Tarıhshylar qazaq tarıhynyń 20 tomdyǵyn shyǵarýdy kózdep otyr
ALMATY. 26 mamyr. QazAqparat /Ádilet Musahaev/ - Búgin ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetinde «Bekmahanov oqýlary -2011» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııanyń aıasynda «Qazaqstan tarıhy ǵylymynyń teorııalyq-metodologııalyq máseleleri» atty dóńgelek ústel ótti.
Dóńgelek ústel barysynda tarıhshylar taqyryp aıasynda pikir almasyp, ózara oılarymen bólisti. Olardyń qatarynda Kolýmbııa ýnıversıtetiniń professory Rafıs Abazov, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektoryHangeldi Ábjanov, tarıh fakýltetiniń dekany Jáken Taımaǵambetov, QazUÝ professorlary Talas Omarbekov, Qambar Atabaev, Qalqaman Jumaǵulov jáne taǵy da basqa tarıhshylar qatysty.
«Bekmahanov - bilim men ǵylymnyń telǵarasy. Bilim men ǵylymdy qatar alyp júrgen ǵalym. Osy oraıda Bekmahanov oqýlary aıasynda ótkizilip otyrǵan pikir almasý óte oryndy dep oılaımyn. Búginde el saıasaty ǵylymǵa kóp kóńil bólip otyr. Tipti ǵylymǵa bólinetin qarjy alda eki-úsh ese ulǵaıady degen de úmit bar. Qarap otyrsaq, dál osy tarıh ǵylymy salasynda elimizde tórt ınstıtýt jumys istep jatyr. Endeshe tarıhshylarǵa, ǵalymdarǵa jasalynyp jatqan jaǵdaıdy, múmkindikti paıdalaný kerek. Úlken salıqaly deńgeıde qazaq tarıhyn jazatyn ýaqyt jetti. Endeshe tarıh ınstıtýttary jáne tarıhshylar birigip qazaq tarıhyna arnap 20 tomdyq kitapty daıyndaıyq», - deıdi Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektoryHangeldi Ábjanov.
Tarıhshy 20 tomdyq eńbek eń aldymen qalyń oqyrmanǵa arnalyp kórkem, ádebı tilmen memlekettik tilde jazylýy tıis ekendigin, odan keıin orys tildi, aǵylshyn tildi orta tanysýy úshin osy tilderge kórkem aýdarylýyn baqylaý qajettigin aıtady. Qazaq tarıhynyń Shyńǵys han joryǵynan bastap Táýelsizdikke deıingi tustaryn qamtıtyn bul kitaptyń mazmundylyǵyna tereń mán berilý kerektigin de tilge tıek etip, kitaptyń qurylymy, jospary tarıh fakýltetiniń dekany Jáken Taımaǵambetovqa usynylǵandyǵyn aıtty. Ár tarıhshy úshin bul kitaptyń mazmuny men bedeli úlken syn bolmaq.
Hangeldi Ábjanov kitap ataýyn «Otan tarıhy» dep ataýdy usynsa, tarıh fakýltetiniń derektaný jáne tarıhnama kafedrasynyń meńgerýshisi Qambar Atabaev: «Kitap qazaq tarıhy dep atalýy kerek. Sebebi tarıhty - ult, ıaǵnı adam jasaıdy. Qazaq elinde «qazaqtan» basqa ult joq. Ózgeleri ulys. Endeshe ádemi sózdi «otan» dep búrkemeı, Qazaq tarıhy dep ataǵan jón», - degen jeke pikirin jetkizdi.
Professor Talas Omarbekov aldaǵy jaryq kóretin eńbekti «Otan tarıhy» dep ataýdy jón sanaıtyndyǵyn aıtty. Ǵalym pikirinshe, Otan uǵymy geografııalyq jaǵynan keń maǵyna beredi. Bul dóńgelek ústel barysynda aıtylǵan ǵalymdardyń ózara pikiri. Kitaptyń qalaı atalmaǵy, ne jazylmaǵy ýaqyt enshisinde. Tek búgingi basqosýdan qazaq tarıhynyń salıqaly deńgeıde jazylýyn joǵary kótergen ǵalymdarǵa qarap, bir qundy dúnıeniń kútip turǵandyǵyna úmit artýǵa bolady.
Pikir almasý barysynda sonymen qatar, Qazaqstan tarıh ǵylymynyń teorııalyq-metodologııalyq máseleleri, qazaq tarıhynyń uǵymdyq jáne termınologııalyq máseleleri, tarıh ǵylymy máseleleriniń tarıhnamasy, derektanýdyń teorııalyq jáne qoldanbalyq aspektileri jáne kásibı tarıhshy-mamandar daıarlaý máseleleri ǵalymdar nazaryna ilindi. Bul taqyrypta óz kezeginde alda jaryqqa shyǵar 20 tomdyq el tarıhy kitabynda basty eskeriler basymdyqtar ekendigi aıtyldy.
Dóńgelek ústel uıymdastyrýshysy Qambar Atabaevtyń aıtýynsha, bul dóńgelek ústel ǵalymdardyń erkin pikir almasyp, oı bólisýine arnalyp otyr. «Ádettegi «daıyn», «jattandy» baıandamalardyń emes, tarıh ǵylymynyń sapasyn arttyrýda tyń ıdeıalar men bastamalardyń alańy», -deıdi ol.
