Talǵat Jaılaýov: - Meni «Torpedoǵa» qabyldaǵan Borıs Aleksandrov edi

Sport degen álemde shaıbaly hokkeıdiń alatyn orny erekshe. Al óskemendikter úshin hokkeı birinshi orynda tur. Bıyl Óskemen hokkeıi alpys jyldyǵyn atap ótýde. Eń alǵashqy hokkeıshilerden bastap búgingi urpaq osy ýaqytta júrip ótken joly jaıynda Sport saraıyndaǵy murajaıda óte tamasha shejire bar. Reseıdiń qalalarynan kelgen tuńǵysh oıynshylardy aıtpaǵanda, Óskemenniń ózinde qanshama sańlaq sportshylar shyqty. Búgin Evgenıı Paladev, Ravıl Gataýlın, Borıs Aleksandrov, Vladımır Lokotko, Igor Kýznetsov, aǵaıyndy Koreshkovtar, Vıktor Shkýrdıýk, Vadım Týnıkov, ıÝrıı Leonov, Mıhaıl Panın, aǵaıyndy Borodýlınder sııaqty, bulardan basqa da ondaǵan oıynshylardy jankúıerler jaqsy biledi. Kóptegen jyl «Torpedony» alǵa súıregen, 1998 jyly Nagano qysqy Olımpıadasynda Qazaqstan quramasynyń kapıtany, artynan komandanyń bas bapkeri bolǵan búkil Qazaqstanǵa tanymal Erlan Saǵymbaevtyń sporttaǵy joly bir tarıh.

Budan keıin de Óskemenniń hokkeı mektebi talaı talanttardy qanattandyrdy. Bizdiń qalanyń ataǵy búkil KSRO men TMD elderine áıgili edi. Qazaqstannyń hokkeı quramasynyń bir qalanyń komandasy atalýy da tegin emes-ti. Bir kezde elimizdiń namysyn halyqaralyq jarystarda Kendi Altaı hokkeıshileri ǵana qorǵaǵan kún bolǵan.
Jyldar ótti, hokkeıshiler urpaqtary aýysty. Keshegi tanymal sportshylardyń ornyna kim keldi? Búgin kimdi maqtan ete alamyz? Hokkeı dodasyna qaı jigittiń oıynyn tamashalaýǵa baramyz?

Bul suraqtarǵa jaýap izdemes buryn biraz sheginis jasaıyq. Óskemenniń hokkeı mektepteriniń jumysynda saıabyrsý paıda boldy. Sebebi - belgili. Keshegi myqty balalar men jastar jattyqtyrýshylary jeruıyq izdep, basqa elge kóship ketti. Ózderi ǵana emes, erteń jaqsy hokkeıshi shyǵady-aý degen shákirtterin ala ketti. Jattyqtyrýshylarǵa jaıly jumys isteýi úshin ońdy jaǵdaı jasalmady. Olardyń ornyn basqandardy da jańaǵydaı jaǵdaı kútip tur edi. Sóıtip, jylyna kem degende 4-5 juldyzsha ushyratyn mektepter jastar jáne sheberler komandalaryna laıyq oıynshylar bere almady. Burynǵy ataǵyn azyq qylyp, Óskemen hokkeı ortalyǵy degen atynan aıyryla bastady.

Sóıtse de, «júzden júırik, myńnan tulpar» degendeı, balalar men jastar komandalarynan birneshe jasóspirim jarq etti. Solardyń biri - búgin aty áıgili Talǵat Jaılaýov. Ol qazir otyz birde. Óskemenniń tól týmasy. Hokkeımen qalaı áýestengenin, ózi sııaqty júzdegen bala sportty bastamaı jatyp nelikten tastap ketkeni jaıynda onyń óz aýzynan estıik.

Segiz jasynda anam Sport saraıyna alyp keldi

- Ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldarǵy balalary kosmonavt bolýdy armandaıtyn. Al olardan jıyrma jastaı kishi meniń qurdastarym hokkeıshi bolýdy kókseıtin. Óıtkeni, Óskemende hokkeı «derti» qaýlap tur edi ǵoı. Árbir úıdiń aldynda, kóshe boılarynda muz aıdyndary quıylatyn. Sondaı aıdyn Pıter Kommýnarlary kóshesindegi bizdiń úıdiń aýlasynda da bar edi. Men konkıdi bes jasymda taqtym, aǵalarymnyń baýlýymen muzda syrǵanaýdyń qyr-syryn erte úırendim. Sektsııaǵa baramyn degen qulshynysymdy úlkender qoldamady. Árıne, áli kishkene edim. Al segizge tolǵanda, anam Sport saraıyna alyp keldi. Qarasam, 60-70 bala kishi aıdyndy basyna kóterip, muzda júıtkip júr. Jattyqtyrýshylar Vladımır Belıaev pen Okonechnıkov eken. Men de kıimimdi aýystyryp, qalyń toptyń ishine kirip kettim. Alǵashqy kúnderi ustazdar syrǵanaý jaǵyna kóp kóńil bóldi. Maǵan da onyń talaı qyr-syryn kórsetti. Jalpy, meniń konkı tebýime olar rıza sııaqty. Endi shaıbany alyp júrý, áriptesińe pas berý, qaqpaǵa shabýyl kezinde qarsylasty aınalyp ótý sııaqty elementterdi, alańdaǵy komandalastaryńnyń ornalasýyn kóre bilip, pasty dál berýge baýlydy, - dep eske alady Talǵat alǵashqy jattyǵýlaryn. 

