Táýelsizdikke 30 jyl: Azamattyq avıatsııa halyqaralyq talaptarǵa saı keltirildi

1992 jyly Qazaqstan Halyqaralyq azamattyq avıatsııa týraly Chıkago konventsııasyna qosylyp, Halyqaralyq azamattyq avıatsııa uıymynyń (IKAO) standarttary men usynymdaryn múltiksiz oryndaý jóninde ózine mindetteme aldy.

2017 jylǵy IKAO aýdıtiniń nátıjeleri boıynsha áýejaılardyń qaýipsizdik deńgeıi 83%-dy quraıdy. Avıatsııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi uıymdastyrýdaǵy eleýli progress pen deńgeıdi eskere otyryp, 2020 jylǵy 24 qyrkúıekte IKAO Assambleıasy aıasynda Qazaqstan álemniń 190 eliniń arasynda qol jetkizgen nátıjeleri úshin IKAO Keńesi Prezıdentiniń joǵary nagradasymen atap ótildi.

Sońǵy 3-4 jylda Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult josparynyń 68-qadamy aýqymynda tapsyrmasyn jáne Prezıdenttiń tapsyrmalaryn oryndaý úshin azamattyq avıatsııany basqarý tásilderine túbegeıli reforma júrgizildi. Qabyldanǵan sharalar baqylaý men qadaǵalaýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, Qazaqstannyń Azamattyq avıatsııasynyń halyqaralyq arenadaǵy ımıdjin jaqsartýǵa, qoldanystaǵy sybaılas jemqorlyq shemalaryn «buzýǵa» múmkindik berdi. Bul turǵyda Qazaqstan qabyldaǵan sharalardy halyqaralyq avıatsııalyq uıymdar oń baǵalady. UKCAA-nyń 2018 jylǵy 7 tamyzdaǵy jańa modeldiń azamattyq avıatsııany retteý jónindegi úzdik álemdik praktıkalarǵa jáne IKAO talaptaryna sáıkestigi týraly qorytyndysy alyndy.

Halyqaralyq azamattyq avıatsııa uıymy (IKAO) jáne Ushý qaýipsizdigi jónindegi eýropalyq agenttik (EASA) sondaı-aq Qazaqstannyń jańa modeldi engizý boıynsha ilgerileýin atap ótti.

«2019 jylǵy 1 tamyzdan bastap negizgi fýnktsııasy ushý qaýipsizdigi jáne avıatsııalyq qaýipsizdik salasyndaǵy tehnıkalyq baqylaý men qadaǵalaý bolyp sanalatyn memlekettiń 100% qatysýymen «Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligi» AQ óz qyzmetin bastady. Qurylǵan model memlekettik korporatsııa bolyp sanalatyn UKCAA modeline uqsas. Ákimshilik halyqaralyq aeronavıgatsııalyq alymdar esebinen qarjylandyrylady, bul da sheteldik praktıkada qoldanylady jáne IKAO talaptaryna qaıshy kelmeıdi. Mundaı tásil Qazaqstanda jáne TMD elderi arasynda alǵash ret engizildi. Basqarýdyń osyndaı modeli Eýropalyq azamattyq avıatsııa agenttiginiń (EASA) barlyq elderinde taralǵan, damyǵan elderde (Sıngapýr, BAÁ, Frantsııa jáne t.b.) qoldanylady jáne IKAO men EASA moıyndady», - delingen QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi málimetinde.

Azamattyq avıatsııa salasyn retteýdiń jańa modeli IKAO qujattaryna tolyq sáıkes keletinin atap ótý mańyzdy. Ushý qaýipsizdigi jáne avıatsııalyq qaýipsizdik salasynda 2021 jylǵy 3 toqsanda avıatsııalyq ákimshilik:

- 513 ınspektsııalyq tekserý júrgizildi;

- 319 lıtsenzııa berildi;

- 26 ruqsat berildi (avıatsııalyq qaýipsizdik, jerde qyzmet kórsetý).

