«Taýar qaıtarýǵa, aıyrbastaýǵa jatpaıdy» degen sóz zańsyz: tutynýshy óz quqyǵyn qalaı qorǵaı alady

Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty ózekti máseleler jáne azamattardyń zańdy múddesin qorǵaýdyń joldary týraly SQO boıynsha saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń basshysy Ǵalymjan Moldabaıuly Ilıasov aıtyp berdi.

- Ǵalymjan Moldabaıuly, tutynýshylardyń quqyqtary kóbine qandaı jaǵdaıda buzylady?

- Eń jıi kezdesetin quqyq buzýshylyqtardyń biri - kemshiligi bar taýardy satý. Bul turmystyq tehnıka, jıhaz, elektronıka, kıim, santehnıka, qurylys materıaldary nemese sapaǵa ne sıpattamalarǵa sáıkes kelmeıtin kez kelgen basqa taýar bolýy múmkin.

Mysaly, tutynýshy sý jylytqysh satyp alyp, ony ornatqannan keıin baktan sý aǵatynyn anyqtady. Nemese marketpleıs arqyly jıhazǵa tapsyrys berip, ony tolyq emes jıyntyqta aldy. Taǵy bir jaǵdaıda satyp alynǵan taýardyń sıpattamalary satýshy usynǵan aqparatqa sáıkes kelmeýi múmkin.

Sondyqtan ár tutynýshy óziniń negizgi quqyqtaryn bilýi qajet. Zań boıynsha azamat qaýipsiz ári sapaly taýar alýǵa, qajetti aqparatty suratýǵa, zańda kózdelgen jaǵdaılarda taýardy aıyrbastaýǵa nemese qaıtarýǵa, sondaı-aq keltirilgen zalaldy óteýdi talap etýge quqyly.

- Sapasyz taýar satyp alǵan adam eń aldymen ne isteýi kerek?

- Eń aldymen quqyq buzýshylyqty dáleldeıtin qujattardy jınaý qajet. Bul - chek, shart, kepildik talony, bank arqyly jasalǵan tólem týraly málimet, taýardyń fotosy nemese beınejazbasy, satýshymen hat almasý skrınshottary bolýy múmkin.

Sodan keıin satýshyǵa jazbasha talap qoıý joldanady. Onda taýardyń qashan jáne qansha aqshaǵa alynǵanyn, qandaı kemshilik anyqtalǵanyn jáne tutynýshynyń naqty qandaı talap qoıyp otyrǵanyn kórsetý kerek.

Eger taýar sapasyz bolyp shyqsa, tutynýshy zańda kózdelgen talaptardyń birin tańdaı alady: taýardy aýystyrýdy, kemshiligin tegin joıýdy, baǵasyn tómendetýdi nemese shartty buzyp, aqshasyn qaıtarýdy talap etýge quqyly. Mysaly, «Taýardyń kemshiligi anyqtalýyna baılanysty satyp alý-satý shartyn buzyp, tólengen aqshalaı somany qaıtarýdy suraımyn nemese taýardy tıisti sapadaǵy taýarǵa aýystyrýdy suraımyn».

- Al satýshy «taýar satyldy, aqsha qaıtarylmaıdy» dep bas tartsa she?

- Mundaı sóz tutynýshynyń zańdy quqyǵyn joıa almaıdy. Azyq-túlikke jatpaıtyn taýardy, zańda belgilengen talaptar saqtalǵan jaǵdaıda, tutynýshy 14 kún ishinde aıyrbastaýǵa quqyly. Eger aıyrbastaýǵa qajetti taýar bolmasa, aqshasyn qaıtarýdy talap ete alady.

Al taýardyń sapasynda kemshilik bolsa, tutynýshynyń talaptary budan da keń. Sondyqtan dúkendegi «qaıtarýǵa bolmaıdy» degen jazýǵa ǵana súıenip, óz quqyǵynan bas tartýǵa bolmaıdy.

Zańnyń 42-5-baby tutynýshynyń tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy fýnktsııalardy júzege asyratyn memlekettik organdarǵa júginýin retteıdi.

