Tar ǵımarat, kadr turaqtamaý: Pavlodarlyq mýzeıde sheshimin tappaǵan qandaı máseleler bar
PAVLODAR. KAZINFORM – Kerekýdegi mýzeı salasynda, sonyń ishinde Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıinde máseleler shash etekten. Mádenı mekemeniń materıaldyq-tehnıkalyq turǵydan tozýy, eńbekaqynyń azdyǵy, jas kadrlardyń turaqtamaýy, taǵy da basqa kúrmeýli jaıttar qalyptasyp otyr.
Mýzeı qyzmetkerleriniń arhıv qoparyp, il ishinde udaıy uıymdastyratyn ekspedıtsııalarynyń nátıjesinde sońǵy jyldary ulttyq tarıhymyz ben ádebıetke qatysty 70-ten astam kóne qoljazbalar, áıgili ánshilerdiń daýysy jazylǵan 30-ǵa tarta úntaspa mýzeı qoryna alynǵan. Demeýshilerdiń kómegimen 10-ǵa jýyq qoljazba kitap kúıinde jaryqqa shyqqan. Olardyń ishinde Abaıdyń tuńǵysh jyr jınaǵy, Ahmet Baıtursynulynyń ertede shyqqan «Qyryq mysaly» jyr kitaby, Qoshke Kemeńgerulynyń «Qazaq tarıhy» eńbegi, Isa Baızaqovtyń dombyrasy, Qanysh Sátbaevtiń jazý mashınasy jáne taǵy da basqa qundy zattar bar.
Qazirgi ýaqytta mekeme qoryndaǵy jádigerler sany 60 myńǵa jýyqtaǵan. Endigisin osy mol rýhanı qordy saqtaý, keler urpaqqa amanattaý mindeti tur. Alaıda mýzeı ornalasqan kóne ǵımarat buǵan múmkindik bermeı otyr. Sonaý 19-ǵasyrdyń sońynda aǵashtan salynǵan tarıhı nysannyń ishi óte tar, qordaǵy materıaldar syımaı jatqany bir bólek, kórmeler men mádenı is-sharalardy tolyqqandy ótkizýge múmkindik joq. Onyń ústine mýzeıge kelýshiler sany sońǵy úsh jylda eki esege, ıaǵnı 20 myńnan 40 myń adamǵa artqan. Sondyqtan aǵash úıdiń janynan mýzeı úshin jańadan zamanǵa saı ǵımarat salyp berse, durys bolar edi.
– Oǵan qajet jer telimi mýzeı aýlasynda daıyn tur. Tek jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenip, qurylysqa qarajat bólinse bolǵany. Ǵımarat salynar bolsa, ol kemi 2 qabatty etilip, kórme, májilis, konferentsııa zaldary, qor bólimi jáne qyzmetkerler otyratyn ákimshilik bólim qarastyrylýy kerek. Sebebi qazirgi ýaqytta mýzeı qyzmetkerleri oryn jetispeýshiliginen kópqabatty turǵyn úıdiń birinshi qabatyn panalap otyr. Jańa ǵımarat mýzeıdiń áleýetin keńeıtip, ondaǵy barlyq jádigerlerdi bir sátte kelýshi nazaryna usynýǵa, tsıfrlyq tehnologııalar kómegimen «vırtýaldy mýzeı» oryndaryn (onyń jobasy da daıyn tur) qurýǵa múmkindik beretin edi. Esesine bir jarym ǵasyrǵa jýyq ýaqyt buryn salynǵan tarıhı ǵımaratqa túsetin júkteme azaıyp, ony keler urpaq úshin qaz qalpynda saqtaý qalýdyń múmkindigi zor bolmaqshy, - deıdi mýzeı basshysy Erbol Qaıyrov.
Jergilikti zııaly qaýymnyń aıtýynsha, Buqar jyraý atyndaǵy mádenıet jáne óner mýzeıiniń qyzmetkerleri óz mıssııalaryn ornyqty atqaryp, kelýshilerge tarıh qoınaýyna saıahat jasaýǵa tolyqqandy múmkindik berip otyr. Mekeme ujymy 2024-2025 jyldary Astana qalasyna baryp, birneshe kóshpeli kórme ótkizgen. Respýblıkalyq «Rýhanı qazyna» baıqaýynda eki márte top jarǵan. 2023 jyly Reseıdiń Máskeý qalasyna baryp, Ertis-Baıan óńirinen shyqqan Alash ardaqtylarynyń kórmesin uıymdastyrǵan.
– Memleket basshysynyń «Tsıfrlyq elge aınalý» týraly maqsat-mindeti bizde qazirdiń ózinde oryndala bastaǵanyn aıtqymyz keledi. Tarıhı tulǵalardyń 3D beınesin, jas urpaqqa ulttyq tárbıeni sińiretin shaǵyn mýltfılmder jasaý qolǵa alynyp, onyń aldy kelýshilerge usynylýda. Deıturǵanmen tsıfrlyq múmkindikterdiń barlyǵy orasan zor qarjyny qajet etedi. Soǵan oraı mýzeı ujymynyń tsıfrlandyrýǵa qatysty keńaýqymdy josparyn ázirshe iske asyrý múmkin emes, - deıdi mýzeı basshysy Erbol Qaıyrov.
