Sýda shomylý erejeleri men qaýipsizdik sharalary - TJM

Jas balalardyń sýǵa shomyla bilmeýi, adamdardyń sýda qaýipsizdik erejeleri, sharalaryn oryndamaýy orny tolmas qaıǵy men ókinishke aınalyp jatady. Sondyqtan osyndaı keleńsiz oqıǵalardy boldyrmaý úshin, tómendegi erejelerdi oryndaǵan jón:

I. Sýda shomylýdyń qaýipsizdik sharalary
- Sýǵa shomylatyn jerdi, jalpy jaǵdaıdy sýdyń tazalyǵyn, tereńdigin muqııat tekserip alyńyz.
- Tamaq ishkennen keıin birden shomylmańyz.
- Sýǵa tek qana ruqsat etilgen jerler men jaǵajaılarda shomylyńyzdar.
- Óte uzaq shomylmańyz, ózińizdi sharshaýǵa jáne tońyp qaltyraýǵa deıin jetkizbeńiz.
- Sýǵa túskende bir-birińizdi kózden tasa qylmańyz.
- Qorshaý belgilerinen, býılardan tysqary aýmaqqa shyqpańyz.
- Tehnıkalyk eskertý belgileriniń, býılardyń jáne basqalardyń ústine shyǵýshy bolmańyzdar.

II. Kólderde, toǵandarda, toqtaý sýlar men shalshyq sýlarda shomylýdyń qaýipteri
Ózender men kólderde, toǵandarda, toqtaý sýlar men shalshyq sýlarda shomylýdyń qaýipi mol, sebebi ınfektsııalyq aýrýlardyń qozdyrǵyshtary aǵyn sýda: Іsh-súzegi 183 táýlik, dızenterııa 12-92, oba 4-92, týlıaremııa 7-31, brýtsellez 4-45 táýlikke deıin ómir súredi.

III. Aıaq-qol tyrysýy (sýdoroga) bolǵanda sizdiń is-áreketińiz
Sýyq sýda shomylý qol-aıaqtyń tyrysyp qalýyna ákelip soǵady.
- eger tyrysý bolǵanda júzýdi toqtatyp sýǵa arqańyzben shalqalaı jatyńyz, sabyrlyq saqtańyz.
- Qolyńyzdyń saýsaqtary tyrysyp qalǵanda judyryǵyńyzdy túıińiz, qolyńyzdy bir jaqqa qaraı serpe laqtyryp, judyryǵyńyzdy ashyńyz.
- Baltyr bulshyq eti tyrysqanda búgilip qolyńyzben aıaǵyńyzdyń basyn qysyp bar kúshińizben ózińizge qaraı tartyńyz, nemese aıaǵyńyzdy sýdyń astyna sozyp, aıaǵyńyzdyń barmaqtaryn alǵa ıińiz. Sodan soń baltyryńyzdy sylańyz.
- Tyrysý qoıysymen tynyǵyp alyp, júzýdiń basqa ádisimen jaǵaǵa shyǵyńyz.

IV. Sý ıiriminen shyǵýdyń tásilderi
- Eger ıirimge tap bolsańyz, keýdeni kere dem alyp, ıirimniń astyna súńgińiz.
- Sýdyń astynda ıirimnen alysyraq ketýge tyrysyńyz.
- Iirimnen alystaǵan soń sýdyń betine qaıta shyǵyp jaǵaǵa qaraı júzińiz.

V. Sýda qatty sharshaǵan kezdegi is-áreket
Sýda uzaq shomylý sharshap - shaldyǵýǵa ákelip soǵady.
- Eger sýda sharashasańyz nemese tońsańyz tez arada jaǵaǵa qaıtyńyz. Sabyr saqtańyz.
- Álsin - álsin shalqalaı jatyp dem alyńyz, kúshińizdi únemdeńiz, ózińizdi jáne ýaqytty baqylaý úshin, jaımen daýystap sanańyz.
- Eger óz kúshińizben jaǵaǵa jete almaıtynyńyzdy sezinseńiz shalqalaı jatyp qolyńyzdy bulǵap kómekke shaqyryńyz.

