«Tańbaly: Babalar kody» kórmesi neni baıandaıdy
ASTANA. KAZINFORM — Elordadaǵy Ulttyq mýzeıde ejelgi petroglıfterdi zamanaýı óner, tsıfrlyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt kómegimen jańasha tanystyrǵan «Tańbaly: Babalar kody» kórmesi ashyldy. Kórme Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy jartas óneriniń asa mańyzdy eskertkishteriniń biri sanalatyn Tańbaly arheologııalyq landshaftyna arnalǵan.
Ekspozıtsııada jartas sýretteriniń fotosy, petroglıfter negizinde jasalǵan art-nysandar, mýltımedııalyq ınstallıatsııalar men jasandy ıntellekt kómegimen ázirlengen beıneler bar.
«Tańbaly» memlekettik tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵynyń dırektory Bıbigúl Dándiqaraqyzynyń aıtýynsha, kórme tarıhı murany zamanaýı tehnologııalar arqyly árlep, túpnusqanyń bolmysyn tolyq saqtap qalǵan.
— «Tańbaly: Babalar kody» kórmesiniń ataýynyń ózi kóp nárseni ańǵartady. Búgingi shara arqyly babalar tasqa qashap qaldyrǵan tarıhty sóıletýdi maqsat ettik. Daıyndyq kezinde mýltımedııalyq tehnologııalar men jasandy ıntellekti paıdalanyldy. Sonymen qatar kórmede eskertkishterdiń túpnusqa sýretterin tamashalaýǵa bolady. Biz ustanǵan basty qaǵıdat — tarıhı muranyń shynaıylyǵyn saqtaý, — dedi ol.
Tańbaly eskertkishi týraly sóz qozǵaǵanda arheologtar onyń qundylyǵy jyl ótken saıyn artyp kele jatqanyn aıtady. Tarıh ǵylymdarynyń doktory Zeınolla Samashevtiń pikirine sáıkes, Tańbaly — Qazaqstannyń ǵana emes, búkil adamzattyń mádenı murasyna aınalǵan eskertkish.
— Tańbaly — qazaqtyń tarıhy men mádenıetin tanytatyn asa mańyzdy oryndardyń biri. Ol Qoja Ahmet ıAsaýı kesenesimen qatar Qazaqstannan alǵashqylardyń biri bolyp ıÝNESKO-nyń búkilálemdik muralar tizimine endi. 1957 jyly ashylǵan bul eskertkishtiń qadir-qasıeti jyl ótken saıyn artyp keledi, sebebi onyń ashylmaǵan syry óte kóp, — dedi ǵalym.
Zeınolla Samashev kórmeniń negizgi boıtumary retinde kún basty beıneler tańdalǵanyn atap ótti.
— Kún basty antropomorfty fıgýralardy Tańbalynyń eń mańyzdy belgisi deýge bolady. Ǵalymdar arasynda olardyń naqty máni týraly ortaq pikir joq. Menińshe, bul jazbalarda qola dáýirindegi dinı rásimderge qatysqan abyzdar nemese baqsylar beınelengen. Bul sol dáýirdegi kúnge, aspan denelerine tabyný túsinigimen baılanysty bolýy múmkin, — dedi ǵalym.
Kórmeniń ashylýyna qatysqan ıÝNESKO sarapshysy, tarıh ǵylymy Vıktor Novojenovtyń aıtýynsha, petroglıfter Qazaqstannyń eń tanymal mádenı sımvoldarynyń biri sanalady.
— Petroglıfterdi zertteıtin mamandardyń bári Qazaqstandy «petroglıfter eli», «petroglıfter álemi» dep ataıdy. Elde 250-den astam iri jartas eskertkishi bar. Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy osyndaı biregeı mádenı muraǵa ıe elderdiń biri. Al kórme kóne murany zertteýmen qatar, ony keń aýdıtorııaǵa túsinikti ári tartymdy túrde usynýǵa múmkindik beredi, — dedi ol.
Tańbaly kórmesiniń mazmuny 4 maýsymda atap ótiletin Memlekettik rámizder kúni merekesimen de úndesedi. Vıktor Novojenovtyń aıtýynsha, ejelgi petroglıfter de óz dáýirinde ulttyq biregeıliktiń sımvoly bolǵan.
— Ol kezde kitap ta, qaǵaz da bolǵan joq, sondyqtan adamdar óz tarıhyn jartasqa qashap jazdy. Keıin túrki dáýirinde paıda bolǵan rýlyq tańbalar da osy dástúrdiń jalǵasy boldy. Jartastaǵy belgilerdi túrki halyqtary, sonyń ishinde qazaqtar da óziniń ulttyq nyshany retinde qabyldady, — dedi ol.
Tarıhshynyń aıtýynsha, rámizderden kórýge bolatyn beıneler men oıý-órnektiń bastaýy ejelgi petroglıfterde kezdesedi.
— Jartastardan búrkitti de, keıin ulttyq oıý-órnekke aınalǵan kóptegen elementti de kórýge bolady. Qoshqar múıiz órnegi, taý eshkileri men arqar múıizi ýaqyt óte kele halqymyzdyń mádenı sımvolyna aınaldy, — dedi ol.
Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstan ıÝNESKO tizimine tarıhı mura nysandaryn usynǵany týraly jazǵan edik.
Darııa Ǵumar
