Taksıdegi harassment: áıelder nege ózin qaýipsiz sezinbeıdi

Júrgizýshini kim tekseredi?

Elimizde taksı qyzmeti «Avtomobıl kóligi týraly» zańmen jáne jolaýshylardy tasymaldaý qaǵıdalarymen retteledi. Tasymaldaýshylar jeke kásipker nemese zańdy tulǵa retinde tirkelip, belgilengen talaptardy saqtaýǵa mindetti.

Sonymen qatar júrgizýshilerdi irikteý men tekserýde agregatorlar men taksoparkterdiń jaýapkershiligi mańyzdy. Ásirese qosymsha arqyly jumysqa tirkelgen júrgizýshiniń jeke basy men jolaýshy tasymaldaýǵa jaramdylyǵy qanshalyqty tekseriletinine nazar aýdarý qajet.

Qazaqstan taksı qyzmetteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Medet Qurmanov saladaǵy baqylaýdy kúsheıtý kerek dep sanaıdy.

– Qazir tapsyrystar naryǵy agregatorlardyń qolyna ótti. Jolaýshy júrgizýshige tek baǵa qoıa alady. Al agregatorlardyń shaǵymdarǵa qanshalyqty den qoıatyny - basy ashyq másele, – dedi Medet Qurmanov.

Onyń aıtýynsha, qaýymdastyq buǵan deıin salany ózin-ózi retteý tetigin engizýdi usynǵan. Bul júıe agregatorlar, taksoparkter men júrgizýshilerge ortaq talap qoıyp, olardyń oryndalýyna jaýapkershilik júkteýdi kózdeıdi. Alaıda tıisti zań jobasy ilgerilemeı qalǵan.

Baqylaýdyń jetkiliksizdigi jolaýshylardyń qaýipsizdigine qatysty alańdaýshylyqty kúsheıtedi. Ásirese júrgizýshimen kólikte jalǵyz qalǵan áıel orynsyz suraqtar men seksýaldyq sıpattaǵy áreketterge tap bolsa, ózin qorǵaýy qıynǵa soǵýy múmkin.

Shaǵymdar men oqıǵalar

Óńirlik zertteý taksıdegi harassmenttiń aýqymyn kórsetedi. Ortalyq Azııada áıelderdiń 81 paıyzy taksıde túrli sıpattaǵy tıisýge tap bolǵan. Al 10 myńnan astam qazaqstandyq áıel qatysqan saýalnamada respondentterdiń 68 paıyzy sapar kezinde ózin qaýipsiz sezinbeıtinin aıtqan.

Astanadaǵy sońǵy oqıǵalar da máseleniń ózektiligin ańǵartady. Jaqynda elorda turǵyny áleýmettik jelide túngi sapar kezinde taksı júrgizýshisiniń ıntımdik sıpattaǵy suraqtar qoıyp, jynystyq qatynasqa túsýdi usynǵanyn jazdy. Qyz bas tartsa da, júrgizýshi usynysyn qaıtalaǵan. Jolaýshy kólikten qaýipsiz túsý úshin syltaý oılap tabýǵa májbúr bolǵan. Jazbadan keıin InDrive servısi oqıǵany tekserý úshin sapar týraly málimetter suratqan, keıin júrgizýshini buǵattaǵan.

Bul - Astanadaǵy jalǵyz oqıǵa emes. Buǵan deıin de mobıldi qosymsha arqyly shaqyrylǵan kólikte júrgizýshi 19 jastaǵy qyz ben anasynyń kózinshe jynystyq sıpattaǵy ádepsiz áreket jasaǵan. Jábirlenýshi oqıǵany vıdeoǵa túsirip, polıtsııaǵa júgingen. Nátıjesinde júrgizýshi 15 táýlikke ákimshilik qamaqqa alynǵan.

