Syrly da sulý sazdy án erkesi - Lázzat Súıindikova

Olaı deıtinimiz, biz Lázzat apamyzdyń ánin tyńdap qolymyzǵa dombyra ustadyq, sol kisishe án salýǵa mashyqtandyq. Qazaq qyzdarynyń ishinen qolyna dombyra ustap, dástúrli án oryndaýshylyq sheberligin qalyptastyrǵan, ulttyq ónerimizge óz qoltańbasyn qaldyrǵan da ánshi Lázzat Súıindikova edi.

Óz kezinde halyq jaýy atanyp, qýǵyn-súrgin kórgen qazaqtyń kórnekti aqyny Sáken Seıfýllınnyń ánderin oryndaǵany úshin Lázzat Maıasarqyzy talaı ret suraq-jaýapqa da alynady. Sol kezdegi Mádenıet mınıstri Іlııas Omarov Lázzat Súıindikovany áldeneshe ataqqa usynǵanymen tizimnen syzylyp qalǵany Sáken ánderine tikeleı baılanysty.

Óneri men analyq paryzyn birdeı atqarǵan Lázzat ómirge úsh qyz, bir ul ákeldi, olarǵa jaqsy tárbıe berdi, adal jar bola bildi. Týmysynan názik jan taǵdyr taýqymetin kótere bilip, án qanatynda ómir aǵynyna qarsy júzdi, ónerimen halyq qalaýlysyna aınaldy.

Lázzat Súıindikova tekti atanyń balasy edi. Jan-dúnıesimen berile oryndalar ánder men sazgerlik óner halyq aqyny ári birneshe ánniń avtory, aıaýly ákesi Maıasar Japaqovtan bastaý alǵan. Osy jaıly ánshiniń kózi tirisinde aıtqan bir úzik syry bar-tyn:

Lázzat: Sheshemniń tórkini ánshi, dombyrashy, garmonshy bolǵan edi. Ákem halyq aqyny Maıasar Japaqov, ol kisi talaı aqyndar aıtysyna qatysyp, qabiletin shyńdaǵan jan. Ata-anamnan úırengen halyq ánderi áli kúnge qulaǵymda. Ásirese Aqan seriniń ánderin jıi aıtatyn. Men de Aqan seriniń ánderin alǵash súıip aıtqan bolsam, keıin el kóp bile bermeıtin sırek aıtylatyn halyq ánderin izdestirip, alys-jaqyn juraǵattaryma baryp, úırenip aıtyp júrdim»...

Ol kezde qazaq halqy qyz balany ónerge beıimdeı bermeıtin. Solaı bola tursa da, Lázzat mektep qabyrǵasynda júrgende Qaraǵandy oblystyq án baıqaýlaryna qatysyp, áldeneshe baǵyn synaǵan. Lázzat Súıindikova mektep bitirgen soń Qyzyljar qalasyndaǵy pedýchılışege oqýǵa túsip, bitirgen soń Kókshetaý qalasynyń mektepteriniń birine joldama alǵan. Sol jerde turmys qurdy. Júrgen ortasyn dýmanǵa bólep, án qanatynda erkin samǵaǵan ónerpazdy Almatydan kelgen óner janashyrlary kórip ánin estipti.

Lázzat: Men Kókshetaýda orta mektepte ustazdyq etip júrgende Almatydan jazýshy Jumaǵalı Saın aǵa keldi. Men tanystarym arqyly sol kisige kezdesip, jıynda bir-eki aýyz án aıttym. Ol kisi sol kezde Qazaqtyń Jambyl atyndaǵy memlekettik fılarmonııasynda dırektor eken. Joldasyma: «Lázzat ándi jaqsy salady eken, kelindi Almatyǵa alyp kel, mundaı kisiler bizde joq, izdep taba almaı júrmiz», - dep bizdi shaqyryp ketti. Aǵamyzdyń bul sózi maǵan qanat bitirdi, biz sol jyly, ıaǵnı, 1946 jyly Almatyǵa keldik. Sodan beri men úlken ánshilerdi ózime ustaz tuttym. Kóp tyńdaý arqyly ánniń syryn uqtym. «Osy kisiler sııaqty ataqty ánshi bolsam eken», dep aldyma úlken maqsat qoıdym. Sol armanyma jettim de. Kúlásh apaı, Manarbek, Júsipbek, Ǵarıfolla, aǵaıyndy Abdýllınder /biz joldasym ekeýmiz ol kisilerdi qos suńqar deıtinbiz/, Rabıǵa, Rahııa apaılar, Qýan Lekerov, Káýken, Shabal - osy maıtalmandardaı ánshi bolýdy armandadym»...

