Talap kúsheıdi – «Qazaqstan arýy» baıqaýynyń dırektorymen suhbat

− ıÝlııa hanym, ulttyq baıqaýdyń tarıhy týraly aıtyp berseńiz. Qazirgi ýaqytta álemde bodıpozıtıv, femınızm, teń quqyqtar úrdisin eskersek, qyzdardy sulýlyǵyna qarap baǵalaý qanshalyqty oryndy?

− Alǵash ret «Qazaqstan arýy» ulttyq sulýlyq baıqaýyn 1997 jyly bizdiń uıym ótkizgen edi. Jyldan-jylǵa baıqaýdyń tanymaldyǵy arta tústi jáne qazir bul baıqaý elimizdiń basty mádenı sharasy bolyp otyr. Eger buryn basty maqsat – ádemi qyzdy tabý ǵana bolsa, qazir suranys ózgerip, talap kúsheıe bastady. ıAǵnı «Qazaqstan arýy» mindetti túrde bilimdi bolýy tıis: birneshe til bilýi qajet, álemdi jaqsartý týraly bastamalar kóterip, súıikti isimen aınalysýy kerek.

Úmitkerlerge qoıylatyn talaptar – boıy 165 santımetrden kem bolmaý, jasy 18-den 26 jas aralyǵynda, buryn turmysqa shyqpaǵan, bala bosanbaǵan jáne Qazaqstan azamaty bolýy. Oǵan qosa, syrtqy kelbeti, dene bitimi, ıntellekt, bilim, talant pen sheberligine jáne jeke qasıetterine mán beriledi. Biz olardyń áleýmettik jáne qaıyrymdylyq aspektilerine kóbirek nazar aýdaramyz. Sondyqtan sulýlyq baıqaýlary áli de ózekti bolyp qala beredi dep oılaımyn. Onda tek sulýlyq emes, aqyl-parasat, talant sııaqty qasıetter mańyzdy.

− Qatysýshylardy qalaı jınaısyzdar? Kóshedegi beıtanys qyzdardy baıqaýǵa shaqyratyn sátter bola ma?

− Iá, mundaı jaǵdaı da bolyp turady. Bizde óte aýqymdy kastıng bólimi men kóptegen menedjerler jumys isteıdi. Eger olar atalǵan talaptarǵa saı keletin qyzdy keziktirse, ol qyz bizdiń baıqaý týraly estimegen bolsa, birden shaqyrady. Іrikteý bizdiń resmı saıttaǵy ótinimder boıynsha ǵana júrmeıdi, keıde ózimiz bilim jármeńkelerine baryp, aqylyna kórki saı qyzdardy shaqyramyz.

Shamamen úmitkerlerdiń 70% jýyǵy resmı saıtymyzdaǵy ótinimder arqyly jınalady, qalǵan 30% − ózimiz shaqyrǵan úmitkerler. Alǵashqy kezeńde 100-200 qyzdy tańdap alamyz jáne irikteý kezeńderine qaraı qatysýshylar sany azaıa beredi.

− Álemdik baıqaýǵa daıyndyq qalaı ótedi?

− «Álem arýy» baıqaýyna daıyndyq alty aıdan bir jylǵa deıin sozylady. Qyzdar til úırenip qana qoımaı, elimizdi álemdik arenada maqtanyshpen kórsetýdi úırenýi kerek. Oǵan qosa, álemdik baıqaýlardyń talaby boıynsha qyzdar 50 saǵat qaıyrymdylyqpen aınalysýy qajet. Sondaı-aq Qazaqstan týraly, dástúrlerimiz, elimizdiń mádenıeti men jetistikteri jóninde de aıtýymyz kerek.

Konkýrstan keıin jeńimpazdarǵa tyǵyz keste belgilenedi: olar sporttyq, jalpy qalalyq is-sharalarǵa, qaıyrymdylyq aktsııalaryna jáne kóptegen áleýmettik jobalarǵa qatysady.

Jalpy álemdik konkýrstarǵa qatysý quny ótkizý orny, turý sharttary, uıymdastyrýshylardyń talaptary sekildi túrli faktorlarǵa qaraı aıtarlyqtaı ózgerýi múmkin. Ádette tirkeý, vıza, bıletter, turý, tamaqtaný, kıim, aksessýarlar shyǵyndaryn jabýy kerek. Qyzdarǵa ákimdikter, Mádenıet mınıstrligi nemese basqa uıymdar demeýshilik jasaıdy.

− Aımaqtyq sulýlyq baıqaýlarynda jemqorlyq bar, jeńimpazdar tamyr-tanys arqyly anyqtalady degen alýan pikir aıtylady. Bul jóninde ne aıtasyz, baıqaý ádil óte me?

