Syr boıynda jylyjaılar júıesi nyǵaıyp keledi

dep habarlady oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń baspasóz qyzmeti.

Qazirgi tańda aımaqta 3 gektar alqapty alyp jatqan 50 jylyjaı bar. Jyl sońyna qaraı olardyń qatary taǵy da ekeýge ulǵaıdy. «JanRoss HHІ ǵasyr» óndiristik kooperatıvi Aral aýdanynan jalpy aýmaǵy 0,4 gektar jerdi alatyn 2 jylyjaıdy paıdalanýǵa berdi. Qurylǵanyna áli jyl tola qoımaǵan bul kooperatıv qysqa merzim ishinde keń kólemdegi jumystardy júzege asyryp úlgerdi. Sonyń bastysy, onyń «Tyńaıt­qysh syǵyndysyn óndi­rý jáne jylyjaı sharýashy­ly­ǵyn uıymdas­tyrý» jobasy ob­lys­taǵy ınvestıtsııalyq joba­lar qataryna engizildi. Bul jo­ba­nyń jalpy quny 110 mln. teńge. Ony qarjylandyrýdy kooperatıvtiń jeke ózi júzege asyryp otyr.

Kooperatıv jobasynyń ne­giz­gi maqsaty aýyl sharýashy­lyǵy salasyna qajetti sapa­ly tyńaıtqyshty óndirý men oǵan suranys jasaý­shy qurylym­dardy tolyqtaı qamta­ma­syz etý. Sondaı-aq, ol osy tyńaıtqysh­ty óndirýmen qatar jylyjaı sharýashy­ly­ǵyn damytýdy da qolǵa aldy.

- Sońǵy jyldary adamzat jerdi bel­sen­di paıdalana oty­ryp, oǵan kóp mólsherde hımııa­lyq tyńaıtqyshtardy quıdy. Zııan­kes­termen kúresýde pestı­tsıd­terdi paıda­lan­dy. Munyń barly­ǵy ekologııalyq jaǵ­daıdy tómen­detip jiberdi, - deıdi koo­pe­ratıv tóraǵasy Baqytjan Qosjanov. - Bu­dan shyǵatyn qo­rytyndy, biz topyraqtyń qunarlylyǵyn art­ty­ramyz dep ony odan saıyn nasharlatyp jatqanymyzdy ań­ǵar­­maı qala­ty­nymyz bar. Osy jaıtty, ıaǵnı topyraqtyń tabıǵı tepe-teńdigin qalpyna keltirýdi oılastyrǵan Reseı ǵalymdary osydan 15 jyl­daı ýaqyt buryn onyń she­shi­min tapty. Sóıtip, ósimdik­ter­ge arnal­ǵan suıyq bıo­or­ga­nı­ka­lyq qu­nar­landyrǵysh «Ja­syl óris» sirindisin oılap tapty. Biz óndiristik maqsatqa osy preparatty engizýdi júzege asyr­dyq. Oǵan Jambyl oblysy jer jáne ósimdikter ǵylymı-zertteý ınstıtýty zertteý júrgizip, sy­naq­tan ótkizdi. Sóıtip, oǵan ońdy baǵasyn berdi.

Bizdiń óńir úshin jańa ári tyń jobaǵa qol­daý tanytqan Aral aýdanynyń basshy­lyǵy koopera­tıvke bir gektar jer bólgizdi. Qazir bul jerden ty­ńaıtqysh óndiretin óndiris orny men eki jylyjaı qurylysy salynýda. Bir kóńilge qonymdy­sy, koope­ra­tıv bıo tyńaıt­­qysh­ty óndirýge qajetti shıkizatty syrttan izdep áýre bolmaıdy. Oǵan mal kóńi men qus sańyry­ǵyn, tamaq pen qaǵaz qaldyq­ta­ry sekildi paıdaǵa ja­ram­syz zattardy paıdalanady. ıAǵnı, jaram­syz dúnıelerdi kádege jaratady. Osy maqsatta ol jı­nal­ǵan zattardy arnaıy ja­sal­ǵan jalpy aýmaǵy 400 shar­shy metr bolatyn alty ydysqa salyp, oǵan kalıfor­nııalyq jaýyn qurtty jiberedi. Qaldyq­tar­dy jegen bul qurttyń denesi arqyly taza tyńaıt­qysh alyna­dy. Ol arnaıy qondyrǵy arqy­ly óńdeledi. Osy tyńaıtqysh gýmýs, onyń ishinde suıyq túri, qara topyraq jáne tehnologııa­lyq qurt bolyp tórtke bólinedi. Bul tyńaıtqyshtyń erek­sheligi ol egin sharýashylyǵynda aram­shóp­ti ósirmeıdi ári zııankes­ter­den qorǵaıdy. Sondaı-aq, ónim­niń ósip-jetilýin 10-15 kúnge jedeldetip, onyń ónimdiligin 50-60 paıyzǵa arttyrady. Al eń bastysy, ol jer qunarlylyǵyn qal­pyna keltirip, jaqsartady. Sonymen qatar ol shetelden ákelinetin organıkalyq tyńaıt­­qyshqa qara­ǵanda eki ese arzan­ǵa túsedi. Aıta ketý kerek, Reseı­men tyǵyz baıla­nys ornatqan kooperatıv osy tyńaıt­qyshty óndirip, óńdeýge qajetti qural-jabdyqtar men tehnologııa­lar­dy jáne jaýyn qurtyn osy elden alady.

Búginde tyńaıtqysh óndirýdi qolǵa alǵan kooperatıv sol ónim­men kókónis ósirý maqsa­tynda jalpy quny 17 mln. teńge­niń eki jylyjaı qurylysyn salýda. Bul qurylysty júrgizip jatqan Oń­tústik Qazaqstan ob­ly­synyń «Jemis LTD» JShS sanaýly kúnderden keıin onyń alǵash­qysyn paıdalanýǵa ber­mek­shi. Jalpy, kooperatıv jańa óndiris orny men jylyjaıǵa búginniń ózinde jergilikti jerden 60 adamdy jumysqa tartqan. Osy maman­dardyń bilimin jetil­dirý maqsa­tynda ol Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memleket­tik ýnıver­sı­­tetiniń jylyjaı kesheninde tájirıbeden ótkizse, al óndiristik tehnologtardy Reseıde oqytýdy júzege asy­rýda.

Sonymen, óndiristi órkende­tip, kókónis ósirýge bet burǵan koo­peratıv aldaǵy ýaqytta jylyjaı sharýashylyǵyn bir gektarǵa deıin ulǵaıtýdy kózdep otyr. Sonyń bastysy, topyraq qunarlylyǵyn arttyrýǵa zeıin qoıyp otyrǵan kooperatıv Aral óńiriniń ekolo­gııa­lyq ahýalyn jaq­sar­tý baǵy­tyndaǵy jumys­tardy jandan­dyra túspekshi.