Táýelsizdik pen otbasy arasyndaǵy názik teńgerim — QSZI

ASTANA. KAZINFORM — Qazirgi qazaqstandyqtar ómirlik qundylyqtardy tek bireýin tańdaý arqyly ólshemeıdi. Olar táýelsizdik pen otbasy, mansap pen jeke damý, tsıfrlyq ómir men demalysty qatar baǵalaıdy. Búgingi adam eski dástúr men jańashyl ómirdi qatar ustaı biledi — bárin qalaıdy, biraq eshteńeden bas tartpaıdy. Bul týraly QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI málim etti.

Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen saýalnama nátıjesinde, qazaqstandyqtardyń kóbi ózderi úshin barlyǵy mańyzdy ekenin jıirek aıtqan. Másele olardyń tańdaý jasaı almaýynda emes, qazirgi ómirdiń bir ǵana sheshimdi talap etpeıtininde ekeni sóz bolǵan.

Respondentterge «Ómirlik qundylyqtar qanshalyqty mańyzdy?» degen saýaldy QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri Aıgúl Zabırova júrgizgen.

— Áleýmettanýlyq zertteý derekteri keıde tek úrdisti ǵana kórsetip qoımaı, bizdi, ıaǵnı áleýmettanýshylardy bir sát aıaldap, oılanýymyzǵa májbúrleıdi. Keıde tipti tańǵaldyrady da. Mine, qazir de dál solaı bolyp otyr. Ómirlik qundylyqtar qanshalyqty mańyzdy degen suraqqa jaýaptardy qarasań, tańqalarlyq úılesimdilik baıqalady: barlyq nárse birdeı mańyzdy sııaqty! Ári jaı ǵana mańyzdy emes, óte mańyzdy. Mysaly, táýelsiz bolýdy saýalnamaǵa qatysýshylardyń 90%-y, ózin-ózi kútinýdi respondentterdiń 91%-y, ómirlik serigine adal bolýdy 92%-y jáne Otanǵa adal bolýdy 89%-y «óte mańyzdy» dep sanaıdy, — jazdy Aıgúl Zabırova.

Otbasy, balalar, jaýapkershilik, damý — bárióte mańyzdy eken. Sol kezde oıǵa: «Toqtaı tur, al tańdaý qaıda?» degen suraq sap ete qalady. Eger bir nárse basqa nárselerden mańyzdyraq bolsa, ekinshinárse mańyzdylyǵy tómendeý orynǵa jyljýy kerek emes pe? Biraq munda ondaı jospar júzege aspaıdy.

Qazaqstandyqtar bir ýaqytta birneshe nárseni:

• táýelsiz bolýdy (90%);
• bala súıýdi (87%);
• nekede bolýdy (81%);
• damýdy (81%);
• ózine jaýapkershilikti alýdy (85%) mańyzdy dep esepteıdi.

Ári bul qarama-qaıshylyq emes. Bul — jańa tabıǵı jaǵdaı. Nege bulaı?

— Óıtkeni qazir biz bulqundylyqtardy bir-birine kereǵar depeseptemeımiz. Bul endi burynǵydaı «ne mynanynemese anany» tańdaý emes, qalypty úılesim: ıaǵnıtáýelsiz bolýǵa bolady, biraq sonymen birgeotbasyn qurýǵa da bolady; mansap jasaýǵa, biraqotbasy men jumystyń teńgerimin de qalaýǵabolady; damısyń, biraq ózgelerge de qamqorbolasyń. Bul XXI ǵasyrdaǵy adamnyń jańa, qalypty ómir logıkasy. Eger erterekte ómirliktańdaý «qatal» edi: otbasy nemese mansap; dástúrnemese zamanaýılyq. Qazir shekaralar shyrmalyp, qabattasyp ketken. ıAǵnı, adam birden birneshe kúıde ómir súredi jáne bul qalypty jaǵdaıǵa aınalyp barady. Dál osy jerde biz, áleýmettanýshylar, tek qundylyqtar jıyntyǵynyń ǵana emes, adamnyń áleýmettik mineziniń ózgerisin baıqaımyz, — deıdi maman.