VI. Sýyq sýdyń qaýiptiligi
Sýyq sýǵa túsip ketken adam 10-30 mınýtta kóbine sýyq ótip qaıtys bolady (5-7S 2-shi dárejeli gıpoteramııa). 5-15 mınýt qımylsyzdyq sýyqtan talýǵa (shok) jáne ólimge ákelip soǵady. Sýyq sýdan shyǵarylyp, aman qalǵannyń ózinde jıi-jıi esinen tanady.
Organızimniń jalpy salqyndaýy qatty sharshaǵanda, ashyqqanda, mas kúıinde tezirek bolady. Fızıologııalyq erekshelikterine baılanysty áıelder sýyq sýǵa tózimdirek bolady, erler 4-5 mınýttan soń-aq júrekteri toqtap qalýy múmkin. Sýyq sýda klınıkalyq ólim 30-60
mınýtqa, jyly sýda 5-6 mınýtqa sozylady. Tuşy sýǵa batqan adam 1-3
mınýtta, al teńiz sýynda 7-8 mınýtta qaıtys bolady. Sondyqtan sýyq sýda árbir sekýnd qymbat.

VII. Sýdaǵy qaterge ushyraǵan adamǵa alǵashqy kómek
Qaterge ushyraǵan adamǵa kómek kórsetkende múmkindiginshe tezdetip ottegi jetimsizdigin qoldan dem aldyrý tásilin qoldaný arqyly joıyńyzdar.
- qaterge ushyraǵan adamdy sýdan alyp shyqqannan keıin onyń kıimin beline deıin sheship, demalý joldarynyń joǵary jaǵyn jáne asqazanyn sýdan bosatýǵa kirisý;
- qaterge ushyraǵan adamnyń aýzyn azý tisterininiń ár jaǵynan saýsaqpen qarmaı, nemese qol oramalmen, ne dáke oralǵan pyshaq júzimen, shaı qasyqtyń sabymen nemese jalpaq temir zattpen ashý kerek.
- Aýyz ishin shyrysh pen baldyrdan tazalaý kerek.
- Qaterge ushyraǵan adamnyń joǵarǵy tynys joldary men asqazanyn sýdan aryltý úshin onyń keýdesin kómek kórsetýshiniń tizesiniń búgilgen aıaǵynyń ústine basyn tómendetip salyp, keýde súıeginiń astyńǵy bólimderin yrǵaqpen qysyp basa berý. Eń jeńil jáne tıimdi tásil - «aýyzdan - aýyzǵa» nemese «aýyzdan - murynǵa» aýa úrleý. Qaterge ushyraǵan adamdy betin joǵary qaratyp jatqyzyp, bir qoldy onyń moınynyń astyna jiberip, ekinshi qolymen mańdaıynan basyp, basyn múmkindiginshe shalqaıtý. Bas barmaqpen jáne suq saýsaqpen qaterge ushyraýshynyń murnyn qatty qysyp, demdi ishke tereń alyp, onyń aýzyna mınýtyna 18-20 dem salý kerek. Qaterge ushyraýshynyń júrek soǵýyn udaıy qadaǵalap otyrý kerek. Eger júrek soǵýy toqtap qalsa qoldan dem aldyrý men qatar, júrekke tikeleı emes massaj ádisin qoldaný kerek, ol úshin: qaterge ushyraýshynyń júrek túsyna bir alaqandy qoıyp ekinshisin aıqastyra salý kerek, eki koldyń da saýsaqtary kóterińki bolý qajet, dene salmaǵyn paıdalana, tós súıekti omyrtqa jotasyna qaraı 4-5 sm qysady, jıiligi mınýtyna 70-72 ret.

Este saqtańyzdar!
Sýdaǵy apattan qorǵanýdyń eń senimdi joly - sýda shomylý erejeleri men qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaý.