Sý qaýipsizdigi: elde 23 myńnan astam sý nysany tsıfrlandyryldy
ASTANA. KAZINFORM – 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn alqaptardyń kólemi 543,5 myń gektarǵa jetti.
2023 jylǵy qyrkúıekte Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligi quryldy. Vedomstvo sý qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, sý resýrstaryn paıdalaný tıimdiligin arttyrýǵa jáne sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalardy júzege asyryp keledi. Tıisti mindetter 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytý tujyrymdamasynda jáne 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan Sý salasyn damytý jónindegi keshendi josparda aıqyndalyp, bekitildi.
Byltyr jańa Sý kodeksi kúshine enip, onda sý resýrstaryn qorǵaý jáne paıdalaný boıynsha túbegeıli jańa qaǵıdattar belgilendi. Shaǵyn ózender men kólderdi qorǵaýǵa qoıylatyn talaptar kúsheıtildi. Al jergilikti atqarýshy organdar eldi mekender shegindegi jerústi sý nysandarynda sý qorǵaý aımaqtary men beldeýlerin belgileýi tıis. Qujatta sondaı-aq Sý resýrstaryn qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi bas jospar men basseındik josparlardy ázirleý kózdelgen. Bul josparlardyń qorytyndylary men usynystary memlekettik josparlaý kezinde eskeriledi.
Sondaı-aq Sý kodeksine sáıkes ónerkásiptik kásiporyndar qaıta jáne aınalymdy sýmen jabdyqtaýǵa kezeń-kezeńimen kóshý boıynsha bes jyldyq josparlar ázirleýi, al qoldanystaǵy júıeler eń úzdik qoljetimdi tehnologııalardy qoldana otyryp jańǵyrtylýy tıis.
Sý saıasatynyń negizgi mindetteriniń biri — ekonomıkanyń barlyq sektorynda resýrstardy paıdalaný tıimdiligin arttyrý. Ásirese aýyl sharýashylyǵynda. Zamanaýı sýarý tehnologııalaryn engizýdi jedeldetý úshin 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette 228 mlrd teńgeden astam qarjy qarastyrylǵan. Bul aldyńǵy úsh jylmen salystyrǵanda tórt ese kóp.
2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn alqaptardyń kólemi 543,5 myń gektarǵa jetti. Olardy engizý qarqyny bes ese artty, al únemdelgen sý kólemi shamamen 874 mln tekshe metrdi qurady. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin qosymsha yntalandyrý sharasy retinde sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge jumsalǵan shyǵyndardy óteý úlesi 80%-ǵa deıin ulǵaıtyldy.
2024-2025 jyldary jalpy uzyndyǵy 1 458 shaqyrym bolatyn kanaldardy rekonstrýktsııalaý jáne jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. Qazirgi ýaqytta 4,6 myń shaqyrymnan astam kanalda jumystar júrgizilip jatyr. 2026 jyly 962 shaqyrym kanal paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr. Bul shamamen 200 myń gektar sýarmaly jerdiń sýmen qamtamasyz etilýin jaqsartýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar kanaldardy mehanıkalyq tazartý kólemi de artty. Eger 2023 jyly 678 shaqyrym kanal tazartylsa, 2025 jyly bul kórsetkish 1 840 shaqyrymǵa jetti.
Budan bólek, 2024-2025 jyldary bes sý qoımasyn rekonstrýktsııalaý jumystary aıaqtaldy. Aýyz sýmen jabdyqtaý nysandaryn salý jáne rekonstrýktsııalaý boıynsha 22 joba iske asyrylyp, 321 eldi mekendi, ıaǵnı shamamen 945 myń adamdy qamtydy. Jambyl, Qyzylorda jáne Batys Qazaqstan oblystarynda úsh jańa sý qoımasyn salý boıynsha konkýrstyq rásimder júrgizilip jatyr.