Lázzat Súıindikova 1954 jyly Almatydaǵy Chaıkovskıı atyndaǵy ýchılışege túsip, ustazy Borıs Aleksandrovıch Orlovtan tálim-tárbıe aldy, án syryn uqty. Ánshi kóp jyl boıy qazaq dalasyn aralap, kórermenimen qaýyshty, ónerimen kópshilik kóńilinen shyqty. Ár ánshi aldyńǵy býyn aǵa-apalarynan tálim alatynyn eskersek, Qazaqstannyń halyq ártisi Qaırat Baıbosynov alǵash Aqan Seriniń «Kókshetaýdyń bıigi-aı» ánin Lázzat apasynan estip úırense kerek. Osy jaıly Qaırattyń oıyn ortaǵa salsaq:

- Lázzat apamyz ándi meılinshe kóp biletin adam. Ol kisi el bilmegen qanshama halyq ánin bilýshi edi. Óziniń boıyna laıyq ádemi názik daýysy bolatyn. Syrly ánderimen talaı júrekti jaýlaǵany ras. Halyq apaıdy jaqsy kóretin. Ókinishtisi, apaı talaı ret án úıren dep shaqyrǵanda bir qolymnyń tımegeni, - degen edi.

Qazaq radıosynyń altyn qorynda Lázzat Súıindikovanyń oryndaýynda qyryqqa jýyq án bar, onyń segizi óz áni. Atap aıtsaq, «Alataý armany», «Jaılaýda», «Jan qalqa», «Qyz syry», «Saǵynysh», «Sáýletti Qazaqstan», «Tyń shyńdarǵa» ánderi. Óleńin jazǵan Ábdilda Tájibaev, Qasym Amanjolov, Nursultan Álimqulov jáne Maqsutbek Maıshekın syndy aqyndar. Sazgerdiń keıbir ánderin Ermek Serkebaev, Roza Baǵlanova men Qurmanbek Baıqýatov oryndaǵan.

Kóp jyl boıy «Qazaqkontsert» birlestiginde jemisti eńbek etken ánshi Záýresh Esbergenova Lázzat Súıindikovamen tyǵyz shyǵarmashylyq baılanysta bolǵan.

Záýresh: Biz ertede tańnan sol kisiniń ánimen oıanatyn edik. Keıin talaı án saparymen el araladyq. Daýysynyń tembri jumsaq, qulaqqa jaıly estiletin edi. Ol kisi asa bııazy, júrgen ortasyna syıly jan edi. Ol qyzdar arasynan tuńǵysh dombyramen án salǵan qyz, onyń óner joly keıingi jastarǵa úlgi bolyp qala beredi...

Bizdiń altyn qorymyzda Lázzat Súıindikova jaıly Qazaq radıosynyń ardageri Qalqaman Júnisbekovtyń habary saqtalǵan. Ánshi kózi tirisinde ózine qamqor bolǵan jandar jaıly da aıtqan eken. Lázzat: Almatyǵa alǵash kelgende Qýan Lekerov pen Rahııa Qoıshybaeva: «Ándi sulý aıtady ekensiń, biraq uıalshaq ekensiń, uıalmaǵan ǵana ánshi bolady, osyny esker» dep aqyldaryn aıtýshy edi, Júsipbek aǵa da: «ózińe laıyqty daýysyń bar, óz aldyńa jolyń bar» dep qoldap otyratyn.

