Sottalǵandardyń densaýlyǵyn túzeýmen medıtsına mamandary aınalysýy kerek

Іshki ister mınıstriniń aıtýynsha, jazasyn óteý oryndarynyń máselesi uzaq jyldar boıy jabýly qazan kúıinde keledi. Búginde bul halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdarynyń bizge qoıyp otyrǵan negizgi kinási. Óıtkeni, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy sheteldegilermen salystyrǵanda óte tómen. Sol sekildi kúzettiń ınjenerlik-tehnıkalyq jabdyqtary da jańalap, jóndeýdi qajet etip tur. Mınıstr jalpy búginde sottalǵandardy baraqtarda otrıadpen ustaý múmkin emestigin, álemdik tájirıbede bul úrdistiń áldeqashan joǵalǵanyn atap ótti. Jańadan qabyldanǵan Qylmystyq atqarý kodeksi boıynsha, osy másele bas bostandyǵynan aırylǵandardy kamerada ustaý sharasy quqyqtyq turǵyda sheshildi. Alaıda, mınıstrdiń málimdeýinshe, onyń tolyqqandy júzege asýy qıynǵa túsedi. Óıtkeni, aldyn ala boljam boıynsha, 2016 jyly kamerada ustalynatyn sottalǵandar qatary 8200 bolyp, barlyq jazasyn óteýshilerdiń 18 paıyzyna jetýi múmkin. Al, bul shara qyrýar qarjyny qajet etetindikten, orta jolda qalýy ǵajap emes. «Bir osyndaı kolonııanyń qurylysyna 10-12 mlrd teńge qajet eken. Al, bizge keregi 25 kolonııa. Sondyqtan, biz olardy memlekettik-jekemenshik áriptestik qaǵıdaty boıynsha salǵandy durys sanap otyrmyz», - dedi Qasymov myrza bul rette.

Másele tek mundaı kolonııalardyń qajettigilimen shektelmeı tur. Jańadan qabyldanǵan Qylmystyq kodekstiń 150-baby boıynsha, qylmystyq qylyq jasaǵandarǵa tutqyndaý sharasy qoldanylatyny belgili. Otyz kúnnen toqsan kúnge deıin sozylatyn bul jazany óteý, ıaǵnı, tutqyndalǵandardy qabyldaý oryndary da bizdiń onsyz da búıiri tesik bıýdjetke úlken salmaq salatyny belgili bolyp otyr. Mınıstrdiń sózinen ańǵarǵanymyz, atalmysh bap boıynsha elimizde endi jyl saıyn ustalatyndar qatary 17-18 myńǵa jetedi. Al, buzaqylardy qamaıtyn oryndardyń jaǵdaıy eshqandaı sanıtarlyq talapqa saı emes. Sondyqtan, barlyq óńirlerde elýden eki júzge deıingi oryndy qamtıtyn uzyn sany 29 qamaý orynyn salý da ózekti másele. Qazirgi tańda tek Almaty, Astana, Shymkent qalalaryndaǵy qamaý oryndary qurylysynyń jobalaý-smetalyq jumysyna ǵana qarjy qarastyrylypty.

Negizi mınıstrdiń aıtýynsha, túrmege túsýshiler qatary jyldaǵymen salystyrǵanda 30 paıyzǵa azaıypty. Qazirgi tańda kolonııalarda 42700 adam jazasyn ótep jatyr eken. Onyń 3400-i áıelder. Sol sekildi, 18 tergeý ızolıatorynda 6000 adam tutqynda otyr. Al, 240 qylmystyq atqarý ınspektsııalarynda bas bostandyǵy shektelgen 21 myń adam esepte turǵan kórinedi. Jalpy, qazir qylmystyq atqarý júıesin sońǵy úsh jylda óz qaraýyna alǵan ІІM-ne bul salada tártip ornatyp, zańdylyqty qalyptastyrýdyń óte qıynǵa túsip otyr. Jazasyn óteý oryndaryndaǵy ahýalǵa kóbine qylmystyq orta men uıymdasqan qylmystyq toptardyń serkeleri yqpal etedi. Mekemelerdegi ákimshiliktiń zańdy talaptaryna toptasyp qarsy shyǵý, baǵynbaý, sottalǵandardyń dene múshelerin jaraqattaý faktileri tirkeldi. Esirtki zattaryn, spırttik ishimdik, sýyq qarý, uıaly telefondardy saqtap, qoldaný jaǵdaılary boldy. Jaǵdaıdyń qıyndaǵany sonshalyq, onyń sońy jappaı tártip buzýshylyq, kúzetshilerge shabýyl, toptasyp kolonııalardan qashýǵa deıin barǵan oqıǵalar oryn alǵany belgili. Mınıstrlik óz tarapynan buǵan múmkindiginshe sharalar qoldandy da. Máselen, kolonııalarda qatań tártip ornatyp, qaıtadan baqylaý qyzmeti jolǵa qoıylǵan. Jedel tártip bóliminiń shtattary nyǵaıtylyp, kolonııalarǵa psıholog, jekelegen bólimderge teolog qyzmetteri ashylǵan.

Kolonııalardaǵy taǵy bir ózekti másele sottalǵandardyń densaýlyǵyn qalpyna keltirý máselesi. Jalpy túrmege túsetinderdiń otyz paıyzǵa jýyǵy túrli aýrýǵa shaldyqqandar. Máselen, byltyr qabyldanǵan sottalýshylardyń 447-i AQTV juqtyrǵan eken. Sol sekildi, 1500-i esirtkige táýeldi bolsa, 1800-inde basqa aýrý túrleri anyqtalǵan. Al, tórt júzge jýyǵy týberkýlezdiń ashyq túrine shaldyqqan. Biraq, kópshiligi densaýlyq saqtaý oryndaryna esepte turmaǵan, ıaǵnı, buǵan deıin eshqandaı em-dom qabyldamaǵan. Bul máseleni sheshý úshin túrmedegi medıtsına qyzmetin Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń enshisine berý kerek. Óıtkeni, kolonııalarda bul qyzmetti atqarýǵa mamandardyń yqylasy joq.

Qasymov myrza qylmystyq atqarý júıesinde belgili deńgeıde tıimdi sheshilgen másele retinde Úkimettiń túzeý mekemelerindegi kásiporyndardyń taza tabystaryn salyqtan bosatý týraly mámile qabyldaǵanyn atap kórsetti. Negizi onyń aıtýynsha, túzeý mekemeleri kásiporyndarynyń áleýeti joǵary emes. Dese de, quzyrly oryn kásiporyndardyń tehnıkalyq qýatyn arttyrýǵa, olardy jańǵyrtýǵa qatysty jumystardy atqarýda. Osy oraıda, atalmysh atqarýshy bılik qabyldaǵan shara úlken qoldaý bolyp otyr.