qaıtarýǵa mindetti bolasyz, — dedi Aqulan Tastemir.

Onyń aıtýynsha, bul memlekettik qarajat bolǵandyqtan, árbir joba tıimdi ári maqsatty túrde júzege asyrylýy qajet.

Jastar úshin úlken motıvatsııa

Grant jeńimpazdaryn marapattaý rásimi joǵary deńgeıde uıymdastyrylady.

— Grantty tabystaý rásimi óte joǵary deńgeıde ótedi — Premer-mınıstrdiń orynbasary, mınıstrler deńgeıinde, záýlim saraıda ótedi, — dedi spıker.

Onyń pikirinshe, mundaı qurmet jastardyń jańa bastamalarǵa degen senimin arttyryp, olardy úlken jetistikterge yntalandyrady.

Osylaısha, «Táýelsizdik urpaqtary» granty jastardyń ıdeıalaryn naqty jobaǵa aınaldyryp, olardy kásipkerlikke, ınnovatsııaǵa jáne qoǵamdyq belsendilikke jeteleıtin mańyzdy memlekettik qoldaý tetigi retinde qalyptasyp keledi.

Aıta keteıik, bıyl 24 maýsym men 8 shilde aralyǵynda halyqtyń áleýmettik osal sanattary arasyndaǵy jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa arnalǵan memlekettik granttardy alýǵa ótinim qabyldaý júrgiziledi.