Sýretshige shabyt emes, áreket kerek - jas sýretshimen suhbat

- Danııar, ónerge qalaı keldińiz?

- Sýret salýmen segiz jasymnan bastap aınalysamyn. Balalyq qyzyǵýshylyǵym ýaqyt óte kele sanaly tańdaýyma, kásibı mamandyǵyma aınaldy. Ónerge alǵashqy qadamym óner mektebinen bastaldy. Onda alty jyl boıy beıneleý óneriniń negizderin meńgerdim. Keıin Aqtaý qalasyndaǵy óner kolledjiniń keskindeme mamandyǵyna oqýǵa túsip, kásibı qalyptasý kezeńine aıaq bastym. Kolledj qabyrǵasynda sýretshi Bolat Ádilulynyń synybynda bilim alyp, negizgi arnaıy pánderdi osy ustazymnan úırendim.

- Alǵashqy úlken shyǵarmashylyq eńbegińiz jaıly aıtyp ótseńiz?

- Kolledjdi tórt jyldan keıin támamdap, «Báıge» sıýjetinde dıplomdyq jumys jazdym. Sol eńbekten keıin ózimdi naǵyz sýretshi retinde sezindim. Bul jumysqa úsh aı ýaqytymdy arnadym. Osy kezeńde Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıine baryp, kórkem muralardy zerttedim. Ábden izdenip, tolǵanyp jazǵan alǵashqy aýqymdy jumysym osy boldy. Dál osy shyǵarmashylyq kezeńnen keıin sýret salýǵa degen nıetim birjola qalyptasyp, bul salany ómirlik baǵyt retinde tańdadym.

- Óner jolyn tańdaýda qandaı ishki tolǵanystar men qıyndyqtardy bastan ótkerdińiz?

- «Naqty sýretshi bolamyn ba?» degen suraq kóp mazalady. Óıtkeni sýretshiniń joly - qıyn jol. «Ómir boıy sýret salyp kún kóre alasyń ba, tapsyrys berýshiler tabyla ma, adamdarǵa jumystaryń unaı ma?» degen oılar boldy. Bolashaǵyma qarasam, belgisizdik kóp edi.

Soǵan qaramastan, kolledjde oqyp júrgen kezdiń ózinde kásibı ortaǵa beıimdele bastadym. Ekinshi kýrstan bastap tapsyrysqa sýret salyp, portretter jazdym. Teorııalyq bilimimdi tájirıbe júzinde synadym. Bul maǵan kóp kómektesti. Ýaqyt óte kele qabyrǵaǵa rospıs, mýraldar salýmen aınalysa bastadym. Qala ishinde tanymal boldym, turaqty klıenttik bazam qalyptasty. Bul kolledjdi bitirgen soń nemen aınalysatynymdy naqty túsinýge jol ashty.

- Joǵary oqý ornyna túsý josparyńyz boldy ma?

- Oqýdy aıaqtaǵannan keıin Almatydaǵy T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy baryp kórdim. Biraq ol ýaqytta tolyqqandy oqýǵa daıyn emes ekenimdi sezip, «Áli oılanamyn» dep sheshtim. 2023 jyldan beri eńbek etip, kásibı turǵyda damyp kelemin.

Biraq Reseıde bilim alýdy josparlap júrmin. Atap aıtqanda, S.G. Stroganov atyndaǵy Reseı memlekettik kórkem-ónerkásip ýnıversıteti nemese Ilıa Repın atyndaǵy Sankt-Peterbýrg kórkemóner akademııasy – maqsattarymnyń biri. Eger bul josparlar oryndalmasa, Eýropaǵa nemese AQSh-qa baryp jumys istep, kásibı deńgeıimdi kótergim keledi.

- Ónerge beıimdilik otbasyńyzdan darydy ma?

- Iá, naǵashy jurtymnan. Anam – dızaıner, kıim tigýmen aınalysady. Naǵashylarym da qolónerge jaqyn, sheber jandar. Ózim bala kúnimnen balǵa men shegeni serik etip óstim. Al sýret salýǵa qyzyǵýshylyǵym segiz jasymda oıandy. Kompıýterlik «Mortal Kombat» oıynyn oınap otyryp, keıipkerlerin salǵym keldi. Adam anatomııasy men estetıkasy qatty qyzyqtyrdy. Portret salýdan shabyt alatynmyn.