Mýzeı qyzmetkerleriniń eńbekaqy mólsheri az. Máselen, mýzeı qaraýshysynyń aılyǵy 90 myń teńge bolsa, qatardaǵy jas mamandar nebári 130 myń teńge alady.
– Oqýdy jańa bitirip keldim. Munda mobılograf ári mýzeıdiń ınstagram-paraqshasyna túrli rolıkterdi ázirleýshi maman bolyp jumys isteımin. Jumysym ózime unaıdy. Alaıda alatyn jalaqym kóńilimnen shyqpaıdy, 120 myń teńgeden sál asady. Mundaı az ǵana jalaqyǵa qymbatshylyq zamanda jan baǵý ońaı emes, - dep qynjylady jas maman Qasıet Muhtarov.
Mýzeıde uzaq jyl eńbek etip kele jatqan tájirıbeli mamandardyń da eńbekaqysy mardymsyz, 200 myń teńgeden aspaıdy. Qor bóliminde shań-tozańǵa kómilip, kóne qujattarmen jumys isteıtin mamanǵa «jumys ornynyń zııandylyǵy úshin» aı saıynǵy jalaqysyna nebári 5 myń teńge ústeme qosylady eken.
– Mekemedegi jalǵyz «Gazel» kóligi de eskirgen. Ózge aýdan-qalalardaǵy mádenı is-sharalarǵa saparlaǵanda qajetti jabdyqtardy syıdyra almaı sarsańǵa túsip júrgenimiz. Sondyqtan syıymdylyǵy joǵary bir shaǵyn avtobýs pen qyzmetkerlerdi qala ishindegi is-sharalarǵa kúndelikti tasıtyn jeńil kólik qajet. Mýzeı qyzmetkerleri kún saıyn balabaqshalar men mektepterge, ózge de eńbek ujymdaryna baryp, mádenı-rýhanı is-sharalar, kórmeler uıymdastyrady. Tasymal máselesi de sapaly túrde sheshimderdi qajet etedi, - deıdi mýzeı qyzmetkeri Dáýlet Qurmanov.
Taǵy bir másele – tehnıkalyq personal, ıaǵnı kólik júrgizýshi, aýla sypyrýshy, kúzetshi, elektrık sııaqty qyzmetkerlerge eńbek demalysyna shyqqanda materıaldyq kómek tólenbeıdi. Sebebi bul zańda qarastyrylmaǵan. «Osy máseleni de tıisti zańnamalyq qujattarǵa engizse» dep ótinedi ujym ókilderi.
QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Altynbek Nuhuly atalǵan máselelerden habardar ekenin jetkizdi. Ol Buqar jyraý mýzeıi – Ertis-Baıan óńirindegi irgeli mádenıet uıymy dep baǵalaıdy.
– Keıingi jyldary elimiz boıynsha ozyq isterimen tanylyp kele jatyr. Mýzeı jádigerleri aımaq deńgeıinde ǵana emes, respýblıkada, tipti shet memleketterde turaqty tanystyrylyp, mádenı muramyzdyń mańyzy jarqyraı tústi. Munyń barlyǵy ujym qyzmetkerleriniń únemi izdeniste júrip, óz salasyna adaldyq tanytýynyń nátıjesi dep uǵynǵan abzal bolar. Halqymyzda «Ótkenderin eskergen, óskendiktiń belgisi» degen jaqsy sóz bar. Baıqap otyrmyz, mýzeı qyzmetkerleriniń deni jastar. Jastardyń ózderin erkin ustap, oılaryn nyq jetkizetini biz sııaqty aǵa býyndy qýantady. Mundaı jas kadrlardy joǵaltyp almaýymyz kerek. Al mýzeıge ǵımarat shyn máninde qajet. Qyzmetkerlerdiń jalaqysyn barynsha kóterý de ózekti. Bul máselelerdi aldaǵy ýaqytta Parlamentte kóteretin bolamyn, - deıdi senator.
Jalpy ǵylym, bilimsiz, mádenıetsiz memlekettiń alǵa basýy neǵaıbyl. Kezinde Qanysh Sátbaev quryp ketken Qazaq ǵylym akademııasy táýelsizdik jyldary quldyrap, ǵylymmen aınalysyp kelgen 55 myń adamnyń 40 myńy ǵylym salasynan múlde ketip qaldy.
Qazir Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bilim men ǵylym salasyna basymdyq berip, bul salalarǵa trıllıondaǵan teńge qarajat bólgizip jatyr. Onyń nátıjeleri qazirden-aq baıqalyp otyr.
Endigi rette mádenıet salasyn, sonyń ishinde mýzeı isin de qolǵa alatyn ýaqyt jetken bolar.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Pavlodarda áıgili fotosýretshiniń mýzeı-úıiniń qazirgi jaǵdaıy týraly jazdyq.