Sondaı-aq, tekserý nátıjeleri boıynsha ushý qaýipsizdigi boıynsha talaptardy saqtamaıtyn 8 avıakompanııanyń, onyń ishinde «Bek Eır» avıakompanııasynyń, kúmándi júkterdi zańsyz tasymaldaýmen aınalysqan 3 avıakompanııanyń qyzmeti toqtatyldy.

Osylaısha, kúrdeli syn-tegeýrinder kezinde jańa model jedeldilik pen ıkemdilik tanytyp, sol arqyly ómirsheńdigi men tıimdiligin dáleldedi. Oń nátıjeler, sonyń ishinde sybaılas jemqorlyq táýekelderi bar jáne obektıvti ári táýelsiz sheshim qabyldaýdy qamtamasyz etpegen ınspektorlar men avıakásiporyndar arasyndaǵy qalyptasqan baılanystardy joıý arqasynda múmkin boldy. Nátıjesinde, Avıatsııalyq ákimshilik quzyretti, obektıvti jáne syrtqy faktorlarǵa táýelsiz jumys kórsetedi.

Atap aıtqanda, aǵymdaǵy jylǵy 2-11 tamyz aralyǵynda vırtýaldy rejımde IKAO Úılestirilgen valıdatsııalyq mıssııasy (ICVM) aıasynda BUU mamandandyrylǵan mekemesi, IKAO halyqaralyq uıymy aýdıtorlarynyń salany táýelsiz tekserýi ótti. Onda aldyn ala derekter boıynsha Qazaqstan ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý deńgeıin 84% - ǵa deıin kóterdi, bul ortasha álemdik kórsetkishten 15% - ǵa joǵary.

IKAO standarttaryna sáıkestiktiń ósýi tekserýdiń kelesi salalary boıynsha kórsetildi:

- Negizgi avıatsııalyq zańnama (LEG) 61% - dan 81% - ǵa deıin;

- Azamattyq avıatsııa uıymy (ORG) 37% - dan 75% - ǵa deıin;

- Aeronavıgatsııalyq qyzmet kórsetý (ANS) 87% - dan 95% - ǵa deıin;

- Áýeaılaqtar jáne jerdegi quraldar (AGA) 56% - dan 90% - ǵa deıin;

- Avıatsııalyq oqıǵalar men ıntsıdentterdi tekserý (AIG) 47% - dan 53% - ǵa deıin).

«Qazirgi ýaqytta osy kórsetkish boıynsha biz Nıderlandy – 87%; Belgııa – 87%; Portýgalııa – 87%; Chehııa – 87%; Latvııa – 86%; Danııa – 85%; Islandııa – 84%; Polsha – 84%; Slovenııa - 82%, Kıpr - 82% sııaqty kóshbasshy eldermen bir qatardamyz», - dep atalyp ótken ındýstrııa mınıstrligi aqparatynda.

Áýe qatynasy

Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstan álemniń iri qalalarymen jáne halyqaralyq qarjy ortalyqtarymen áýe qatynastaryn ashý boıynsha belsendi jumys júrgizip keledi. Koronavırýs ınfektsııasy pandemııasyna deıin Qazaqstanda 26 shet memleketpen 97 halyqaralyq baǵyt boıynsha áýe qatynasy boldy, onda aptasyna 430 reıs oryndaldy.

2018 jyly qazaqstandyq jáne sheteldik áýe tasymaldaýshylar Atyraý-Frankfýrt, Nur-Sultan-Qazan, Nur-Sultan-Túmen, Nur-Sultan-Vılnıýs, Nur-Sultan-Chelıabınsk, Nur-Sultan-Krasnodar, Nur-Sultan-Dýshanbe, Nur-Sultan-Tomsk, Nur-Sultan-Sochı, Rıga-Almaty, Novosıbırsk-Pavlodar, Krasnoıarsk-Almaty, Máskeý-Qyzylorda, Helsınkı - Nur-Sultan baǵyttary boıynsha 14 jańa marshrýt ashty.

