Sozaqta qola dáýirine tıesili qorym tabyldy

Arheologııalyq qazba jumystary Ózbekáli Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıkalyq ýnıversıteti janyndaǵy N. P. Podýshkın atyndaǵy arheologııa ortalyǵynyń basshysy, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor A. N. Podýshkınniń jetekshiligimen júrgizildi.

Bıylǵy arheologııalyq zertteýlerge ýnıversıtet janyndaǵy arheologııa ortalyǵynyń qyzmetkerlerimen qatar «Ordabasy» ulttyq tarıhı-mádenı qoryǵynyń mamandary da qatysty.

Arheologtar zerttegen alǵashqy nysan keıingi qola dáýirine jatady. Zerttelgen negizgi nysandardyń biri — Tasbastaý qorymy.

Jerleý ornynyń dıametri — shamamen 10 metr. Qurylysy da ózgeshe. Aınalasy tiginen qoıylǵan tas taqtalarmen qorshalyp, dóńgelek pishinde jasalǵan. Ortasynda eki bólek qurylys ornalasqan. Onyń biri — ishki jaǵy iri ári jalpaq tastarmen qalanǵan tas qabir bolsa, ekinshisi — qabyrǵasy taspen órilgen jerleý qurylysy.

Jerleý orny erte kezeńde tonalǵanymen, qazba barysynda qysh ydystardyń synyqtary men tumar tabyldy. Zertteýshilerdiń málimetinshe, jádigerler nysannyń b. z. d. XIV–XII ǵasyrlarǵa, ıaǵnı keıingi qola dáýirine jatatynyn kórsetedi.

— Ońtústiktegi Taýtary, Baǵanaly sııaqty qola dáýiriniń basqa qorymdarynda jalpaq tastan jasalǵan qorshaýlar men tas jáshikter kezdesedi. Al Qyzylkóldegi nysannyń ereksheligi — onyń josparynyń dóńgelek pishinde bolýy. Bul ony óńirdegi az zerttelgen qola dáýiri eskertkishterinen ereksheleıdi, — dedi A. N. Podýshkın.

Kelesi zerttelgen nysan — Qyzylkól-1 qorymynyń úshinshi saǵanasy. Otbasylyq qorymnan er adamnyń, áıel adamnyń jáne eki balanyń súıekteri tabyldy. Sonymen qatar sýsar nemese túlki súıeginen óńdelip jasalǵan sırek kezdesetin tumar anyqtaldy.

Alaıda áıel adamnyń bas súıeginen erekshe belgi baıqaldy. Samaı tusynda ejelgi qarý — soǵys balǵasynyń soqqysynan qalǵan jaraqat izi saqtalǵan. Ǵalymdardyń paıymdaýynsha, jaraqat tiri kezinde salynǵan jáne ólimge sebep bolýy múmkin.

— Qazirgi tańda eki nusqa qarastyrylyp otyr. Bir boljam boıynsha, áıel jerleý rásimi kezinde óltirilip, er adammen birge jerlenýi múmkin. Alaıda onyń shaıqas kezinde jaralanyp, jaraqatynan qaza bolýy da yqtımal, — dedi A. N. Podýshkın.

Ǵalymnyń aıtýynsha, áıeldi er adammen birge jerleý úshin óltirý dástúriniń Qańly memleketinde bolǵanyn dáleldeıtin derek joq. Kerisinshe, sol kezeńde áıelderdiń qoǵamdaǵy áleýmettik orny joǵary bolǵanyn kórsetetin málimetter bar.

— Áıelderdiń áleýmettik jaǵdaıy joǵary bolǵan. Soǵys kezinde olar kóbine tutqynǵa alynǵan, er adamdar sııaqty óltirilmegen. Degenmen Qańly quramynda sarmat taıpalary bolǵanyn eskersek, áıelderdiń áskerı qaqtyǵystarǵa qatysýy da múmkin. Sarmat qoǵamynda áıelderdiń jaýynger retinde soǵysqa qatysqany belgili, — dedi professor.

Arheologtardyń aıtýynsha, Qyzylkól tarıhı-mádenı aımaǵynda júrgizilgen statsıonarlyq qazba jumystary nátıjeli bolǵan. Zertteý jumystary aldaǵy ýaqytta josparǵa sáıkes jalǵasady.

Buǵan deıin Qarataýdaǵy kóne qalashyqtan birneshe dáýirdiń jádigerleri tabylǵanyn jazǵan edik.