«Soıýz-5/Suńqar» zymyrany nege keshigip ushty: kútpegen sebep ataldy

Tarıhı ushyrylymnan keıin «Báıterek» BK» AQ mamandary, Reseıdiń jerústi ǵarysh ınfraqurylymyn paıdalaný ortalyǵynyń qyzmetkerleri jáne jaı ǵana beıjaı qaramaǵan adamdar áleýmettik jelilerde ádemi kadrlarmen, kópten kútken ushyrylymdy kútý sátterimen jáne qýanyshty emotsııalaryn kórsetti.

Kadr syrtynda jańa «Soıýz-5» zymyranynyń ushýǵa daıyndyǵy men qaýipsizdigine jaýap bergen ǵarysh tehnıkasy ınjenerleriniń kúrdeli jumysy qalyp qoıdy. Qazaqstandyq jáne reseılik mamandar sońǵy jarty jyl boıy «Báıterek» modernızatsııalanǵan starttyq kesheninde aýysymmen, táýlik boıy jumys istegen.

Eske salaıyq, memleketaralyq kelisimge sáıkes «Báıterek» birlesken kásipornyn qurý ıdeıasy Baıqońyrdan ekologııalyq qaýipsiz zymyran ushyrý jáne sonymen birge ǵarysh aılaǵynyń áleýetin saqtaý men damytýǵa baǵyttalǵan.

Qazaqstan tarapy jerústi ınfraqurylymyna, ıaǵnı Baıqońyrdaǵy 45-alańnyń starttyq keshenin jańa zymyran ushyrýǵa daıyndaýǵa jaýapty boldy. Buǵan deıin ol jerden «Zenıt» zymyrandary ushyrylǵan. Tehnıkalyq keshen men 42-alańdaǵy turǵyn aımaqpen birge ol «Báıterek» ǵarysh-zymyran kesheni dep ataldy. ıAǵnı, bul — óz start alańy bar Qazaqstannyń shaǵyn ǵarysh aılaǵy.

Reseı tarapy jańa zymyran jasaýmen aınalysty. «Soıýz-5» — Reseıdiń «Progress» ǵarysh ortalyǵy shyǵarǵan orta klasty eki satyly zymyran. Onyń tehnıkalyq sıpattamalary joǵary: ol tómen jer orbıtasyna 17,4 tonnaǵa deıin, geostatsıonarlyq orbıtaǵa 2,5 tonnaǵa deıin júk shyǵara alady jáne ekologııalyq taza otyn paıdalanady.

Aıta keteıik, «Soıýz-5» zymyranyna qazaqsha «Suńqar» ataýy berildi. Bul ataýdyń tańdalýy bir oqıǵamen baılanysty rastalǵan.

Sondaı-aq habarlanǵandaı, «Báıterek» starttyq kesheninde zymyrandy konstrýktorlyq-ushý synaqtary bir aı boıy júrgizilgen: «Soıýz-5 / Suńqar» 2026 jylǵy 31 naýryzdan bastap kúndelikti testileýden ótken.

28 sáýir kúni, ushyrylym aldyndaǵy kúni, datchıkter kútpegen qate kórsetken: myń ret tekserilgen jerústi júıeleri ushýǵa tyıym saldy. Jaǵdaıdy taldaý kezinde reseılik TsENKI mamandary QR Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Aeroǵarysh komıtetiniń tóraǵasy Baýbek Oralmaǵambetovke starttyq keshenniń gaz arnasynda qus uıasy bolýy múmkin degen boljam aıtty.

Qazǵarysh basshysy gaz arnasyn tekserý týraly sheshim qabyldady. «Báıterek» ǵarysh-zymyran keshenin paıdalaný ortalyǵynyń dırektory Azamat Saıkenov, ǵarysh tehnıkasy salasynda 10 jyldan astam jumys isteıtin konstrýktor-synaqshy, saqtandyrý beldigimen 27 metr tereńdiktegi gaz arnasyna tústi, onda tórt jumyrtqasy bar uıany kórdi.

— Men uıany abaılap qaǵaz qorapqa saldym, keıin ony shelekke aýystyrdyq, áriptester ony joǵaryǵa kóterip aldy. Sol sátte bárimiz start alańynyń ústinde aınalyp júrgen suńqarlardy baıqadyq. Belgili bolǵandaı, bul suńqar uıasy eken. Osylaısha olardyń urpaǵyn «evakýatsııalaý» sátti ótti. Osydan keıin testileý qaıtadan startqa ruqsat berdi. Keıin reseılik áriptesterge «suńqar» qazaqsha «Suńqar» degendi bildiretinin, bizdiń zymyrannyń ataýymen sáıkes keletinin aıtqanda, bul belgi bárine anyq boldy, — dedi Azamat Saıkenov.

Kásiporyn qyzmetkerleri qustarǵa birden jańa qaýipsiz uıa ornyn tapty. Endi «Báıterek» keshenin mekendegen dala suńqarlary starttyq keshennen 300 metr jerde ornalasqan baqylaý munarasynda ómir súrip jatyr.

Bul oqıǵa týraly QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti men «Báıterek» BK birlesip beınerolık shyǵardy, ol qazir keń taralyp jatyr.

Jańa «Soıýz-5 / Suńqar» zymyranynyń 2026 jylǵy 30 sáýirdegi sátti synaqtyq ushyrylymynyń mańyzy men tarıhı mánin Qazǵarysh pen Roskosmos basshylary da erekshe atap ótti.

Bul ushyrylym Qazaqstan men Reseı tarıhyndaǵy jańa paraq. Kóp nárse alǵash ret boldy — birlesken memlekettik komıssııa, alǵashqy tájirıbe, alǵashqy esep, jáne kópten kútken ushyrylym sáti. Bul Baıqońyrdyń jańa damý jolyn, jańa jobalar men yntymaqtastyq kezeńin ashty.

Buǵan deıin «Soıýz-5/Suńqar»-dyń ushyrylýy Qazaqstan men Reseıge qandaı múmkindikter ashatynyn jazdyq.