2019 jyly qazaqstandyq jáne sheteldik avıakompanııalar Nur-Sultan-Tokıo, Nur-Sultan-Praga, Nur-Sultan-Ulan-Bator, Almaty-Djıdda, Almaty-Medına, Nur-Sultan-Jýkovskıı, Almaty-Baký, Jýkovskıı-Qaraǵandy, Jýkovskıı-Kókshetaý, Jýkovskıı-Petropavl, Nur-Sultan-Novosıbırsk jáne Máskeý-Semeı baǵyttary boıynsha halyqaralyq reısterdi ashty.

2019 jylǵy 1 qarashadan bastap birinshi kezeńde Qazaqstannyń 11 áýejaıynda (Nur-Sultan, Almaty, Shymkent, Aqtaý, Qaraǵandy, Óskemen, Pavlodar, Kókshetaý, Taraz, Petropavl, Semeı) reıster sany boıynsha barlyq shekteýlerdi alyp tastaýdy jáne sheteldik avıakompanııalarǵa qazaqstandyq tasymaldaýshylar jumys istemeıtin baǵyttar boıynsha besinshi dárejeli «aýa erkindigin» berýdi kózdeıtin «ashyq aspan» rejımi engizildi. 2020 jyly osy rejım Túrkistan qalasy áýejaıynda engizildi.

Qazirgi ýaqytta halyqaralyq baǵyttar boıynsha reıster aptasyna 248 reıs jıiligimen 65 baǵyt boıynsha 23 elde qalpyna keltirildi.

Áýe kompanııalar áleýeti

2001 jyly «Eır Astana» áýe kompanııasy quryldy, al 2002 jylǵy 15 mamyrda Almaty – Nur-Sultan baǵyty boıynsha óziniń alǵashqy reısin oryndady.

Búgingi tańda «Eır Astana» áýe parki ortasha paıdalaný merzimi 4,6 jyldy quraıtyn, batysta shyǵarylǵan 36 ushaqtan turady. Kompanııanyń 20 Airbus A320neo áýe kemesin jetkizýge tapsyrysy bar. Alǵashqy 17 ushaq alyndy jáne sátti paıdalanylýda. Aıta ketý kerek, «Eır Astana» AQ TMD aýmaǵynda atalǵan ushaq túrin iske qosqan alǵashqy áýe kompanııa boldy. 2017 jyly áýe akompanııasy 5 Embraer E190-E2 ushaǵyn operatsııalyq lızıngke jetkizý týraly kelisimge qol qoıdy, olar 2018-2019 jyldary paıdalanýǵa berildi.

Avıabıletterdiń qunyn tómendetý jáne avıatasymaldaýshylar arasyndaǵy básekelestikti arttyrý jónindegi negizgi sharalardyń biri retinde birinshi otandyq tómen bıýdjetti «Fly Arystan» tasymaldaýshysy iske qosyldy.

2019 jylǵy 1 mamyrda otandyq «Fly Arystan» loýkoster Almaty-Nur-Sultan baǵyty boıynsha alǵashqy reısti júzege asyrdy. Aǵymdaǵy jyly avıakompanııanyń áýe parki 10 Airbus 320 áýe kemesin quraıdy.

Qazirgi ýaqytta Almatydan Kókshetaýǵa, Petropavlǵa, Úsharal, Jezqazǵan, Taraz ben Balqashqa; Nur-Sultannan Petropavlǵa, Taldyqorǵanǵa, Úsharal men Balqashqa; Aqtaýdan Kókshetaýǵa; Qaraǵandydan Óskemenge; Túrkistan qalasynan Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Oral, Kókshetaý, Qostanaı, Petropavl, Pavlodar, Óskemen, Qaraǵandy, Taldyqorǵanǵa 23 sýbsıdııalanatyn ishki áýe reısteri oryndalady.