Transshekaralyq sý máseleleri boıynsha barlyq kórshiles memlekettermen quqyqtyq baza qalyptastyrý aıaqtaldy. Ózbekstanmen transshekaralyq sý nysandaryn birlesip basqarý jáne utymdy paıdalaný týraly kelisimge qol qoıyldy.
Syrdarııadaǵy sý qoımalarynyń jumys rejımderin kelisý nátıjesinde Soltústik Aral teńizine sýdyń turaqty kelýi qamtamasyz etildi. Sonyń nátıjesinde Soltústik Araldyń kólemi 2023 jyldyń basyndaǵy 18,4 tekshe shaqyrymnan qazirgi ýaqytta 23,5 tekshe shaqyrymǵa deıin ulǵaıdy.
Memlekettik saıasattyń mindetteriniń biri — sý salasynyń kadrlyq áleýetin nyǵaıtyp, ony jas mamandar úshin tartymdy etý. Úsh jyl ishinde sý sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaıtyn oqý oryndarynyń jelisi 2023 jylǵy 9 joǵary oqý orny men 6 kolledjden 13 joǵary oqý orny men 10 kolledjge deıin ulǵaıdy.
Sý salasy mamandyqtaryna túsetin stýdentter sany da aıtarlyqtaı artty. Mysaly, 2023-2024 oqý jylynda 291 stýdent oqýǵa qabyldansa, ótken oqý jylynda birinshi kýrsty 1 000 stýdent aıaqtady.
Sonymen qatar saladaǵy eńbekaqy deńgeıi de kóterilip keledi. Eki jyl ishinde «Qazsýshar» RMK-daǵy ortasha jalaqy eki eseden astam ósip, 326 myń teńgege jetti.
Memleket basshysynyń ınvestıtsııa tartý jónindegi tapsyrmasy da belsendi túrde júzege asyrylyp jatyr. 2024-2025 jyldary sý salasynyń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestıtsııa kólemi 676,7 mlrd teńge bolyp, aldyńǵy eki jylmen salystyrǵanda 79%-ǵa artty. Sheteldik seriktestermen 9 kelisim jáne ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly 44 memorandým jasalyp, 15,9 mln AQSh dollary kóleminde grant qarajaty tartyldy.
Sý resýrstarynyń ulttyq aqparattyq júıesi ázirlendi. Ol sý nysandary, sý sharýashylyǵy ınfraqurylymy, sý paıdalanýshylar, jerasty sýy jáne salanyń basqa da elementteri týraly málimetterdi biriktiredi. Qazirgi ýaqytta júıede 23 myńnan astam sý nysany boıynsha derekter tsıfrlandyrylyp, qurylymdaldy. Budan bólek, sýarmaly sý berý boıynsha kelisimsharttar jasasý protsesi tolyq tsıfrlandyryldy.
«Qazgıdrogeologııa» ulttyq gıdrogeologııalyq qyzmeti qaıta quryldy. Qazirgi ýaqytta qyzmet 711 yqtımal bulaqtyń ornyn anyqtady. Sonymen qatar qor jáne muraǵat materıaldary negizinde el aýmaǵyndaǵy 2 772 bulaqtyń kartasy jasaldy.
— Memleket basshysynyń sý salasyndaǵy tapsyrmalaryn iske asyrý strategııalyq jáne normatıvtik bazany qalyptastyrý kezeńinen ınfraqurylymdy aýqymdy jańǵyrtýǵa jáne sý resýrstaryn basqarýdyń zamanaýı tetikterin engizý kezeńine ótti. Kelesi kezeńniń negizgi mindeti — josparly kórsetkishterden naqty nysandardy ýaqytyly aıaqtaýǵa kóshý jáne sý qaýipsizdigi, aýyl sharýashylyǵy, ekonomıka men el halqy úshin turaqty praktıkalyq nátıjege qol jetkizý, — dedi Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitov.
Aıta ketelik Qazaqstanda 42 jańa sý qoımasy salynatyny týraly jazǵan edik.
