Sý tasqyndary álem elderin ábigerge salyp jatyr

Sonyń saldarynan  Iranda, Perýde, Avstralııada jáne basqa da memleketterde adamdar qurban boldy. Osy rette bul elderdegi qazirgi jaǵdaıǵa sholý jasaýdy jón kórdik.

Irandaǵy sý basýdan keıin 41 adam kóz jumdy, taǵy 22 adam iz-túzsiz joǵaldy. Tolassyz jaýǵan jańbyr Irannyń súltústik-batysynda tabıǵı apatqa alyp keldi. Ýrmııa kóline aǵatyn ózen salalary tasyp, sý jolyndaǵy kópirlerdi shaıyp, kommýnıkatsııalyq nysandardy buzdy. Dúleı apattan Shyǵys Ázerbaıjan provıntsııasyndaǵy Azarshahr jáne Adjabshır qalalary aıtarlyqtaı zardap shekti, sondaı-aq basqa da tórt provıntsııa aýmaǵyndaǵy eldi mekenderde nysandar qırady. Qazirgi kezde bul aýdandarda tótenshe jaǵdaı rejimi jarııalanyp, qutqarýshylar men dárigerler toptary baǵyttaldy.

Iraktaǵy jaǵdaıǵa toqtalatyn bolsaq, ondaǵy qarýly qaqtyǵys pen gýmanıtarlyq qıyndyqtarǵa qosa, sý tasqyny Batys Mosýldyń turǵyndaryna endi jańa aýyrtpalyqtardy alyp keldi. Tolassyz jańbyrdan Tıgr ózeni arnasynan tasydy. Osy oraıda qaladaǵy barlyq kópirler jabyldy. Turǵyndarǵa azyq-túlik pen dári-dármekti jetkizý sharalary qıyndady, sondaı-aq qalada gýmanıtarlyq operatsııalar da  ýaqytsha toqtatyldy.

Al Perýde «El-Nıno Kostera» tsıklony ákelgen sý tasqynynan 107 adamnyń ómiri qıylyp, mıllıonnan astam adam zardap shekti.  Tabıǵat apaty saldarynan 220 myńnan astam úı qırady.  Sý deńgeıniń kóterilýi bul elde naýryzdyń orta kezinde bastalǵan bolatyn. Sol kezde qutqarýshylar aýqymdy sý tasqynynan Perý astanasy Lımanyń San Hýan de Lýrıgancho aýdanynyń turǵyndaryn kóshirgen edi. Aýdan kósheleri men úılerin tolyq sý basqan bolatyn.

Budan bólek, jaýyn-shashyn men Kýareım ózeniniń tasýynan Ýrýgvaıda 1,7 myń adam qaýipsiz jerge kóshirildi. Bir myńnan astam adam úılerin tastap, óz kúshimen basqa eldi mekenderge ornalasqan, al qalǵandaryn jergilikti atqarýshy bılik kóshirdi. Ótken aptanyń sońyndaǵy málimetterge súıensek, Kýareımadaǵy sý deńgeıi 8,8 metrdi qurap otyr nemese 12 sáýirdegi kórsetkishten 3 metrge tómendedi.

Kolýmbııadaǵy tabıǵı apat saldarynan 320 adam ajal qushty, onyń 118-i - balalar. 1 sáýirge qaraǵan túni bolǵan nóserli jaýyn saldarynan Mokoa, Sangoıako jáne Mýlatos ózender arnasynan asyp, tasydy. Sýdyń kóp bóligi tańsáriden turǵyn úılerdi shaıyp, adamdardyń ómirin tosynnan qıyp ketken.Eldi mekenderdegi kóptegen kópir qıraǵan. Kólikter de asaý tolqyndardyń jalynda kete barǵan. Búginde Mokoa qalasynda qırandylardy tazalaý jumystary jalǵasýda.

Munymen qosa, qazirgi kezde kórshiles Reseıdiń birqatar óńirinde sý tasqyny jaǵdaılary oryn alyp jatyr. Ótken aptada Orynbor túbindegi eldi mekendi sý basý qaýpinen turǵyndardy kóshirý jumystary atqaryldy. 600-ge jýyq adam mektepter men mádenıet úıleri nysandaryna ýaqytsha ornalastyryldy. Oblys boıynsha TJM tótenshe jaǵdaı rejimine kóshken kórinedi.

Al sáýirdiń basynda RF-niń Krasnodar óńirindegi Seversk aýdanynda bógetti sý shaıyp ketken bolatyn. Abyroı bolǵanda, bul jaǵdaı jergilikti turǵyndarǵa asa qater týdyrmady.  Sonymen qatar Samara oblasynyń ońtústik aýdandaryndaǵy sý tasqyny halyqty ábigerge túsirdi. Onda birqatar eldi mekenderde qutqarý qyzmetteri kezekshilikke shyqqan bolatyn.

Ótken aptada Novosibir oblysynda sý tasqynynan bógetti tolyqtaı basty. Sýdyń qatty aǵysynan nysandaǵy jaǵdaı qıyndaǵan kórinedi. Sý deńgeıi sibirlik ózge de ózenderde kúrt kóterilip keledi. Qazirgi ýaqytta jergilikti bılik kúnniń jylynýy men jaýyn-shashyn qaterli ahýaldy ýshyqtyra túsedi dep qaýiptenýde.

Osy aıdyń basynda Avstralııanyń soltústik-shyǵysyndaǵy jaǵalaýdaǵy aýdanynda bolǵan «Debbı» tropıktik tsıklonynan kelgen shyǵyn 800 mln. AQSh dollaryn qurady. «Debbı» tsıklony Avstralııanyń Kvınslend shtatynyń soltústiginde  jaǵalaýynan asyp tústi. Onyń saldarynan týyndaǵan nóserli jaýyn-shashyn osy shtatqa sý tasqynyn alyp keldi. Osydan týyndaǵan qaterden myńdaǵan turǵyn óz úılerin tastaýǵa májbúr boldy. Bılik málimetterine qaraǵanda, tabıǵı apattan kem degende bes adam kóz jumdy.