Sottar turǵyndardy alaıaqtardan qalaı qorǵaıdy
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda sot júıesin aýqymdy tsıfrlandyrý jalǵasyp keledi. Onyń negizgi jetistikteriniń biri – «Sot kabıneti» ekojúıesi.
Ol azamattar men bızneske sot qyzmetterine biryńǵaı onlaın-qoljetimdilikti qamtamasyz etedi: ótinish berý, isterdiń qozǵalysyn qadaǵalaý, sot aktileri men hattamalaryn alý. Bul týraly elordanyń kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Astana qalasynyń azamattyq ister jónindegi aýdanaralyq sotynyń sýdıalary Nurgúl Lesova men Almas Salımov málimdedi, dep habarlaıdy qala ákimdiginiń resmı saıty.
Spıkerlerdiń aıtýynsha, 2014 jyly iske qosylǵan servıs jyl saıyn damyp keledi: mobıldi qosymshalar, QR-avtorızatsııa, Telegram-bottar engizildi. 2025 jylǵy 1 shildeden bastap azamattar PDF, DOC(X), XLS(X) formatyndaǵy kólemi 20 MB-qa deıingi qujattardy júkteı alady, al tirkeý ETsQ nemese JSN/BSN arqyly júrgiziledi.
Qazaqstanda azamattyq isterdiń 90%-dan astamy elektrondy túrde beriledi. Sot otyrystarynyń zaldary aýdıo- jáne beınejazba júıelerimen jabdyqtalǵan, bul qaǵaz hattamalardyń ornyn basyp, sot ádildiginiń ashyqtyǵyn arttyrdy. Іsterdiń avtomatty túrde bólinýi adamı faktorlardy boldyrmaıdy, al Joǵarǵy Sottyń Sıtýatsııalyq ortalyǵy onlaın-rejımde sot ádildiginiń júzdegen ındıkatoryn baqylaıdy. Sot tájirıbesin taldaýǵa arnalǵan «Taldaý» platformasy ister klassıfıkatorlaryn, pretsedentterdi jáne analıtıkalyq materıaldardy qamtıdy.
Negizgi jańalyqtar qataryna: talap qoıýshylarǵa arnalǵan tsıfrlyq kómekshi, aresterdi avtomatty túrde alý, e-notarıattaǵy bıometrııalyq sáıkestendirý, «E-saraptama 2.0» sot saraptamasy júıesi jáne vırtýaldy aýtopsııa jatady. Bul sheshimder protsesterdi jedeldetip, sot óndirisin «elektrondyq ádilet» modeline jaqyndatýda.
Qazaqstan Respýblıkasynda ınternet-alaıaqtyq eń qarqyndy ósip kele jatqan qylmys túrine aınaldy. 2024 jyly 22 myńnan astam fakt tirkelip, shyǵyn kólemi 45,5 mlrd teńgeni qurady. 2025 jyldyń I toqsanynda 6,2 myń jaǵdaı, al tamyz aıyna deıin 14 myńnan astam fakt tirkelip, zalal kólemi 6 mlrd teńgeden asty.
QR Qylmystyq kodeksinde (190-bap «Alaıaqtyq», 232-1-bap «Dropperler») aldaý áreketteri men banktik shottardy zańsyz berý úshin jaýapkershilik kózdelgen. Degenmen, jábirlenýshilerdiń quqyqtaryn qorǵaý azamattyq-quqyqtyq tártipte de júzege asyrylady:
• Negizsiz baıýdy óndirý (QR AK 953-bap) – «dropperlerge» nemese aqshany túpkilikti alǵan tulǵalarǵa qarsy talap qoıý;
• Alaıaqtyqtyń yqpalymen jasalǵan mámileniń jaramsyzdyǵy (QR AK 159-bap) – azamattyń erkinsiz rásimdelgen «onlaın-qaryzdardy» daýlaý;
• Krıpto-P2P daýlary – sottar zańsyz aýdarymdardy alǵandarǵa qatysty «negizsiz baıý» normalaryn jıi qoldana bastady.
2024 jyldan bastap «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» Zańǵa engizilgen jańa norma (34-bap, 15-tarmaq) bankterdi alaıaqtyq anyqtalǵan jaǵdaıda óndirip alýdy toqtatýǵa jáne klıenttiń qatysýynsyz rásimdelgen zaımdar boıynsha zańsyz ustalǵan somalardy qaıtarýǵa mindetteıdi.
• Rastaý kodtary men qupııasózderdi eshqashan úshinshi tulǵalarǵa bermeńiz.
• Mindetti túrde eki faktorly aýtentıfıkatsııa qoldanyńyz.
• Aqshany «deldaldardyń» kartalaryna aýdarmańyz.
• Kúmándi jaǵdaılarda bankke tek resmı nómirler arqyly habarlasyńyz.
• Oqıǵa bolǵan jaǵdaıda dereý shottardy buǵattap, polıtsııaǵa júginip, qarajatty alǵan tulǵaǵa talap qoıyńyz.
Qazaqstannyń sot júıesi ınternet-alaıaqtyqpen kúreste azamattardyń múddesin qorǵaýǵa múmkindik beretin naqty mehanızmderge ıe.
Aıta keteıik, buǵan deıin ınternettegi alaıaqtardan qalaı qorǵanýǵa bolatyny habarlandy.