Aıgúl Zabırovanyń sózinshe, eger bul jańa sıpatty qarapaıym sózben aıtatyn bolsaq, bul adam bir jaǵynan ózine ǵana sengisi keledi, biraq jalǵyz da qalǵysy kelmeıdi. Ol otbasynan bas tartpaıdy, biraq oǵan tolyq sińip te ketpeıdi. Mansapqa umtylady, biraq jumys pen jeke ómirdiń tepe-teńdigin saqtaǵysy keledi (87%). Saýalnamaǵa qatysqandardyń 74%-y tsıfrlyq daǵdylardy damytý mańyzdy dep biledi, biraq 46%-y keıde ınternetten tolyq ajyratylý múmkindiginiń bolýy mańyzdy dep sanaıdy.

— Bul názik tepe-teńdik kúıi. Bul shekten shyǵýshylyq emes, bul bir mezette bárin birdeı ustap turýǵa umtylý áreketi. Osy jaǵdaıdaǵy erekshe qyzyq nárse — otbasynyń orny. Alǵash qaraǵanda bári anyq: otbasy eń mańyzdy qundylyq bolyp qala berýde. Respondentterdiń 87%-y bala súıýdi, 81%-y nekede bolýdy, al 88%-y jaqyn qarym-qatynas ortasynyń bolýy mańyzdy dep sanaıdy. Biraq baıqap qaraıtyn bolsaq, ózgeristiń oryn ala bastaǵanyn kórýge bolady. Buryn otbasyly bolý qalypty nárse bolyp qabyldanatyn, al qazir otbasy mańyzdy nárse bolyp qalsa da, tańdaý retinde qabyldanatyn bola bastaǵan. Otbasyly bolý mańyzdylyǵy solaı bolý kerektiginen emes, myqty tirek bola bilý qasıetine baılanysty. Jańa qundylyqtar júıesinde otbasy endi jeke bastylyqqa qarsy turmaıdy, kerisinshe ony qoldaıdy, — dep jazdy QSZI mamany.

Jaýapkershilik máselesinde de uqsas úrdis baıqalady. Bir jaǵynan, adamdar táýelsizdik pen ózin-ózi júzege asyrý týraly barǵan saıyn jıi aıta bastady. Ekinshi jaǵynan, moraldyq qundylyqtardyń mańyzy áli de joǵary: ómirlik serigine adaldyq (92%), Otanǵa degen adaldyq (89%), jeke jaýapkershilik (85%). ıAǵnı adam burynǵydan derbes bola túskenimen, qoǵammen baılanysy álsiregen joq.

Bul kórinisti odan ári kúrdelendiretin taǵy bir nárse bar. Bul — tsıfrlyq ómir. Tsıfrlyq álem kúndelikti qalypty jaǵdaıǵa aınaldy, biraq sonymen birge ol adamdardy sharshata bastady. Bul — búgingi zamanǵa tán erekshe sezim.

— Másele, bálkim, qazaqstandyqtartyń naqty neni qalaıtynynda emes shyǵar. Bastysy — bárine birdeı ıe bolǵysy keletin osy nıettiń túp-tórkini nede ekendiginde. Bul tańdaý erkindigi me, álde tańdaý jasaý qajettiliginen bos bolý ma? Barlyǵyn birden qalaǵan qoǵam, múmkin, aqyry ózine shekteýsiz armandaýǵa múmkindik berip otyrǵan shyǵar. Nemese onyń qundylyqtar júıesi áli de qalyptasý ústinde. Al, bálkim, bul — sońǵy sheshim qabyldaýǵa asyqpaıtyn qoǵam shyǵar, óıtkeni ondaı tańdaýdyń qandaı baǵamen keletinin burynnan biledi. Derekter naqty jaýaptybermeıdi. Biraq olar osy suraqty anyq alǵa tartady, — dedi Aıgúl Zabırova.

Mamannyń aıtýynsha, eger jalpy kórinisti tutas qarasaq, aıqyn bir beıne qalyptasady. Bul — eski men jańanyń arasynda qatań tańdaý jasamaıtyn adam. Ol ekeýin qatar ustap tur. Biz, shyn máninde, ómirdiń ár túrli qyrlary qatar ómir súretin jańa kúıge ótip jatqandaımyz. Adamdar otbasyny mansapqa, turaqtylyqty erkindikke «aıyrbastaýǵa» daıyn emes. Bálkim, búgingi basty másele onyń qandaı bolýy kerektiginde emesshyǵar. Bastysy — biz ony sol qalpynda kóre alýǵa qanshalyqty daıynbyz.

Buǵan deıin biz azamattardyń basym bóligi eldiń saıası baǵyty men turaqtylyǵyna senetinin jazdyq.