42-7-bap osyndaı ótinishterdi qaraý tártibin belgileıdi.

42-8-bap tutynýshylyq daýdy sotqa deıin retteýge arnalǵan.

Osylaısha, tutynýshy zańnamada kózdelgen memlekettik organǵa júginý tetigin, sondaı-aq quqyqtaryn qorǵaýdyń ózge de zańdy tásilderin paıdalana alady.

Eger daý sheshilmese, tutynýshy sotqa júginýge quqyly.

- Chek bolmasa, tutynýshynyń múmkindigi shekteýli me?

- Chektiń bolmaýy tutynýshynyń óz quqyǵyn qorǵaý múmkindigin avtomatty túrde joımaıdy. Satyp alý faktisin basqa dáleldermen de rastaýǵa bolady.

Mysaly, bank qosymshasyndaǵy tólem týraly aqparat, elektrondyq chek, shart, kepildik qujaty, taýardyń serııalyq nómiri, satýshymen hat almasý jáne basqa da dálelder bolýy múmkin.

Sondyqtan satyp alǵan taýarǵa qatysty qujattardy birden óshirip nemese joıyp jibermegen jón.

- Tutynýshy júgingen kezde neni erekshe eskerý qajet?

- Tájirıbede bes negizgi qaǵıdany atap kórsetýge bolady. Birinshisi - ýaqytty sozbaý. Quqyq buzýshylyq neǵurlym erte tirkelse, onyń mán-jaılaryn dáleldeý soǵurlym jeńil bolady.

Ekinshisi - barlyǵyn jazbasha túrde tirkeý. Satýshynyń aqshany erteń qaıtaramyn degen aýyzsha ýádesi dáleldik kúshi jaǵynan jazbasha mindettememen teńese almaıdy.

Úshinshisi - ınternettegi aqparatty saqtaý. Taýar kartochkasy, baǵasy, sıpattamasy jáne jarnamalyq habarlandyrý daýdy sheshý kezinde mańyzdy ról atqarýy múmkin.

Tórtinshisi - shartty muqııat oqý. Shartta tutynýshynyń quqyqtaryn shekteıtin talaptardyń bolýy olardyń avtomatty túrde zańǵa sáıkes ekenin bildirmeıdi.

Besinshisi - zańnyń naqty babyn bilý. Tutynýshy satýshyǵa jaı ǵana: «Aqshamdy qaıtaryńyz» dep emes, óz talabyn zań normasyna súıene otyryp naqty tujyrymdaı alsa, óz quqyqtaryn qorǵaý áldeqaıda tıimdi bolady.

Mysaly, «Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» Zańynyń 15-babyna sáıkes shartty buzyp, tólengen aqshalaı somany qaıtarýdy suraımyn» dep talap etýi kerek.

- Qazir adamdardyń kóbi taýardy marketpleıster men áleýmettik jeliler arqyly alady. Mundaı jaǵdaıda neni eskerý kerek?

- Internet arqyly saýda jasaǵanda tutynýshy taýardyń kartochkasyn, baǵasyn, sıpattamasyn jáne satýshy týraly aqparatty saqtap qoıǵany durys. Tapsyrys rastamasy, elektrondyq chek, jetkizý merzimi kórsetilgen málimetter men satýshymen hat almasý da saqtalýy qajet. Óıtkeni taýardyń sıpattamasy nemese baǵasy keıin ózgerýi múmkin. Al daý týyndaǵan jaǵdaıda bastapqy aqparatty dálel retinde kórsetý qajet bolady.

Satýshynyń áleýmettik jeli arqyly jumys isteýi onyń tutynýshy aldyndaǵy mindetin joımaıdy.

- Baǵaǵa qatysty qandaı máseleler jıi kezdesedi?

- Keıde taýardyń sóresinde nemese ınternettegi kartochkasynda bir baǵa kórsetilip, kassada basqa soma aıtylýy múmkin. Sondaı-aq jeńildikke qatysty tutynýshyny jańylystyratyn jaǵdaılar kezdesedi.

