Táýelsizdiktiń jemisi: 266 qazaq mektebi, 373 qazaq balabaqshasy

Sol jyly oblysta 185 orys mektebi bolsa, qazir sodan qalǵany - 27. Balabaqshalarda da solaı. 1991 jyly balapandardyń nebary 26 paıyzy ǵana qazaq toptarynda tárbıelengen bolsa, qazir - 67,2 paıyz. 1991 jyly óńirdegi 435 balabaqshanyń 160-y qazaq balabaqshasy bolsa, qazir olardyń sany 373-ke jetip otyr. Munyń bári - Táýelsizdiktiń jemisi!

Biz oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúljan Qulybekovamen egemendiktiń arqasynda bilim berý salasynda memlekettik tildiń mártebesiniń qalaı kóterilgendigi týraly áńgimelesken edik.

Mektep jáne memlekettik til

-Táýelsizdiktiń arqasynda elimiz kóptegen jetistikterge qol jetkizdi. Bilim berý salasynda da solaı. Memleket basshysy memlekettik tildiń mártebesin kóterýge erekshe kóńil bólip, aıryqsha mán berdi. Sonyń nátıjesinde qazaq mektepteri, qazaq balabaqshalary kóp ashyldy. Táýelsizdikke deıin qazaq tilinde oqıtyn balalardyń da sany az bolǵan edi, - deıdi Gúljan Qulybekova. Mysaly, 1989 jyly óńirdegi 505 mektepte bilim alǵan 133 905 oqýshynyń 37 paıyzy ǵana qazaq synyptarynda oqydy. Al qazir qazaq tilinde bilim alýshylardyń úlesi - 76,6 paıyz. Jalpy oblysta 128 953 oqýshy bar. Onyń 98 806-sy qazaq synyptarynda oqıdy. Al sol jyly, «Til týraly» Zań qabyldanǵan jyly 185 orys mektebi bolǵan  edi. Arada eki jyl ótken soń olardyń sany 121 boldy.  Taǵy bir derek: 1989 jyly oblysta qazaq mektepteriniń úlesi 49 paıyz bolsa, el Táýelsizdigin alǵan jyly az da bolsa, qazaq synyptarynda oqıtyn oqýshylardyń sany ósti: 51,5 paıyzǵa jetti. Al qazir 64 paıyzǵa jetip otyr. Bizdiń oblysta 416 mektep (327-si - aýyl mektebi) bar. Onyń 266-sy - qazaq mektepteri. Orys mektepteriniń sany - 27. Aralas mektepterdińń úlesi - 123.

- Egemendik alǵan jyldan bastap-aq, qazaq mektepteri, qazaq gımnazııalary  ashyla bastady. Mysaly, 1991 jyly Aqtóbe qalasyndaǵy №32 mektep mártebesin ózgertip, qazaq mektep-gımnazııasy atandy. Bul bilim shańyraǵy - oblys ortalyǵyndaǵy tuńǵysh qazaq gımnazııasy. Sol jyly bul gımnazııany Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi ashqan bolatyn. Sondaı-aq, 1991 jyly Aqtóbe qalasynda №21 mektep-gımnazııasy eńse kóterdi. №35 orys mektebi de mártebesin ózgertip, aralas mektep boldy.

Aıta ketý kerek, orys tilinde bilim beretin mektepterdiń azaıý sebebi balalaryn memlekettik tilde oqytýǵa ata-analardyń ynta-yqylasynyń artýyna baılanysty, - deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary. Onyń aıtýynsha, Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary (1992-1993 oqý jylynda) Aqtóbe qalasy men Aqtóbe aýdanynda jalpy 20 orys mektebi bolǵan. Qazaq mektebi - 10, aralas mektep - 35. Al Aqtóbe qalasynda 7-aq qazaq mektebi boldy.

Táýelsizdiktiń arqasynda daryndy balalarǵa arnalǵan mektepter paıdalanýǵa berildi. Bul týraly Gúljan Qulybekova bylaı deıdi:

- Máselen, oblysta Nazarbaev zııatkerlik mektebi, oblystyq daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan 4  mektep-ınternat, ınnovatsııalyq rejımde jumys jasaıtyn 7 gımnazııa, 15 mektep-gımnazııa, 3 mektep-lıtseı ashyldy.

Arnaıy standart jáne sabaq

  Oblystaǵy 27 orys mektebiniń kópshiligi Mártók aýdanynda ornalasqan. Atalǵan aýdanda 13 orys mektebi bar. Mártóktegi 33 mekteptiń 4-eýi ǵana qazaq mektebi. Aralas mektep - 16.

- Táýelsizdikke deıin de solaı boldy. Qazir de orys jáne aralas mektepterdiń kóp bolýynyń basty sebebi, basqa aýdandarmen salystyrǵanda atalǵan aýdanda ózge ult ókilderiniń sany basym. Qarǵaly aýdanynda 17 mektep bar. Onyń ekeýi ǵana - qazaq mektebi. Ekeýi - orys mektebi. 12-si - aralas mektep, - deıdi Gúljan Qulybekova.

Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary (1992-1993 oqý jylynda) Qarǵalyda bir ǵana qazaq mektebi bolǵan. Orys mektebiniń sany - 17. Aralas mekteptiń úlesi - 8.

Derekterge súıensek, 1991 jyldan keıin aralas mektep sany kúrt kóbeıip ketken. Mysaly, 1989 jyly 71 aralas mektep bolsa, arada eki jyl ótken soń olardyń sany 128 bolǵan. Qazir bul mektepterdiń sany - 123.

Aralas mektep dúbára urpaq tárbıeleıdi.