Áýejaılar múmkindikteri qandaı

Qazirgi ýaqytta elimizde 20 áýejaı jumys isteıdi. Onyń ishinde 2 memlekettik áýejaı, 6-sy – jekemenshikte, kommýnaldyq menshikte – 10 áýejaı, senimgerlik menshikte – 2 áýejaı . Qazaqstan áýejaılarynda jerdegi ınfraqurylym obektilerin jańǵyrtý boıynsha jumystar josparly júrgizilýde, bul óz kezeginde zamanaýı áýe kemeleriniń barlyq tıpterin qabyldaýǵa múmkindik beredi.

Táýelsizdik jyldary barlyǵy 18 áýejaıda ushý-qoný jolaǵyn rekonstrýktsııalaý/salý jáne 13 áýejaıda termınaldardy rekonstrýktsııalaý/salý júrgizildi.

2017 jyly «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn oryndaý aıasynda Nur-Sultan qalasy áýejaıynyń jańa jolaýshylar termınalynyń qurylysy aıaqtaldy. Ótkizý qabileti saǵatyna 2525 jolaýshyǵa jetti.

2017 jyly Almaty qalasy áýejaıynyń menshik ıesiniń qarajaty esebinen IKAO sanatyn ІІІV-ǵa deıin arttyra otyryp, ushý-qoný jolaǵynyń birin rekonstrýktsııalaý aıaqtaldy. Onyń iske qosylýymen ushý/qoný sany saǵatyna 13-ten 24-ke deıin ósti, bul avıakompanııalardyń óndiristik qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa múmkindik beredi.

2018 jyly Semeı qalasy áýejaıynyń UQJ, rýldeý jolyn jáne aerovokzalyn rekonstrýktsııalaý boıynsha jumystar aıaqtaldy.

Sonymen qatar Petropavl qalasynyń áýejaıynda turaq oryndaryn ulǵaıtý úshin perrondy keńeıtý boıynsha jumystar júrgizildi.

2019 jyly Qostanaı jáne Balqash qalalary áýejaılarynyń ushý-qoný jolaǵy rekonstrýktsııalandy. 2020 jyly Túrkistan qalasynyń áýejaıy salyndy, ol Táýelsiz Qazaqstandaǵy tolyqtaı jańadan salynǵan alǵashqy áýejaı boldy.

2017 jyly áýejaılardy jańǵyrtý boıynsha jobalardy qarjylandyrý tásili qaıta qaraldy jáne qazirgi ýaqytta 5 nysan boıynsha jumys júrgizilýip jatyr. Bul rette Shymkent qalasynda jańa termınal salý, Oral qalasynyń áýejaıyndaǵy aerovokzal keshenin jáne Óskemen qalasy áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵyn rekonstrýktsııalaý eskerilgen. Sondaı-aq, Úsharal qalasynyń áýejaıynda UQJ, rýldeý joly men perrondy jáne Úrjar eldi mekenindegi aerovokzal ǵımaratyn rekonstrýktsııalaý jalǵasýda. Jalpy ınfraqurylymdy jańǵyrtý boıynsha júrgizilip jatqan barlyq jumys eldiń týrıstik jáne ınvestıtsııalyq ımıdjine oń áserin tıgizedi.

Mańyzdy jetistikterdiń biri Nursultan Nazarbaev TSE halyqaralyq áýejaıynyń úsh áriptik kodyn NQZ-ge ózgertý boldy. 2014 jyldan bastap Qazaqstan Nur-Sultan qalasy áýejaıynyń úsh áriptik kodyn ózgertý boıynsha belsendi jumys júrgizdi.

IATA ókilderimen birlesip, 763 qararda belgilengen áýejaı kodtaryn berý jáne ózgertý boıynsha IATA tásilderine ózgerister engizý týraly sheshim qabyldandy. Atalǵan ózgerister 2019 jylǵy 14 qazanda Varshava (Polsha) qalasynda IATA-nyń barlyq músheleriniń qatysýymen ótken jolaýshylar tasymaly standarttary (Passenger Standards Meeting) jónindegi keńeste qoldaý tapty.

IATA-nyń 2020 jylǵy 6 sáýirdegi arnaıy habarlamasyna sáıkes, Astana áýejaıynyń úsh áriptik kodyn ózgertý týraly túpkilikti resmı sheshim qabyldandy.