- Sen hokkeımen shuǵyldana bastaǵanda Óskemende aıdyn sany az, kishi zalda tańǵy altydan túngi on birge deıin óziń sııaqty shákirtter aınalysady. Qaqaǵan aıazda tań bozynan nemese qara keshte jattyǵýǵa barý ońaı emes. Qalaı shydadyń?

- Árıne, ońaı emes edi. Bárine de shydaýǵa týra keldi. Qatty aıaz eken, búgin barmaı-aq qoıaıyn deý joq. Tańerteń de, túnde de jattyǵýdan qalǵan joqpyn. Al osy qıyndyqtardy kótere almaı, talaı bala hokkeıdi tastap ketti ǵoı. Olardyń arasynda erteńinen úlken úmit kúttiretin nebir shákirtter boldy. Sondyqtan búgingi balalarǵa aıtarym: hokkeı óte aýyr sport, onyń qıyndyǵy kóp, bolashaqta hokkeıshi bolamyn deseń, eshteńeden qaımyqpa, neshe túrli jaraqat ta alasyń, qarsylasyńnyń dóreki áreketine de tap bolasyń, onsyz hokkeı joq. Jattyqtyrýshynyń nusqaýyn sózsiz oryndap, ómirde de, sportta da tártipti bolsań, boıyńdaǵy talantyńdy shyńdaı bilseń, degenińe jetesiń. Hokkeı ónerine tek eńbek pen batyldyq ákeledi. Qazir jastar komandasyna qarap otyrsam, bári shaıba soǵýǵa árekettenedi. Jalǵyz adam qarsylastyń bes oıynshysyna eshteńe isteı almaıdy. Bizderdi Vladımır Nıkolaevıch Belıaev shaıbany ala qashýǵa emes, qarsy qaqpaǵa áriptesterińe dál pas berý arqyly shyǵýǵa, nysanany dál kózdeýge, klýbtasyńa jaǵdaı jasaýǵa baýlyǵan. Qazirgi jastar da osy jaǵyna kóńil bólgeni jón. 

- Talǵat, óziń aıtqandaı, birge shuǵyldanǵan 60-70 bala bir komandaǵa qabyldanbaıtyny belgili. Alǵashqy komandańdy umytqan joqsyń ba?

- Jastar komandalary jasyna qaraı qurylady ǵoı. Meniń alǵashqy komandam 1985 jyly týǵan balalardan jasaqtaldy. Biz negizinen Reseı komandalarymen jarysatynbyz. Chempıonat boıy alda bolǵanymyzben qazaqstandyqtardy fınalǵa jibermeıtin. Óıtkeni, birinshilik - Rossııaniki. Biraq bizdiń shyńdalýymyzǵa bul jarystardyń áseri mol boldy. 6-7 jyl «Torpedonyń» ekinshi komandasynda oınadym. Umytyp barady ekenmin, alǵashqy kúnnen birge jattyqqan Konstantın Pýshkarev, Dosjan Esirkenov búginge deıin tamasha oınap júr. Qalalyq hokkeı mektebinen Aleksandr Shın de bizben jattyǵatyn.

Jastar quramynan kózge túse bastaǵan oıynshylardy «Torpedonyń» sol kezdegi bas jattyqtyrýshysy Borıs Vıktorovıch Aleksandrov birtindep negizgi komandanyń oıyndaryna qosa bastady. Bul endi úlken syn edi. Azýlary alty qarys qarsylastaryńa qysym kórsetip, komandańa jeńis ápereıin degen maqsat eshteńeden taısalmaýǵa ıtermeledi. Boılary eki metrge jýyq, salmaqtary júz kılogramdaı qorǵaýshylardyń qyspaǵyna túsip qalmaý úshin ushqyrlyqqa qosa, shaıbany der kezinde áriptesińe bere bilý qarsylastyń talaı kúshtik ádisinen qutqarady. Hokkeı - naǵyz erlerdiń oıyny, munda bireýdi jaraqattap alarmyn-aý degen oı bolmaıdy. Tipti, keıbir oıynshylar qarsylastaryn qorqytý úshin ádeıi dóreki ádis jasaıdy, beldi oıynshylardy jaraqattap, onyń ári qaraı alańǵa shyqpaýyn oılastyrady. Munyń mysaldaryn KHL-da, JHL-da kórip júrmiz.