Sondyqtan satyp almas buryn taýardyń baǵasyn tirkep alǵan durys. Dúkende bolsa, baǵa belgisin sýretke túsirýge, ınternette taýar kartochkasynyń skrınshotyn jasaýǵa bolady.

Jarnamalyq usynystar men jeńildikterge qatysty aqparatty da saqtap qoıǵan jón. Bul keıin másele týyndaǵan jaǵdaıda óz pozıtsııańyzdy dáleldeýge kómektesedi.

- Qosymsha qyzmetterdi mindetti túrde satyp alýdy talap etý zańdy ma? Mysaly, «qosymsha kepildik almasańyz, taýardy satpaımyz» degen sııaqty.

- Tutynýshy ózine qajetti taýar men qyzmetti erkin tańdaýǵa quqyly. Qosymsha aqyly taýarlardy nemese qyzmetterdi májbúrlep tańýǵa jol berilmeıdi.

Mysaly, taýardy satyp alý úshin mindetti túrde qosymsha qyzmetke aqy tóleýdi talap etý nemese tutynýshynyń kelisiminsiz shartqa aqyly qyzmetterdi engizý – quqyq buzýshylyq.

Sondyqtan tutynýshy ózine qajet emes qyzmet úshin aqy tóleýge májbúr bolsa, onyń zańdylyǵyn suraýǵa jáne óz quqyqtaryn qorǵaýǵa quqyly.

- Internet-dúken taýardy ýáde etilgen merzimde jetkizbese, tutynýshy ne isteı alady?

- Mundaı jaǵdaıda barlyq dáleldi saqtap, satýshyǵa jazbasha túrde talap qoıý qajet. Tapsyrystyń rastamasy, tólem týraly aqparat, jetkizý merzimi kórsetilgen málimet jáne hat almasý saqtalýy kerek.

Eń bastysy - máseleni tek telefon arqyly sheshýge tyrysyp, aýyzsha ýádemen shektelmeý. Satýshyǵa jazbasha narazylyq joldaǵan durys.

- Eger satýshy tutynýshynyń talabyn oryndamasa, ary qaraı qaıda júginýge bolady?

- Aldymen satýshyǵa narazylyq joldaý kerek. Eger másele sheshilmese, onda tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy fýnktsııalardy júzege asyratyn memlekettik organdarǵa júgine alady. Zańda tutynýshylyq daýdy sotqa deıin retteýdiń de tetikteri qarastyrylǵan. Qajet bolǵan jaǵdaıda azamat sotqa da júginýge quqyly.

Tutynýshynyń qolynda neǵurlym kóp dálel bolsa, óz talabyn negizdeý soǵurlym jeńil bolady. Sondyqtan chek, shart, tólem týraly aqparat, skrınshottar, foto jáne hat almasý sııaqty qujattardy saqtaý óte mańyzdy.

- Sońǵy suraq. Taýar nemese qyzmet satyp alar kezde árbir tutynýshy este saqtaýy tıis úsh negizgi keńes qandaı?

- Birinshiden, taýar týraly aqparatty muqııat tekserý jáne satyp alǵanyn rastaıtyn qujattardy saqtaý qajet.

Ekinshiden, quqyǵyńyz buzylsa, máseleni aýyzsha aıtýmen shektelmeı, satýshyǵa birden jazbasha narazylyq joldańyz.

Úshinshiden, «aqsha qaıtarylmaıdy», «shaǵym qabyldanbaıdy» degen sııaqty sózderden qorqyp, zańdy quqyǵyńyzdan bas tartpańyz. Eger másele sheshilmese, zań boıynsha tıisti organdarǵa nemese sotqa júginýge bolady.

Eń bastysy, tutynýshy óziniń quqyǵyn bilýi kerek. Quqyqty biletin adam ony qorǵaýdyń zańdy jolyn da taba alady.

Buǵan deıin Atyraýda 1,5 myńǵa jýyq tutynýshynyń quqyǵy buzylǵanyn jazǵan edik.