Sýperkompıýterlerden IT-eksportqa deıin: álemdik BAQ Qazaqstannyń tehnologııalyq damýyn taldady
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstanda jasandy ıntellektini damytýǵa qajetti ınfraqurylym qalyptasyp jatyr. Elde sýperkompıýterler iske qosylyp, derekterdi óńdeý ortalyqtary salynyp jatyr. Brıtanııalyq Global Banking & Finance Review halyqaralyq qarjy-saraptamalyq basylymy osy bastamalarǵa nazar aýdaryp, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tsıfrlyq ekonomıka qurý saıasatyna sholý jasady.
Basylym Qazaqstanda jasandy ıntellektini damytý tek jańa tsıfrlyq qyzmetterdi engizýmen shektelmeıtinin atap ótedi. Elde jasandy ıntellekt modelderin ázirleýge, olardy úlken kólemdegi derekter negizinde oqytýǵa jáne sheteldik klıentterge esepteý qyzmetterin usynýǵa múmkindik beretin ınfraqurylym qalyptasyp keledi.
Avtorlardyń nazar aýdarǵan negizgi máseleleriniń biri — mundaı júıeniń jumys isteýi úshin qajetti jaǵdaılar. Atap aıtqanda, elektr energııasy, zamanaýı esepteý qurylǵylary, derekter ortalyqtary, baǵdarlamalyq modelder men olardy paıdalanýǵa arnalǵan ónimder ózara baılanysta bolýy kerek.
Sýperkompıýterler men derekter ortalyqtary ne úshin qajet?
Qazaqstanda eki sýperkompıýter iske qosylǵan. Úshinshisin 2026 jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar Ekibastuzda Data Center Valley jobasy júzege asyrylyp, derekterdi óńdeý ortalyqtary salynyp jatyr. Kaspıı teńizi arqyly ótetin halyqaralyq baılanys jelileri de damyp keledi.
Bul ınfraqurylym nysandarynyń árqaısysy belgili bir mindet atqarady. Sýperkompıýterler kúrdeli esepteýler júrgizýge múmkindik beredi. Derekter ortalyqtary aqparatty saqtaýǵa jáne tsıfrlyq qyzmetterdiń jumysyn qamtamasyz etýge qajet. Al halyqaralyq baılanys jelileri Qazaqstannyń tsıfrlyq ınfraqurylymyn syrtqy naryqtarmen baılanystyrady.
Bul baǵyt Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2026 jylǵy 28 qazandaǵy «Jańa tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń ózekti mindetteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıqyndalǵan basymdyqtarmen sabaqtas. Memleket basshysy tsıfrlyq ekonomıkany qalyptastyrýdy el damýynyń mańyzdy mindetteriniń biri retinde atady.
Joldaýda jasandy ıntellektini is júzinde qoldanýǵa, derekterdi óńdeý ortalyqtaryn damytýǵa jáne sýperkompıýterlerdiń múmkindikterin paıdalanýǵa erekshe mán berilgen. Sondaı-aq Prezıdent Kaspıı teńiziniń túbimen talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartý jumystary aıaqtalǵanyn málimdedi.
Alaıda mundaı jobalardyń nátıjesi ornatylǵan serverlerdiń sanymen ǵana ólshenbeıdi. Eń bastysy — olardyń kásiporyndardyń ónimdiligin arttyrýǵa, memlekettik qyzmetterdi jaqsartýǵa jáne eksportqa arnalǵan jańa tsıfrlyq ónimder shyǵarýǵa qanshalyqty yqpal etetini.
Ulttyq sýperkompıýterdiń múmkindikterin kimder paıdalanyp jatyr?
Qazaqstanda sýperkompıýterlerdiń esepteý qýattaryn is júzinde paıdalaný jumystary da júrgizilip jatyr.
Alem.Cloud ulttyq sýperkompıýterlik klasteriniń resýrstary memlekettik organdarǵa, ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryna, ýnıversıtetterge, startaptar men kompanııalarǵa paıdalanýǵa usynylǵan.
Qazir klasterdiń esepteý qýatynyń 90 paıyzdan astamy 50-den astam uıym arasynda bólingen.
Bul ınfraqurylymdy tek sheteldik iri tapsyrys berýshilerge qyzmet kórsetý úshin ǵana emes, ǵylymı zertteýler júrgizýge, mamandar daıarlaýǵa jáne qazaqstandyq tehnologııalyq sheshimderdi ázirleýge de paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Basylym avtorlary jasandy ıntellektke negizdelgen ekonomıkany damytý úshin esepteý qýattarynyń bolýy jetkiliksiz ekenin atap ótedi. Elektr energııasy men zamanaýı esepteý qurylǵylarynyń múmkindikterin otandyq jasandy ıntellekt modelderimen jáne naryqta suranysqa ıe baǵdarlamalarmen ushtastyrý mańyzdy.
IT-qyzmetter eksporty qanshaǵa ósti?
Keıingi jyldary Qazaqstanda tsıfrlyq salanyń ǵylymı jáne kommertsııalyq baǵyttary da aıtarlyqtaı damydy.
Máselen, elimizde ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa jumsalǵan ishki shyǵyndar 2018 jylǵy 72,2 mıllıard teńgeden 2025 jyly 261,5 mıllıard teńgege jetken. ıAǵnı bul kórsetkish jeti jylda nomınaldy mánde 3,6 ese ósken.
Al IT-qyzmetter eksporty 2020 jylǵy 33,5 mıllıon dollardan 2025 jyly 1,142 mıllıard dollarǵa deıin ulǵaıǵan.
Ǵylymı zertteýlerge jumsalatyn qarajattyń artýy jańa tehnologııalar ázirleýge múmkindik beredi. Al IT-qyzmetter eksportynyń ósýi qazaqstandyq tsıfrlyq sheshimderge halyqaralyq naryqta suranystyń keńeıip kele jatqanyn kórsetedi.
Endigi mańyzdy mindet — osy múmkindikterdi elde qalyptasyp jatqan esepteý ınfraqurylymymen ushtastyrý. Bul otandyq kompanııalarǵa óz tehnologııalaryn ázirlep, ónimderin jetildirýge jáne halyqaralyq naryqqa keńinen shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Aıta keteıik, buǵan deıin NVIDIA kompanııasy Ekibastuzdaǵy Data Center Valley jobasy týraly maqala jarııalaǵanyn habarlaǵan edik.