- Buǵan shara qoldanatyn tóreshiler bar emes pe?

- Iá, dórekilikti, tártip buzýshylyqty tóreshiler kózden tasa qylmaýǵa tyrysady. Eki, tórt, bes mınýtqa aıyptap jatady, oıynnan qýady. Biraq olar isterlerin istep qoıdy, qarsylasynyń myqty oıynshysyn kezdesýdi onan ári jalǵastyra almaıtyn halge jetkizip qoıdy.

- Talǵat, «Torpedonyń» negizgi quramyna tolyq múshe bolyp kirgen keziń esińde me?

- Joǵaryda aıttym ǵoı, 7-8 jyl jastar quramynda júrgende-aq aragidik «Torpedonyń» oıyndaryna qatystyryp júretin. 90-shy jyldardyń basynda Borıs Aleksandrov komandaǵa qabyldady. Ustazym bolǵan Belıaev pen Aleksandrovtyń talaptaryn da, Borıs Vıktorovıch oıynyma razy ekeninde sezetinmin, shabýyldy uıymdastyrýǵa qatysyp, gol soǵýǵa tyrysatynymdy únemi qoldaıtyn. Jalpy jattyqtyrýshylardyń bári de aıdyndaǵy oıly áreketterime, kútpegen qımyl jasaıtynyma tyıym salyp kórgen joq. Aleksandrovtan soń Myshagın, Belıaev, Saǵymbaev jáne basqalar jas hokkeıshilerdiń jyldam qatarǵa qosylýyna zor qamqorlyq jasady.
Birneshe maýsym «Torpedoda» oınap, onyń beldi músheleriniń biri boldym ǵoı deımin. Komandanyń tabysyna az úles qosqan joqpyn. Jattyqtyrýshylar maǵan oıyn ýaqytyn mol beretin. Sodan-aq olar meniń oıynyma razy ekenin ańǵarýǵa bolady.


«Barys» bizdi jaqsy qarsy aldy

- Endi seniń Astanaǵa attanýyńa toqtala ketsek. Oǵan ne sebep boldy?

- Jańa ǵasyr basynda hokkeı ortalyǵy elordaǵa aýysa bastady. Jańadan «Barys» komandasy quryldy. Ol da «Torpedo» sııaqty joǵary hokkeı lıgasynda oınaıtyn. Komanda basshylary bizdiń birqatar oıynshyǵa Astanaǵa aýysýǵa usynys jasady. Meniń «Torpedodaǵy» jaǵdaıym jaman emes edi. Soǵan qaramastan, eki jigit «Barysqa» attandyq. Komanda bizdi jaqsy qarsy aldy. Jattyqtyrýshylar da, oıynshylar da birinshi kúnnen bastap ortalaryna aldy. JHL-da jaqsy kórsetkishterge jettik. Sodan «Barys» kontınentaldyq hokkeı lıgasyna ótkende de komandanyń jeńisterine úles qosýǵa tyrystym. Bıyl KHL-ǵa toǵyzynshy jyl. Men segiz jyl «Barys» komandasynyń sapynda boldym. Ózińe baǵa berý qıyn, mamandardyń, jankúıerlerdiń pikiri ońdy bolǵanyn sezemin. Biz jankúıer úshin oınaımyz, solardy qýantýǵa tyrysamyz.

- Talǵat, seniń oıynyńa tánti bolmaǵan jankúıer joq shyǵar. «Barysta» oınaı júrip, talaı gol soqtyń. KHL-daǵy alǵashqy golyń esińde me?