- Degenmen, aralas mektep ashpasqa amal joq. Sonyń esebinen qazaq synyptarynyń sany artty, - deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary.

Oblysta aralas mektepteri basym aýdandar: Alǵa, Qobda, Mártók, Muǵaljar, Qarǵaly. Mysaly, Qobdadaǵy 29 mekteptiń 16-sy - aralas mektep. Alǵa, Mártók, Muǵaljar aýdanyndaǵy kórsetkishter de solaı. Mártóktegi 4668 balanyń - 1981-i orys tilinde oqyp júr. Qarǵalydaǵy 2256-y balanyń  jartysynan kóbi 1152-si orys synyptarynda bilim alady. Bul eki aýdanda da aralas mektepterdiń sany kóp.

- Memleket basshysy orys mektepterindegi, orys synyptaryndaǵy qazaq tiliniń  sapasyn arttyrýdy tapsyrdy. Sonyń nátıjesinde sońǵy 5 jyldan beri  orys synyptaryndaǵy qazaq tili pániniń saǵattar sany artty. Bul orys synyptarynda oqyp jatqan balalarǵa memlekettik tildi tıisti deńgeıde meńgertýge múmkindik berip otyr.  Sondaı-aq, keıbir orys synyptarynda qazaq tili pánimen qosa, Qazaqstan tarıhy páni qazaq tilinde oqytylyp jatyr, - deıdi Gúljan Qulybekqyzy.

Aıta ketý kerek, ótken oqý jylynda ózge ult ókilderi oqıtyn synyptarda saǵattardy tıimdi uıymdastyrý úshin arnaıy standart ta bekitilipti.
- Byltyrdan beri sol standart negizinde Aqtóbe qalasyndaǵy №26 jáne Qarǵaly aýdanynyń Badamsha kentindegi №1 mektepter qazaq tili oqýlyǵymen tolyq qamtamasyz etildi. Muǵalimderge ádistemelik quraldar berildi, - deıdi Gúljan Qulybekova.

Táýelsizdiktiń tartýy: 113 mektep. 37 656 oryn

- Ata-analardyń ótinish-tilekteri eskerilip, sońǵy jyldary qazaq mektepteriniń sany artyp jatyr. Oblysta boı kótergen mektepterdiń basym bóligi - qazaq mektepteri, - deıdi Gúljan Qulybekova.

Táýelsizdik alǵan 25 jyldyń ishinde bizdiń oblysta 113 jańa mektep eńse tiktedi.  Syıymdylyǵy - 37 656 oryn.

- Munyń ishinde 51  mektep oryn tapshylyǵyn joıý maqsatynda salyndy. Elbasy úsh aýysymda oqytý máselesin sheshýdi, apatty mektepterdi joıýdy mindettegen bolatyn. Bala kóptigine baılanysty úsh aýysymda oqytýǵa májbúr mektepterdiń máselesin sheshý úshin 10 mektep boı kóterdi. Apatty mektepterdiń  ornyna  jańadan 48 mektep paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq, beıimdelgen ǵımarattardyń ornyna 4 mektep salyndy, - deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary.

Balapandardyń balabaqshalarmen qamtylý kórsetkishi - 65,4 paıyz

Qazir oblysta 555 balabaqsha men shaǵyn ortalyq bar. Onda 46 448 bala tárbıelenip jatyr. Osy balapandardyń 52 paıyzy qazaq balabaqshalaryna baryp júr. Jalpy 555 balabaqshanyń 67,2 paıyzy,  ıaǵnı 373-i - qazaq balabaqshalary. Orys balabaqshalarynyń sany - 19. Aralas balabaqshalardyń úlesi - 163.

- 1991 jylǵa deıin qazaq balabaqshalarynyń úlesi 36,7 paıyz boldy. Bul balabaqshalardaǵy 45 191 baldyrǵannyń 11 923-i (26 paıyz) qazaq toptarynda tárbıelendi. Qazaq toptarynyń deni aýylda, negizinen qazaǵy basym  aýyldarda boldy, - deıdi Gúljan Qulybekova. Onyń aıtýynsha, 90-shy jyldardaǵy qarjylyq qıyndyqtyń salqyny balabaqshalardy da aınalyp ótken joq. 1999 jyly oblysta nebary 68-aq balabaqsha boldy. Balalardyń 9,3 paıyzy ǵana balabaqshamen qamtyldy. Al qazir mektepke deıingi mekemelerdiń sany 8 esege artty: 555 balabaqsha bar. 1-6 jastaǵy baldyrǵandardyń mektepke deıingi uıymdarmen qamtylýy - 65,4 paıyz. Al 3-6 jastaǵy balapandardyń balabaqshalarmen qamtylý kórsetkishi - 91,6 paıyz.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna baılanysty memlekettik balabaqshalarmen qatar jeke balabaqshalardyń da sany artty. Qazir oblystaǵy 66 jeke balabaqshada 8433 balapan tárbıelenip jatyr.

-  Tek bir ǵana jyldyń ishinde, bıyldyń ózinde oblysta 37 mektepke deıingi mekeme ashyldy. Onyń 33-i -Aqtóbe qalasynda iske qosyldy. Munyń 25-i - jeke balabaqsha. Nátıjesinde,  3-6 jastaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen  qamtý 3,7 paıyzǵa ósti, - deıdi Gúljan Qulybekova.

Memlekettik tildiń mártebesin arttyrý qazaq balabaqshalaryna baratyn ózge ult ókilderi balalarynyń sanynyń artýyna da septigin tıgizdi. Búginde qazaq balabaqshalarynda 600-ge jýyq basqa da ult balalary tárbıelenip jatyr.

 Gúljan BAZYLQYZY