Mundaı jaǵdaılar zańgerlerdiń tájirıbesinde kezdesedi. Oksford ýnıversıtetiniń quqyq magıstri, BUU-nyń zań keńesshisi Halıda Ájiǵulova osyǵan uqsas oqıǵa boıynsha sotta jeńiske jetken. Onyń aıtýynsha, júrgizýshi artqy oryndyqtyń buzylǵanyn syltaýratyp, stýdent qyzdy aldyńǵy orynǵa otyrýǵa kóndirgen. Jol boıy jeke ómirine qatysty suraqtar qoıyp, keıin ony qushaqtap, qolynan ustap, súıe bastaǵan. Qyz kólikten túsip, úıine jaıaý jetken soń zańgerge habarlasqan.

– Sot aıyptalýshydan qyzdy ne úshin súımek bolǵanyn suraǵanda, ol «jaı dostyq nıetpen» dep jaýap berdi, – dedi Halıda Ájiǵulova.

Zańgerdiń pikirinshe, keıbir júrgizýshiler seksýaldyq sıpattaǵy sózder men orynsyz áreketterdi qalypty qarym-qatynas retinde qabyldaýy múmkin. Al kólikten birden shyǵyp kete almaý jolaýshyny osal jaǵdaıda qaldyrady. Quqyq buzýshylyqty dáleldeýdiń qıyndyǵy men aryzdanýǵa degen qulyqsyzdyq ta mundaı jaǵdaılardyń nazardan tys qalýyna áser etedi.

Zańnama men taksı platformalaryna talap

Elimizde seksýaldyq sıpattaǵy tıisý jeke quqyq buzýshylyq retinde naqty bekitilmegen. Mundaı áreketter Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 434-baby boıynsha usaq buzaqylyq retinde saralanýy múmkin. Bul bapta 5 AEK kóleminde aıyppul nemese 10 táýlikke deıin ákimshilik qamaqqa alý jazasy qarastyrylǵan. Alaıda onyń aıasyna qoǵamdyq oryndarda bylapyt sóıleý sııaqty ózge de áreketter kiredi.

Halıda Ájiǵulovanyń pikirinshe, mundaı jaıtty usaq buzaqylyq retinde qarastyrý onyń jábirlenýshige tıgizetin áserin tolyq eskermeıdi. Mundaı áreketter adamnyń qadir-qasıeti men jeke shekarasyna qol suǵady. Al kúsh qoldaný nemese qorqytý bolmaǵan jaǵdaıda quqyq buzýshyny jaýapqa tartý qıyn.

Osyǵan baılanysty zańger taksı platformalaryna júrgizýshilerdi jumysqa jiberer aldynda tekserý talaptaryn kúsheıtip, shaǵymdarǵa jedel den qoıý júıesin engizýdi usynady. Onyń aıtýynsha, beınetirkegishterdi paıdalaný da oqıǵanyń mán-jaıyn anyqtaýǵa kómektesedi.

– Beınejazba daýly jaǵdaıdyń mán-jaıyn anyqtaýǵa kómektesedi. Sonymen qatar agregatorlar júrgizýshiler men jolaýshylardyń qaýipsizdigine birdeı jaýapkershilikpen qaraýy kerek, – dedi Halıda Ájiǵulova.

Al Qazaqstan taksı qyzmetteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Medet Qurmanov saladaǵy baqylaýdy júıeli túrde uıymdastyrý qajet dep sanaıdy. Onyń pikirinshe, júrgizýshilerdi irikteý, shaǵymdardy qaraý tártibi jáne memlekettik organdardyń baqylaý fýnktsııalary naqty aıqyndalýy kerek.

Áıelderge arnalǵan taksı: qaýipsiz balama bola ma?

Saladaǵy baqylaý men zańnamany jetildirý máselesi ózekti bolyp turǵan shaqta, áıelderge arnalǵan taksı qyzmetteri jolaýshylarǵa balama usynyp otyr. Solardyń biri – Lady Taxi KZ. Servıstiń negizin qalaýshy Olga Elovıkova bul ıdeıany pandemııa kezinde taksı parkine jumysqa ornalasqan soń oılastyrǵan.