- Jattyqtyrýshylar saǵan senim artyp, oıynǵa qosady, senen nátıjeli shabýyl kútedi. Al sen bolsań gol soǵa almaı, talaı qolaıly sátterde durys qımyldaı almaı qalasyń. Bul adamnyń júıkesine salmaq túsiredi, ózińe degen senim azaıady. Hokkeıshi úshin budan asqan azap joq. Men de biraz ýaqyt qınaldym. Táp-táýir jyldamdyǵym bar, qarsy qaqpany da jıi nysanaǵa alamyn. Biraq nátıje joq. Osylaı ári-sári bolyp júrgen kezeńde Máskeýdiń «Dınamosymen» kezdesýde KHL-daǵy alǵashqy golymdy soqtym. Odan keıin senim paıda bolyp, kúshime kúsh qosylyp, komandanyń jeńisterine bir kisideı úles qostym ǵoı dep oılaımyn. Ózderińiz bilesizder, byltyr jaraqat alýyma baılanysty sporttyq babyma tolyq kele almadym ǵoı deımin, ústimizdegi maýsymda «Barys» sapynda úsh-aq kezdesý ótkizip, bir shaıba ǵana soqtym. Sodan meni «Barystyń» farm-klýbyna jibergen kezde meniń «Torpedoǵa» aýysýym jóninde komandalar basshylary kelisimge qol qoıdy. Men bul sheshimdi qýana qarsy aldym. «Torpedo» - ózimniń týǵan komandam. Aleksandr Shın de qaıta oraldy.


- Iá, sender kelgeli «Torpedo» qatarynan jeti ret jeńiske jetti. Óziń ǵana qarsy qaqpalarǵa alty shaıba soqtyń. «Saryarqamen» bolǵan kezdesýde senderdiń úshtikteriń arqasynda komanda jeńiske jetti. Esep 2:2 bolyp turǵan sátte sen gol engizip, komandańa jeńis áperdiń. Sen kópten beri Qazaqstan qurama komandasynyń múshesisiń. Álem hokkeıiniń eń joǵary chempıonatyna qatysyp, komandamyzdyń kúshtiler qatarynda turaqtaı almaı júrgeni qalaı?

- Qalaıy bar ma, Kanada, AQSh, Reseı, Fınlıandııa, Shvetsııa, Chehııa sııaqty alyptarmen teń oınaı almaıtynymyz aıan. Al Germanııa, Shveıtsarııa, Danııa, Frantsııa, Norvegııa, Belarýs, Latvııa komandalarymen teń oınaýǵa, olardan keıin qalmaýǵa ábden bolady. Jattyǵýda kemshilik joq, jaǵdaı tolyq jasalǵan. Tájirıbeniń azdyǵy, sheberliktiń sál tómendigi, óz kúshińe óziń senbeýiń sııaqty sebepter, sońǵy sekýndqa deıin jantalasa oınamaý, taǵy basqalar A men V arasynda kóship júrýge ákelip soǵady. Esepte alda turyp, qorytyndysynda qarsylastan utylyp qalǵan kúnderimiz de bar. Qurama myqty bolýy úshin klýbtarda jergilikti oıynshylardy jan-jaqty tárbıeleı bilý kerek. Al qazir Qazaqstan chempıonatynda oınaıtyn komandalardan quramaǵa ala qoıatyn kim bar? Legıonersiz bolmaıdy, olar jergilikti jastarǵa úlgi kórsetedi, kóp nársege úıretedi. Alaıda, komandanyń negizgi bóligin shetten kelgen sportshylarmen toltyrǵandy túsiný qıyn. Ózimizdiki qaıda? Qazir Óskemende jaǵdaı jaqsy jaǵyna ózgerdi. JHL-da, Qazaqstan chempıonatynda, jastar lıgasynda oınaıtyn úsh komanda qurylǵany óte durys. Buryn hokkeı mektepterinen shyqqan balalar bul jerden oryn tappaı, shetke ketetin. Endi jastar komandasy «Altaı Torpedoǵa», al ol «Torpedony» tolyqtyryp otyrady. Talantty sportshylar úıde qalady degen sóz. 
- Talǵat, Óskemenniń kontınentaldy hokkeı lıgasyna qabyldanatyn kún týar ma eken, jalpy ol bizge kerek pe?
- Eger qarajat tabylyp jatsa, KHL kerek-aq. Menińshe, búgin Óskemen oǵan ázir emes. Sport saraıy onyń talabyna jaýap bere almaıdy, KHL-ǵa qajet qarjy tabyla qoıýy da ekitalaı. Aqsha joqtyqtan qazir KHL-daǵy keıbir komandalar bankrotqa ushyraýǵa jaqyn. Sondyqtan bul áńgimeni qozǵaýǵa áli erterek. 
- Óziń hokkeıdiń sońynda kettiń. Al seniń sońyńnan eretin izbasar jaǵy qalaı?
- Meniń eki qyzym bar, olar qyzdarǵa laıyq sportpen shuǵyldanyp júr. Al ómirlik serigim Irına óz bıznesimen shuǵyldanady, balalarymdy tárbıeleıdi. 
- Talǵat, áńgimeńe rahmet. Búkil halyq seniń hokkeıdegi tabystaryńa qýanady. Seniń áli talaı jeńisterge jeterińe senemiz jáne sony tileımiz. 
- Ózderińizge rahmet.
Suhbattasqan - J.Ábenov