Men kópbalaly otbasynyń tuńǵyshymyn. Ata-anam bastapqyda alańdady. «Naqty osy salany qalaısyń ba?» dep jıi suraıtyn. Ózimde de senimsizdik boldy. Biraq olardy bári jaqsy bolatynyna sendirdim. Stýdent kezimnen jumys istep, bolashaǵymdy óz qolymmen qalyptastyrýǵa tyrystym. Búginde ata-anam tolyq qoldaıdy.

- Qazirgi jumystaryńyz týraly aıtyp ótseńiz?

- Qazir sýret salýmen qatar qabyrǵaǵa rospıs, mýraldar jasaımyn. Meıramhanalarǵa, kompıýterlik klýbtarǵa, bıznes ortalyqtar men keńselerge, ǵımarat qasbetterine sýret saldym. Qansha tsıfrlandyrýǵa ótsek te, qolóner men sýret salý ózektiligin joǵaltpaıdy. Qabyrǵaǵa tusqaǵaz japsyrǵannan góri, sýret salý ıntererge erekshe atmosfera syılaıdy.

Meniń jumystarymdy oblystyq Ábish Kekilbaıuly atyndaǵy mýzeıdiń «Tabıǵat» zalynan kórýge bolady. Bul zaldy komandamen úsh aı boıy jasaqtadyq. «Qyzyl kitapqa» engen jan-janýarlardyń músinderin jasap, qabyrǵalardy bezendirdik.

- Bir týyndyny oryndaýǵa qansha ýaqyt ketedi?

- Maıly boıaýmen bir kartınany salýǵa 15 saǵattan astam ýaqyt jumsaımyn. Qabyrǵa sýretteri kólemi men kúrdeliligine qaraı bir-eki aptada aıaqtalady. Úlken jobalar bir aıdan asa ýaqyt alýy múmkin.

Kópshilik «shabytty qaıdan alasyń?» dep suraıdy. Osy kezde ustazym Tynyshbek aǵamnyń sózi eske túsedi: sýretshige shabyt kerek emes, aldymen jumysty bastaý kerek. Shabyt jumys barysynda keledi. Kútip otyra almaısyń.

Budan qosa, rejıssýraǵa qyzyǵamyn. Buryn mýltfılm salatyn mýltıplıkator bolýdy armandadym. Anımatsııa erekshe shabyt beredi. Rejısser de - sýretshi. Bul sala da tereń bilimdi talap etedi. Kitap oqyǵandy jaqsy kóremin, keıipkerlerdi taldap, detalderdi elestetkendi unatamyn.

- Shyǵarmashylyq saparlaryńyz týraly aıtyp berseńiz?

- Art-ekspedıtsııalar kásibı ósýime úlken áser etti. Ózbekstannyń birneshe qalasynda, Qyrǵyzstanda jeti kún etıýd jazdym. Keıin Almatyda kórme uıymdastyrdym. Qaıtar jolda Qazaqstannyń barlyq óńirin aralap, etıýdter saldym. Byltyr Túrkııaǵa baryp, Reseı arqyly Kavkazǵa ótip, Grýzııanyń Batýmı men Tbılısı qalalaryn aq kenepke túsirdim. Túrkııanyń jıyrmadan astam qalasyn araladym.

Ózbekstanda 12-ge jýyq, Túrkııada 14-ten astam, Grýzııada tórt etıýd jazdym. Bul saparlar etıýdtiń shynaıy mánin túsinýge kómektesti.

- Qazir qandaı kartınalarǵa suranys joǵary?

- Qazir úı ıntererine arnalǵan kartınalarǵa tapsyrys kóp túsedi. Sondaı-aq Mańǵystaýdyń kórikti jerleri - Bozjyra, Sherqala, kıeli Beket ata meshiti beınelengen týyndylarym suranysqa ıe. Kartına - este qalatyn, kreatıvti ári premıým deńgeıdegi syılyq qoı.

Bolashaqta álemdik deńgeıde kórmeler ótkizip, halyqaralyq sýretshilermen kollaboratsııalar jasaǵym keledi. Aldaǵy ýaqytta Aqtaýda jeke kórme uıymdastyrýdy josparlaımyn.

Buǵan deıin, Aqtaýda qysta teńizge shomylatyn turǵyndar kóbeıgeni týraly jazǵan bolatynbyz.