− Bizdiń ulttyq baıqaýǵa qatysýshylardyń 51 paıyzy aımaqtyq jeńimpazdardan quralady. Biz óńirlik baıqaýlardyń dırektorlarymen jumys isteımiz, bárin egjeı-tegjeıli talqylaımyz, mundaı qaýesetter qaıdan shyǵatynyn túsinbeımin. Bizde bári ádil jáne ashyq ótedi.

− «Álem arýynda» qazaq qyzdary jeńip kórgen joq. Jeńimpaz elder statıstıkasyn qarasaq Latyn Amerıkasy men Úndistan kósh bastap tur. ıAǵnı álemde sulýlyqtyń qandaı da bir standarty nemese stereotıpi bar ma?

− Baıqaýda jeńý nemese jeńilý násilge baılanysty emes. Munyń bári qyzdyń daıyndyǵyna baılanysty, onyń sulýlyǵy ǵana emes, aqyl-parasaty da mańyzdy. Eger baıqaý týraly oqyǵan bolsańyz, 20 jyl buryn 2003 jyly qazaqstandyq arý álem arýlarynyń úzdik bestigine engen edi.

Qazir bizdiń Tomırıs Kákimova 28 jeltoqsanda Nıý-Delıde ótetin "Álem arýy" baıqaýyna daıyndalyp jatyr. Bas júlde almasa da, úzdik bestikke enedi degen boljamymyz bar. Óıtkeni ol óte talantty, ádemi, meıirimdi, óz Otanyn sheksiz jaqsy kóretin qyz. Qazirgi ýaqytta Tomırıs Aqtaýǵa, Taldyqorǵanǵa baryp, elimizdiń kórikti oryndarynda ulttyq naqyshta beınebaıan túsirdi. Qazaqstan halqy da «Álem arýy» baıqaýynda óz kezeginde jankúıer bolyp, úlken qoldaý kórsetedi dep úmittenemiz.

− Syrttaı qaraǵan adamǵa bári ońaı bolyp kórinedi, nege jeńiske jetpedi dep sógýi de múmkin. Shyn máninde sulýlyq baıqaýy qajyrly eńbekti talap etedi ǵoı?

− Iıa, sizben tolyqtaı kelisemin, bul óte qıyn jumys. Tomırıs qazir kún saıyn tańǵy 5-te turady, únemi saparda, is-sharalarda júredi, qaıyrymdylyq jumystaryna qatysady. Demalysy múldem joq. Dál qazir onyń «Álem arýyndaǵy» kostıýmdik obrazdary týraly eshteńe aıta almaımyn, baıqaýdan keıin naqty bir nátıjege jetken soń, bárin aıtyp beremiz.

«Álem arýy», «Ǵalam arýy» jáne «Jer arýy» baıqaýlarynyń erejeleri bir-birinen erekshelenedi. «Álem arýy» baıqaýynyń urany – árbir qyz óz eliniń patshaıymyndaı bolýy kerek. Onyń kómekshisi bolyp eshkim ushyp kelmeýi kerek, bárin ózi jasaı alýy kerek – keste tigip, tamaq pisirip, án aıtyp, bı bılep, sonymen birge symbatty jáne ádemi bolýy qajet.

− Baıqaý jeńimpazdarynyń taǵdyry qalaı órbıdi, «Qazaqstan arýy» olarǵa áleýmettik lıft bola aldy ma?

− Iá, árıne, bizdiń jeńimpazdar arasynan tanymal jýrnalıster, júrgizýshiler, qoǵamdyq belsendi tulǵalar shyqty. Keı qyzdar qaıyrymdylyqpen aınalysyp, kóptegen áleýmettik osal toptaǵy jandarǵa járdem berdi. Mysaly, 2013 jyly «Qazaqstan arýy» atanǵan Aıdaı Isaeva qazir osy baıqaýdyń prezıdenti boldy. Ol úsh balanyń anasy, tabysty hanym, ol eldegi barlyq sulýlyq baıqaýlarynyń fınalyn qadaǵalaıdy, «Qazaqstan arýyn» álemdik baıqaýǵa daıyndaıdy, qazir de Tomırıs Kákimova ekeýi tyǵyz baılanysta.

− Ýaqyt bólip, suhbat bergenińiz úshin rahmet!

Aıta keteıik, 12 qazan kúni elordada «Astana arýy-2023» sulýlyq baıqaýy ótedi. Kazinform tilshisi baıqaý úmitkerlerimen suhbattasyp, sulýlyq uǵymyn qalaı túsinetinin jáne saıysqa daıyndyq qalaı ótip jatqanyn suraǵan edi.