Erterekte Ahmet Jubanov: «Qaraǵym, sen ándi óte názik aıtasyń, sende kompozıtorlyq qasıet te baıqalady, kóp izden, qyzym Ǵazızamen aqyldasyp tur», - dep jaqsy sózin aıamaıtyn-dy...

Altyn: Men Respýblıkalyq estrada-tsırk stýdııasynda oqyp júrgen kezimde «Sáken ánderi» dep atalatyn kontsertke túsýge Qazaq teledıdaryna kelgenimde tuńǵysh ret Lázzat Súıindikovany kórdim. Bul 1977 jyldyń kúzi bolatyn. Ózimiz bala kezden áýe tolqyny arqyly ánin tyńdap, ónerin moıyndaǵan ánshimizdi kórgenime qatty qýandym. Sonda kontsertten keıin maǵan «Sákenniń «Taý ishinde» ánin aıtqanda, sol ánniń maǵynasyna erekshe kóńil bólý kerek, nazdana, tolqyta oryndaǵan jón» dep dombyrasymen sherte otyryp, rıtmin kórsetip bergeni áli esimde.

Ekinshi kezdesýim, 2004 jyly Ǵalymdar úıinde aqyn Búrkit Ysqaqovtyń týǵanyna 80 jyl tolýyna oraı kesh ótti. Lázzat Súıindikova kórermen retinde tamashalap otyr eken, bizder sahnaǵa shyǵyp án aıtqanda «bravo, bravo» dep otyrǵan ornynan qaıta-qaıta ushyp turyp qol shapalaqtady. «Týǵan halqynyń ánin, ónerin saǵynǵan eken» dep topshyladyq biz. Ol kisini sońǵy kórýim edi. Birer jyldan soń Frantsııa jerinde qaıtys boldy dep estidik.

«Qazaqkontsertte» kóp jyl boıy eńbek etken Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Kúlshara Esetova bir esteliginde: «Lázzat apaı óte mádenıetti, sypaıy jan edi. Men ol kisimen Semeı oblysyna saparǵa shyqqam. Óner tobyn eki aı basqarǵan kezde bir adamǵa daýys kótermedi. Óziniń kórkem minezdiligin kórsetip, qandaı qıynshylyq bolsa birge kótergeni áli esimde. Lázzat Súıindikova aýylǵa kelgende el taıly tuıaǵymen kontsertke keletin, halqy ol kisiniń ónerin qadirledi, ánsúıer qaýymnyń júregine jol tapqan daryndy jan edi ǵoı. Ol kisiniń kıim kıisi de erekshe bolatyn, árdaıym jarastyryp kııýge tyrysatyn, qaı jaǵynan bolsyn, bizge úlgi bola bilgen jan. Ókinishtisi, týǵan jerden topyraq buıyrmaǵany», - deıdi.

Iá, ómiriniń elý jylǵa jýyq ýaqytyn qazaq sahnasyna arnap, eńbegi eleýsiz qalǵan ánshi jıyrma jyldaı Frantsııada turatyn qyzdarynyń qolynda bolyp, sol jerden topyraq buıyrdy.

Eshkimge uqsamaıtyn oryndaýshylyq sheberligi bar, qazaq qyzdaryna úlgi kórsetip, sońynan shákirt ertken júregi názik, óner dep týǵan Lázzat Maıasarqyzy Súıindikovanyń ánderi halqyna rýhanı azyq.

Elim, jerim dep áýelete án salyp, tebirene otyryp áserli shyǵarmalar jazǵan názik dúnıeniń ıesi, babalar dástúrin jalǵastyryp, án shamshyraǵyn urpaǵyna jetkize bildi. Syrly da sazdy ánderi keler urpaqqa jeter asyl mura bolar tamasha ánshi Lázzat Súıindikovanyń esimi kún ótken saıyn jańǵyryp, ánderi Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan shyrqala bereri haq.

Altyn Imanbaeva,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Mádenıet qaıratkeri, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty, Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi