Sýperkompıýterden Tsıfrlyq kodekske deıin: 2025 jyl Qazaqstannyń tehnologııalyq betburysyna aınaldy ma
ASTANA. KAZINFORM – 2025 jyl Qazaqstanda tsıfrlandyrý men jasandy ıntellektini damytýǵa baǵyttalǵan naqty ınstıtýtsıonaldyq sheshimder qabyldanǵan kezeń boldy. Úkimet jańa talaptar men tetikterge eldi tehnologııalyq báıgeniń sońynda qaldyrmaıtyn mańyzdy múmkindik retinde úmit artyp otyr.
Infraqurylym: spýtnıktik ınternet, bilim jáne Astana Hub
Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, qazir elde 200 myńnan astam adam ІT salada eńbek etip júr. Onyń 20 myńy – jasandy ıntellekt mamany. Vedomstvo jasandy ıntellektiniń álemdegi damý qarqynyn eskerip, aldaǵy bes jyl ishinde 1 mıllıon azamatqa zamanaýı daǵdylardy úıretýdi maqsat etip otyr.
Bıyl Amazon Kuiper kompanııasymen spýtnıktik ınternet jobasyn iske qosý týraly kelisimge qol qoıylyp, Starlink jáne OneWeb jelileri Qazaqstan naryǵyna kirdi. Generation Nation bastamasy ondaǵan myń oqýshy men stýdentti jasandy ıntellekt, robototehnıka jáne baǵdarlamalaý salalaryna tartty.
Astana Hub rezıdentteriniń sany 7 jyldyń ishinde 1875-ke, jıyntyq tabysy 4,3 mlrd dollarǵa jetti. Bıyldyń ózinde IT qyzmetter eksporty 1,5 mlrd dollardan asqan. Jalpy osy jeti jyl ishinde Astana Hub startaptary 840 mln dollardan astam ınvestıtsııa tartqan.
8 mlrd adamnyń 4 kúndik jumysyn 1 sekýndta isteıtin sýperkompıýter
Bıyl elimizde Alem.Cloud ulttyq sýperkompıýterlik klasteri quryldy. Onyń jobasy Birikken Arab Ámirlikterindegi G42 tobyna kiretin Presight halyqaralyq tehnologııalyq kompanııasymen birlesip daıyndaldy.
Qazaqstan NVIDIA jáne Freedom Holding Corp. kompanııalarymen birlesip táýelsiz AI Hub qurý týraly kelisimge qol qoıdy.
9 shilde kúni ulttyq sýperkompıýterdi iske qosý rásimine Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qatysty.
Sýperkompıýterge neırondyq jelilerdi oqytatyn startaptar, irgeli jáne qoldanbaly zertteý júrgizetin ýnıversıtetter, jasandy ıntellektini bıznes-protsesterge engizip jatqan ǵylymı ortalyqtar men kompanııalar qosyla alady.
Sýperkompıýterdi elge ákelý aıasynda Qazaqstan alǵash ret joǵary tehnologııalyq jabdyqty kedendik baj ben qosylǵan qun salyǵynan bosatý mehanızmin qurdy. Bul elimizdi halyqaralyq IT kompanııalar men operatorlarǵa tartymdy ete tústi.
18 qarashada «Alem.Cloud» álemdegi eń qýatty esepteý júıeleriniń halyqaralyq reıtıngisinde 86-oryn ıelengeni habarlandy.
26 qarashada Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi ulttyq sýperkompıýter klasteriniń resýrstaryn paıdalanýǵa ótinim beretin Alem.Cloud platformasyn tanystyrdy.
Ótinimderdi qabyldaýda memlekettik basqarý, bilim berý, densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy men sý resýrstary, munaı-gaz salasy, taý-ken metallýrgııa kesheni, energetıka, geologııa jáne barlaý, kólik pen logıstıka, ónerkásip jáne qurylys, robototehnıka men drondar, kıberqaýipsizdik, qarjylyq tehnologııa salalaryna basymdyq beriledi.
Sýperkompıýterdiń qanshalyqty qýatty ekenin túsiný úshin mınıstr Jaslan Mádıevtiń Jibek Joly telearnasyndaǵy tikeleı efırde aıtqan málimetin keltirýge bolady.
- 8 mlrd adam sekýnd saıyn matematıkalyq esepteýler jasap otyratyn bolsa, olarǵa sýperkompıýterdiń 1 sekýndta jetken nátıjesine jetý úshin 4 kún qajet bolady, - degen bolatyn mınıstr.
JI týraly zań
17 qarashada Prezıdent «Jasandy ıntellekt týraly» zańǵa qol qoıdy.
Qazaqstan «Jasandy ıntellekt týraly» alǵashqy zańdy qabyldaý arqyly tsıfrlyq tehnologııalardyń qaýipsiz ári jaýapty damytýda mańyzdy qadam jasady.
Jańa zań manıpýlıatsııa jasaıtyn, adamnyń álsiz tustaryn paıdalanatyn, áleýmettik reıtıng júrgizetin, emotsııalardy kelisimsiz anyqtaıtyn nemese derekterdi zańsyz jınaıtyn JI júıelerin ázirleýge jáne qoldanýǵa tikeleı tyıym salady. Osylaısha memleket qaýipti tehnologııalyq eksperımentterge jol bermeı, tsıfrlyq ortaǵa degen senimdi kúsheıtedi.
Tsıfrlyq kodeks
Tsıfrlyq zańnamany jańǵyrtyp, bytyrańqy normalardy biriktiretin, jańa quqyqtyq sanattardy engizip, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan Tsıfrlyq kodeks te qabyldanýǵa jaqyn.
Májilis qabyldap Senat maquldaýyna jibergen bul kodeks derekter, elektrondyq qujattar, servıster, platformalar sııaqty negizgi tsıfrlyq nysandardyń mártebesin aıqyndap, olardyń memlekettik jáne jekemenshik sektorlarda qoldanylý erejelerin belgileıdi. Sondaı-aq ol memlekettik qyzmetter men bıznes-protsesterde qaǵazsyz tehnologııalardy keńinen qoldanýǵa jol ashady.
Azamattardyń jeke derekteriniń qupııalylyǵyn qorǵaý kepildigi beriledi. Paıdalanýshy talap etken jaǵdaıda tsıfrlyq keńistikte jeke aqparatty shekteýge nemese joıýǵa múmkindik beretin «umytylý quqyǵy» engiziledi.
Qujattyń jekelegen normalary smart-kelisimsharttar, taratylǵan júıeler jáne tsıfrlyq platformalar sııaqty jańa tehnologııalyq sheshimderdi quqyqtyq turǵyda retteıdi.
Kodeks jobasy osy kúıinde qabyldansa, Qazaqstanda eGov sııaqty memlekettik tsıfrlyq júıe men halyqqa elektrondy negizde qyzmet kórsetetin platformalarǵa «ulttyq obekt» mártebesi berilýi múmkin. Bul atalǵan tsıfrlyq aktıvterdiń jeke menshikke, basqa elge satylyp ketýinen, ıeligine ótip ketýden qorǵaıdy.
Sondaı-aq kodeks jobasynda qoldanystaǵy elektrondy qujattardy zań tilinde úsh topqa bólý kózdelip otyr. Birinshisi – elektrondy qujattar. Oǵan tek ETsQ qoıylǵan qujattar jatady jáne qaǵaz nusqamen teńestiriledi. Ekinshisi – tsıfrlyq qujattar. Bul memlekettik bazalardan avtomatty túrde júkteýge bolatyn, kórsetilgen sátinde túpnusqa bolyp sanalatyn túrli anyqtamalardyń quqyqtyq ataýy. Úshinshisi – tsıfrlyq málimetter. JSN arqyly ІІM bazasynan alynǵan azamat týraly derek, ne bolmasa jyljymaıtyn múlik reestrindegi jazbalar osy tsıfrlyq málimetterge jatqyzylmaq. Basqasha aıtsaq, resmı derekkózderden alynǵan zańdy máni bar aqparattar osy sanatqa jatqyzylady.
Tsıfrlyq kodeks jobasy tsıfrlyq dálelderdiń sot otyrystarynda qoldanýyn jeńildetýge de baǵyttalyp otyr.
Sondaı-aq, zańnamaǵa «tsıfrlyq deldal» uǵymy da engizilýi múmkin. Bul uǵymdardy zańnamaǵa engizý arqyly Yandex Go, Glovo, Chocofood sııaqty eńbek platformalarynyń, Kaspi, Wildberries, OZON sııaqty marketpleısterdiń, booking, krisha.kz qyzmet agregatorlarynyń, memlekettik tsıfrlyq servısterdiń jaýapkershiligi men jumys tártibin naqty belgileýge jol ashady.
23 qazan kúni Qazaqstanda alǵash ret jasandy ıntellekt salasyndaǵy ulttyq standarttar bekitildi. Osylaısha bıznesten bastap memlekettik qurylymdarǵa deıin JI tehnologııalarymen jumys isteýshilerdiń biryńǵaı qaǵıdalaryn belgileıtin jeti standart ázirlendi.
JI mınıstrligi jáne jansyz assıstent
18 qyrkúıekte Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi quryldy.
Vedomstvony basqaratyn mınıstr Jaslan Mádıevke Premer-mınıstrdiń orynbasary laýazymynyń qatar berilýi bul salanyń el damýyndaǵy orny qandaı bolatynyn ańǵarýǵa bolady.
Al 17 qazanda Premer-mınıstr Oljas Bektenov «Samuryq-Qazyna» qory dırektorlar keńesiniń otyrysyn JI-diń qatysýymen ótkizdi. Naqtyraq aıtsaq, jıynǵa alǵash ret daýys berý quqyǵy bar jasandy ıntellekt negizinde jumys isteıtin dırektorlar keńesiniń táýelsiz tsıfrlyq múshesi SKAI (Samruk-Kazyna Artificial Intelligence) qatysqan bolatyn. Qazaqstandyq Alem LLM tildik modeli negizinde qurylǵan bul neırondyq jeli buǵan deıin Digital Bridge 2025 halyqaralyq forýmy aıasynda Memleket basshysyna tanystyrylǵan.
Dırektorlar keńesiniń tsıfrlyq múshesi SKAI 2025 jylǵy 9 aıda qordyń otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý kólemi artyp, 2024 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 75%-ǵa jetkenin habarlady.
Pavel Dýrovtyń JI zerthanasy
Digital Bridge 2025 degennen shyǵady, osy forýmǵa júzdegen mıllıon qoldanýshysy bar Telegram messenjerin qurǵan tehnolog Pavel Dýrov qatysty. Osy saparynda ol Qazaqstanda óziniń JI zerthanasy ashylǵanyn málimdedi.
- Bir jyl buryn Qazaqstanda bizdiń alǵashqy óńirlik keńsemizdi ashtyq, qol jetkizgen nátıjelerge óte qýanyshtymyz. Búgin biz Alem.ai ǵımaratynda jasandy ıntellekt salasyndaǵy arnaıy zerthanany ashatynymyzdy qýana habarlaımyn. Eń aldymen, biz Telegram jáne Qazaqstannyń sýperkompıýterlik klasteri arasyndaǵy birlesken jobany júzege asyryp otyrmyz. Bul tehnologııa mıllıardtan astam adamǵa jasandy ıntellekt fýnktsııalaryn qupııa túrde, ashyq jáne tıimdi túrde paıdalanýǵa múmkindik beredi. Biz Qazaqstannyń sýperkompıýterlik klasteri osy jeli úshin esepteý qýattarynyń alǵashqy iri jetkizýshisi bolady dep úmittenemiz, - dedi Dýrov.
Telegram messendjeriniń ıesi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qabyldaýynda bolyp, bilim berý, jasandy ıntellekt jáne kıberqaýipsizdik salalaryndaǵy yntymaqtastyq máseleleri talqylady.
Alatau Ortalyq Azııanyń Shenchjeni bola ala ma?
Almatynyń irgesinde zamanaýı turpattaǵy qala boı kóteretini týraly kópten beri aıtylyp keldi. Prezıdent 2025 jylǵy Joldaýynda ol qalaǵa erekshe mártebe berý týraly tapsyrma da aıtylǵan bolatyn.
- Alatau City-di Úkimetke tikeleı baǵynatyndaı etip, oǵan arnaıy mártebe berý týraly jarlyqty on kún ishinde ázirleý kerek. Sodan keıin jarty jyldan asyrmaı, jeke zań qabyldaý qajet. Qujatta qalany basqarý rejımi, onyń qarjylyq modeli jáne basqa da mańyzdy máseleler qamtylýǵa tıis, - dedi Memleket basshysy.
Memlekettiń jospary boıynsha Alatau aımaqtaǵy tolyq tsıfrlanǵan alǵashqy qalaǵa aınalyp, Smart City tehnologııalaryn qoldanatyn, taýarlar men qyzmet aqysyn krıptovalıýtamen tóleıtin eldi meken bolý kerek.
Aýmaǵy 98 myń gektardan astam jerdi alyp jatqan bul qalany tolyqtaı jeke ınvestıtsııalar esebinen salý kózdelip otyr. Osy maqsatpen Úkimet músheleri Ońtústik Koreıada forým ótkizip qaıtty.
Alatau-dyń sońǵy ret jańartylǵan shekarasy Qonaev jáne Alataý qalalarynyń Almaty oblysynyń Talǵar jáne Іle aýdandarynyń aýmaqtaryn qamtıdy.
Qazaqstannyń Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi, amerıkalyq Joby Aero, Inc. kompanııasy, Alatau Advance Air Group Ltd. jáne kásipker Vıacheslav Kım ózara túsinistik jónindegi memorandýmǵa qol qoıdy. Alatau qalasynda áýe taksı júıesin qurý úshin shamamen 300 mln dollarǵa elektrli eVTOL ushaqtaryn satyp alý kózdelip otyr.
Joba aıasynda sertıfıkattaý jáne demonstratsııalyq ushýlarǵa arnalǵan synaq alańyn qurý, sondaı-aq Alataý men Almaty qalalarynyń kólik jelisine áýe taksıdi ıntegratsııalaý josparlanǵan.