– «Jolaýshylardy ózim tańdaı alsam, qandaı jaqsy bolar edi» dep oılaıtynmyn. Tek áıelder men balalardy tasymaldaǵym keldi. Sol oıymdy júzege asyrdym, – dep eske alady ol.

Qazir servıs aıasynda elimizdiń ártúrli qalasynda 300-ge jýyq áıel júrgizýshi jumys isteıdi. Qyzmetke Astana men Almatyda suranys joǵary. Sondaı-aq Temirtaý, Qaraǵandy, Ekibastuz, Balqash, Shymkent jáne Pavlodar qalalarynda da áıel júrgizýshiler jolaýshy tasymaldaıdy.

Kásipkerdiń aıtýynsha, servısti er adamdar da paıdalanady. Olar kóbine áıelderi, analary, ápke-qaryndastary men balalaryna taksı shaqyrady. Al jobanyń basty qıyndyǵy – klıent tabý emes, jaýapkershiligi joǵary júrgizýshilerdi irikteý.

Áıelderge arnalǵan taksı jolaýshylarǵa tańdaý múmkindigin bergenimen, jalpy naryqtaǵy qaýipsizdik máselesin túbegeıli sheshpeıdi. Bul rette basqa elderde qoldanylyp júrgen tásilder men Qazaqstandaǵy jańa bastamalardyń tájirıbesi nazar aýdarýǵa turarlyq.

Qaýipsizdik pen jańa múmkindikter

Áıel jolaýshylardyń qaýipsizdigine qatysty másele halyqaralyq platformalardy jańa sheshimder izdeýge ıtermelep otyr. Máselen, AQSh-ta Uber áıelderge saparǵa áıel júrgizýshini tańdaýǵa múmkindik beretin fýnktsııany iske qosty. Kútý ýaqyty tym uzaq bolsa, jolaýshy standartty tarıfti tańdaı alady. Sondaı-aq áıel júrgizýshimen sapardy aldyn ala tirkeýge bolady.

Qazaqstanda InDrive áıelderdi taksı jáne jetkizý qyzmetterine tartýǵa baǵyttalǵan «Qyz Joly» áleýmettik jobasyn bastady. Baǵdarlama jańa mamandyq meńgerip, tabys tabýǵa múmkindik beredi. Jaqynda Astanada 100 áıel júrgizýshilik, kýrerlik jáne kólikpen jetkizý jumystaryna qajetti tájirıbelik daǵdylardy úırendi.

Júrgizýshi kýáligi bar qatysýshylar kásibı mashyǵyn jetildirse, kýáligi joq áıelder ony alǵanǵa deıin jaıaý kýrer bolyp jumys isteı alady. Buǵan qosa olarǵa kólikti kútip ustaý, ózin-ózi qorǵaý jáne qarjylyq saýattylyq boıynsha trenıngter ótkiziledi.

Kompanııanyń Qazaqstandaǵy marketıngtik kommýnıkatsııalar jónindegi aǵa menedjeri Dana Ǵabbastyń aıtýynsha, joba áıelderdiń tańdaý quqyǵyn qoldaýǵa baǵyttalǵan.

– «Qyz Joly» ataýy qazaqtyń «Qyzdyń joly jińishke» degen belgili naqylyna negizdelgen. Biz bul oıǵa basqasha qaraǵymyz keldi. Ár áıeldiń óz joly bar jáne onyń qandaı bolatynyn tek ózi sheshedi. Bul – jańa mamandyqty synap kórýge jáne qosymsha tabys kózine ıe bolýǵa múmkindik beretin joba. Ol ári qaýipsiz, – dedi ol.

Kompanııa ókiliniń sózinshe, bastama aldymen Astanada júzege asyrylyp, nátıjesine qaraı basqa qalalarda jalǵasýy múmkin.

Aıta keteıik, bir jylda Qazaqstanda taksımen 174 mıllıonnan astam jolaýshy saparlaǵan.