Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh ǵaryshkeri Talǵat Musabaevqa 75 jyl
ASTANA. KAZINFORM – El tarıhynda esimi táýelsiz Qazaqstan jylnamasynyń alǵashqy paraǵynda jazylatyn adamdar bar. Solardyń biri dańqty ushqysh-ǵaryshker, Qazaqstan ǵarysh salasynyń negizin qalaýshy – Talǵat Musabaev.
2026 jyldyń 7 qańtarynda Talǵat Musabaev 75 jasqa tolar edi. Ol 2025 jyldyń 3 tamyzynda ómirden ozdy.
Qos týǵan kún tarıhy
1950 jyldyń 7 jeltoqsany. Almaty oblysynyń Qarǵaly aýylynda Mındýbaeva Salıha Hamıdqyzy tuńǵyshyn dúnıege ákeldi. Jas ana dál sol aýrýhananyń bas dárigeri bolatyn. Balanyń ákesi Amangeldi jýrnalıst edi. Ol jeke basyndaǵy qaıǵy-qasiretke qaramastan ómirge qushtar, jigerli jan-dy. Salıhamen kezdeskenge deıin Amangeldiniń birinshi áıeli naýqas mendep, ómirden ozyp ketken. Osylaısha, Salıha bir sátte-aq 4 balanyń anasy atanyp shyǵa keldi: úlkenderi – Bolat, Marat, Murat jáne kishkentaıy – Talǵat.
Sábı týǵan úıiniń tabaldyryǵyn attaǵan kúni-aq oqys oqıǵa boldy. Amangeldi men Salıhanyń sábıiniń dúnıege kelýin toılap jatqan kezde úı órtke orandy. Aıazdy kúni osyndaı abyr-sabyr bolyp jatqan kezde úlkender sábıdi esten shyǵaryp ala jazdady. Ony otqa oranǵan úıden sońǵy sátterde alyp shyqty. Anasy dúnıege kelgen sátten-aq erekshe bala sanaǵan Talǵat osylaısha otpen de taǵdyrlas boldy.
Al sábıge Talǵat sııaqty batyr esimi tosynnan berilgen joq. Sábıge qandaı esim berýdi oılanyp-tolǵanyp otyrǵan Musabaevtardyń shańyraǵyna úı ıesiniń aǵasy áskerı ushqysh ári búkil álemge esimi belgigi Talǵat Bıgeldınovtiń dosy Balshahan Yrysaldın kirip keledi. Ol nyq senimmen: «Keńes odaǵynyń eki dúrkin batyry erjúrek ári dańqty Talǵat Bıgeldınovteı bolsyn!», - deıdi.
Bul usynys barsha týystyń kóńilinen shyqty. Biraq olardyń eshqaısysy da osynaý dańqty esim bala ómirinde mańyzdy ról atqaratynyn bilgen joq. Talǵat 3 jasqa tolǵanynda ata-anasynan ózine qoıylǵan esimniń tarıhyn bilip, ushqysh bolýǵa nyq sheshim qabyldady.
Týǵan jer batasy
Talǵat Musbaev 1994, 1998 jáne 2001 jyldary úsh ret ǵaryshqa sapar jasap, jalpy uzaqtyǵy bir kúntizbelik jyl kók áleminde boldy, 7 ret ashyq ǵaryshqa shyqty.
Onyń ǵaryshqa alǵashqy daıyndyǵy men sapary Qazaqstan endi ǵana táýelsizdik alǵan sátke tuspa-tus keledi. Musabaev egemen Qazaqstannyń birinshi ǵaryshkeri mártebesin alyp, ashyq ǵaryshqa shyqqan birinshi qazaq atandy.
Talǵat Musabaevqa deıin ashyq ǵaryshta bir táýlikten artyq ýaqyt eshkim bolmaǵan, onyń jetistigi Gınness rekordtar kitabyna engizildi.
Marqum alǵash bolyp ashyq ǵaryshqa shyǵýyn bylaı eske alǵan edi:
- Men jerdiń ǵaryshtan kórinetin sulýlyǵyna tańǵaldym, ómirdiń kógildir jaryǵyn shashyp turdy. Qorqynysh sezimi orbıtalyq stantsııanyń lıýgin ashqan sátte tańdanysqa ulasty: «O, meniń Qazaqstanym», kezdeısoqtyq pa, sol sátte «Mır» stantsııasy meniń týǵan jerimniń ústinen ushyp bara jatqan edi. Jalpy, ǵaryshta búkil jer - týǵan jer sııaqty. Biraq, men tanys taý, kól jáne sheksiz qazaq dalasynyń beınesin kórgende, onyń belgi ekenin túsindim. Bul meniń týǵan elimniń batasy edi jáne ashyq ǵaryshqa alǵash qadam basqan qazaqqa berilgen bata bolatyn.
Sondaı-aq Talǵat Musabaev ǵaryshqa Qazaqstannyń týyn alǵash alyp shyqqan jáne orbıtaǵa Quran aparǵan tuńǵysh adam boldy. Bul qasıetti kitapty ǵaryshqa eshkim aparmaǵan jáne odan keıin de eshkim aparǵan emes.
2007 jyldan 2014 jylǵa deıin Talǵat Musabaev Ulttyq ǵarysh agenttigin (Qazǵarysh) basqardy. Qysqa kezeńde onyń basshylyǵymen Qazaqstan ulttyq ǵarysh salasynyń damýy jolynda úlken serpilis jasady. Zamanaýı ǵarysh ınfraqurylymy quryldy, kásibı kadrdyń ózegi qalyptasty, otandyq ǵarysh tehnıkasy men tehnologııalaryn jasaýda aıtarlyqtaı jetistikke qol jetkizildi. Zamanaýı ǵarysh tehnologııasy boıynsha mamandar daıarlaý jónindegi strategııalyq mańyzdy mindet sheshilip, Qazaqstan ózin joǵary tehnologııalar men ǵylym salasynda zor ambıtsııasy bar el retinde tanyta aldy.
- Maǵan ǵaryshta bastalǵan jumysymdy jerde jalǵastyrý baqyty buıyrdy. Bul múmkindikti memleketime, adamzattyń ǵaryshqa alǵash qadam basqan eline qyzmet etý jolynda tolyq paıdalanýǵa tyrystym, - degen edi Talǵat Musabaev.
Sonymen qatar ol jasalǵan dúnıelerdi saqtap, odan ary qaraı damytý, kásibı mamandardy aıalaý qajettigin aıtqan bolatyn.
- Kez kelgen kásiporynnyń tabysty jumys isteýiniń basty faktory – bul adamdar, mamandar. Qazǵaryshty qurý barysynda barlyq qıyndyqty birge eńsergen áriptesterimsiz, úzeńgilesterimsiz, ǵaryshqa umtylǵan ǵalymdar men jas mamandarsyz eshteńe de shyqpas edi. Birge jumys istegen, jumys istep jatqan jandardyń birine rızashylyǵymdy bildiremin. Sondyqtan da dál osy ýchaskege qatty alańdaımyn. Óıtkeni adamdar ǵaryshty jasaıdy, - degen edi dańqty ǵaryshker.
Ashyq ǵaryshqa shyqqan alǵashqy qazaq Talǵat Musabaevtyń ómirlik ustanymy týraly jazǵan edik.