Sýbsıdııadan saqtandyrýǵa kóshkenimiz durys pa
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan halqyna arnalǵan bıylǵy Joldaýda Memleket basshysy osy mindetti taǵy bir márte belgiledi. Alaıda osy joly «sýbsıdııalardy qaıta qarastyryp, birtindep ónimdi saqtandyrýǵa kóshýdi» alǵashqy talaptardyń biri retinde kórsetti. Iá, bir qaraǵanda, ádettegideı tapsyrmadan esh aıyrmashylyǵy joq sııaqty. Degenmen, onyń astarynda úlken ózgerister, tipti túbegeıli ózgerister jatyr deýge bolady. Sebebi sýbsıdııalandyrýdan saqtandyrýǵa kóshetin bolsaq, bıýdjet aqshasyna qarap jatatyndar azaıady. «Kún ótkenniń kúni artyqtandyrdyń» qatary sırep, naqty jumyspen aınalysatyndardyń sany ósýi tıis. QazAqparat tilshisi sýbsıdııadan saqtandyrýǵa kóshýdiń tıimdiligin zerdelep kórdi.
Aýyl sharýashylyǵy eks-mınıstri Aqylbek Kúrishbaevtyń aıtýynsha, ondaı tájirıbe damyǵan memleketterde keńinen taraǵan. Bizge ondaı júıege kóshý áli erte. «Búginde álemde agrarlyq salanyń baǵyttary ózgerip jatyr. Biz Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirgennen keıin memlekettik qoldaýdy birtindep azaıtýymyz qajet. Iá, sýbsıdııalardy azaıtyp, básekege qabiletti bolýdyń basqa joldaryn izdeý kerek. Degenmen, bizge aldymen ǵylymdy damytý qajet. Ony iske asyra alsaq, ónimniń sany men sapasy kóteriledi. Sonda fermerler saqtandyrý sharalaryna da kóshe alady», - deıdi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń qazirgi rektory Aqylbek Kúrishbaev. Onyń oıynsha, Qazaqstannyń búgingi qubylmaly aýa-raıyn eskersek, sýbsıdııany múldem alyp tastaýǵa bolmaıdy. Al saqtandyrýǵa kóshetin bolsaq, aldymen agrarlyq ǵylymdy barynsha damytyp alǵanymyz jón.
Osy oraıda ýnıversıtet basshysy Avstralııany mysal retinde keltirip otyr. Ol jaqta jaýyn-shashyn az bolsa da, bıdaıdyń kólemi de, sapasy da Qazaqstannan eki esege artyq. Óıtkeni úkimet aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna erekshe kóńil bólip keledi. Qazaqstanda rekordtyq astyq jınalǵanmen bıdaıdyń sapasy úshinshi surypqa da jetpeı jatady. «Bizde agrarlyq ǵylymnyń deńgeıi túsip ketti, óte qatty túsip ketti. Sebebi bıdaıdyń jańa suryptaryn, sonyń ishinde erte pisetin suryptardy shyǵarmaımyz. Ony shyǵaratyn tehnologııalar da tapshy. Taǵy bir mysal keltireıin, Gollandııa degen memleket bizdegi Almaty oblysynyń besten bir bóligimen birdeı bolsa da, jyl saıyn 50 mlrd. AQSh dollaryna aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaıdy. Al Qazaqstan osy salada nebári 3 mlrd. teńgeniń taýarlaryn shetelge satyp otyr», - dep atap kórsetti Aqylbek Qajyǵululy.
Onyń aıtýynsha, búginde ǵalymdardyń jańa formatsııasyn daıarlaý qajet. Sebebi burynǵy ádis-tásilder eskirgen. Al tehnologııalar transferti jaǵynan qıyndyq joq. Búginde eldiń damýyna, sonyń ishinde aýyl sharýashalyǵyn nyǵaıtýǵa qajetti ǵylymı jańalyqtardyń barlyǵy bar. Endi, ony Qazaqstanǵa jetkizýdi durys uıymdastyra bilý kerek.
«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy da aýyl sharýashylyǵy salasynda sýbsıdııalandyrýdan saqtandyrý júıesine kóshýdiń tıimdiligin jaqsy túsinip otyr. «Búginde fermerler bankten nesıe ala almaı júredi. Bankter bolsa, aýylǵa barǵysy kelmeıdi, kepildik suraıdy, aýyldaǵy jerdi de, fermerdiń saman úıin de kepilzatqa almaıdy. Mine, osy máseleni sheshý úshin sýbsıdııalandyrýdan saqtandyrý júıesine kóshý kerek. Ondaı tájirıbe damyǵan memlektterde keńinen taraǵan. Barlyǵy saqtandyrýǵa otyrady da, saqtandyrýdyń ózi kepilzat sııaqty júredi. Bank te aqsha berýge qoryqpaıdy. Óıtkeni aýa-raıynyń qolaısyzdyǵynan ónim durys shyqpaı qalsa da, nesıeni saqtandyrýdyń esebinen qaıtaryp alýǵa múmkindik bar. Sondyqtan fermerler úshin saqtandyrý júıesiniń bolǵany tıimdi. Qazirgi kezde sharýalardyń ózderi de sýbsıdııalardyń ornyna jeńildetilgen nesıeniń bolǵany artyq dep otyr. Sonyń arqasynda olar aqshany alyp, úsh-tórt aıdyń ishinde ónim ósirip, alǵan nesıelerin qysqa ýaqyttyń ishinde qaıtara alady», - deıdi «Atameken»UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Áltaev.
Onyń sózine qaraǵanda, búginde sýbsıdııaǵa qarap otyrǵan keıbir pysyqaı kásipkerler túk istemeı, memleketten qyrýar qarjy alyp otyr. Al sýbsıdııa bólinetin jerde ónim egile me, joq pa, ony tekserip jatqan eshkim joq. «Olar árbir gektaryna sýbsıdııa alyp otyrady. Ónimdi egip jatyr ma, ekpeı jatyr ma, sol ónimniń sapasy bar ma, joq pa, shetine ege salýy da múmkin. Oǵan memleketten qyrýar qarjy alady. Sodan úı salyp, djıp minip alady. Al memleket berip jatqan aqshanyń tıimdiligi qaıda? Táýelsizdik alǵaly beri sol sýbsıdııalar berilip jatyr. Alaıda otandyq aýyl sharýashylyǵy áli kúnge deıin damymaı keledi», - deıdi Nurjan Baýyrjanuly.
Shyny kerek, egemendik alǵaly beri el bıýdjetinen agroónerkásip salasyna qyrýar qarjy quıylyp keledi. Ásirese, memlekettik sýbsıdııalardyń tıimdiligi, ol aqshanyń naqty nátıjesi áli kúnge deıin kórinbeıdi. Iá, ol aqsha qolǵa kesh tıetin shyǵar. Qazirgi bıýdjettik zańnamanyń solqyldaqtyǵynan kásipkerler sýbsıdııany jyldyń aıaǵynda alatyn bolar. Degenmen, memlekettik kómektiń bul túri jergilikti jerdegi atqaminerlerdiń «astaýyna» aınalǵany jasyryn emes. Ol jaıynda Prezıdent te ashyq aıtqan. Sonyń saldarynan otandyq agroónerkásip salasyn ekonomıkanyń basty draıverine aınaldyramyz degen nıetimiz sıyrqumshaqtanyp, is júzinde aspaı keledi.
