Sotta qylmyskerdi qorǵaıtyn ýáj taba almaı qınaldym- advokat

- Nurbıbi Esmaǵanbetova siz memleket tarapynan berilgen jáne jeke ózińizge júgingen adamdardyń isin qatar alyp júresiz be?

- Iıa, eki jumysty qatar alyp júrmin. Biraq memlekettik isterge qatysqandy jaqsy kóremin. Eger negizgi úmitimiz aqtalmasa jekeniń aqshasyn alǵan soń ózińdi ózińe senim bildirgen adamdy aldaǵandaı kúı keshesiń. Sebebi, advokat jumysynyń nátıjesi sot sheshimine baılanysty. Zańdy talaptaryń sotpen eskerýsiz qalyp, taýym shaǵylǵan kezde klıenttiń betine qaraı almaı qalasyń. Ókinishtisi, memleket tarapynan beriletin advokattarǵa senim az. Keıde sotqa deıingi tergeý organdarynda kezekshi advokat bolyp memleket tarapynan kepildik berilgen qylmystyq iske qatysqanda qorǵaýyńdaǵy adam advokattan kóri tergeýshiniń sózine ılanyp, keıde «maǵan advokattyń qajeti joq» deıtinderi bar.

- Kelisip turyp, ketip qalatyndar bola ma?

- Birden «isti basqasha jolmen sheship bere alasyz ba» dep suraıtyn adamdar bar. Men isti zańnyń aıasynda ǵana sheshiletinin aıtqan kezde «saý bolýyńyz» dep keri burylyp ketetin adamdar bar.

- Advokattar arasynda básekelestik bar ma?

- Biz bir-birimizben básekelespiz dep aıta almaımyn. Biz jeke júrip, adamdardyń quqyqtaryn qorǵaımyz. Júırikter áline qaraı shabady. Bizdiń qarýymyz - til. Zańsyzdyq bar ekenin sózben jetkize bilýimiz kerek. Ol úshin tildik qorymyz mol bolýy tıis. Maqal-mátel de mańyzdy. Іske qatysatyn adamdardyń ishinde qarapaıym zańnan habary joq adamdar otyrady, aıtqan sóziń qatysýshylardyń bárine túsinikti bolý úshin zańnamalarǵa silteme jasaı otyryp, ádebı tilmen órnektep, júrekke jetkizetindeı etý kerek.

- Qyzmetińizdi qorǵaýshy bolýdan bastadyńyz ba?

- Joq, men pedagogpyn. Aqtóbe pedagogıkalyq ýchılışesin bitirip, tárbıeshi boldym. Keıin joǵary oqý ornynda pedagogıka-psıhologııa mamandyǵyn meńgerdim. Kolledjderde psıhologııadan sabaq berip, zańgerlik salaǵa qatysty bilim aldym. Sol kezderi oblystyq sottyń tóraǵasy bolǵan marqum Iran Ámirov qazaq tilin jetik meńgergenim úshin jumysqa shaqyryp, qabyldady. Sýdıa bolý úshin emtıhan tapsyryp, taǵylymdamadan óttim. Týra aıtyp, týǵanyńa jaqpaı qalatyn minezimmen basshylarǵa jaqpaı qalyp, sýdıa emes, advokat bolǵan jaıym bar. Aqtóbe oblystyq sotynda 2001-2010 jyldary ártúrli qyzmet atqardym. Iran aǵadan keıingi kelgen bastyqtardyń biriniń de jumystaryna kóńilim tolmady. 2010 jyldardan osy ýaqyt aralyǵynda advokat bolyp qyzmet jasap kelemin.

- Bir iste siz jábirlenýshini, ekinshi iste sottalýshyny qorǵaısyz? Qaısysy qıyn? Qınalǵan kezde tyǵyryqtan qalaı shyǵasyz?

- Iá, keı kezde istiń mán-jaıyn zerttegende qorǵaýyńdaǵy adamnan góri jábirlenýshini aıaıtyn keziń bolady. Bir is esimde asa aýyr qylmys boıynsha sot otyrysy boldy. Eki balasy bar er adam 13 jastaǵy jetkinshekti zorlady. Sottalýshyny qorǵaýǵa memleket tarapynan meni jiberdi. Іsti qarap, tekserip, jábirlenýshiniń jaǵdaıyn kórip, oǵan janym ashydy. Kishkentaı qyzdyń anasy júıke aýrýyna shaldyqqandarǵa arnalǵan aýrýhanada em qabyldap jatyr, ózi ájesiniń qolynda. Ájesi aýyryp qalyp, ol taksı qyzmetin atqaryp júrgen kórshisine ertip, dárihanaǵa jiberedi. Sol kezde kórshisi dárihanaǵa emes, aýyl shetindegi beıit janyna aparyp, seksýaldyq zorlyq kórsetedi. Qyz óz-ózine qol jumsamaq bolǵan kezde ájesi kórip, mán-jaı anyqtalady. Jábirlenýshi tarapqa qaraı almaı, olar jylaǵanda ózim qosa jyladym. Men de adammyn, anamyn. Qorǵaýymda bolǵan adamdy qorǵaıtyn ýáj taba almaı qınaldym. Іsten bas tartýǵa bolmaıdy.

- Jumysyńyz jeke ómirińizge áser ete me?

- Biz bireýdiń ómirimen ómir súremiz. Іsten jeńilip qalǵan kezde salyń sýǵa ketip, sharshap kelesiń. Túnimen uıqyń kelmeıdi. Sondyqtan bir is aıaqtalsa, eki apta demalamyn. Basseınge baramyn, demalys ornynda tynyǵymyn. Kúnde tańerteń jattyǵý jasaımyn, keshke serýenge shyǵamyn. Otbasymyz saıajaı aýmaǵynan úı saldy, onda túrli jemis aǵashtary bar, aýasy taza. Ári aýyldan shyqqan bizge oshaqtyń ıisi de ystyq. Sońǵy ýaqytta baıanda oınaýdy úırenip júrmin. Sabaqqa baramyn, ózimniń ustazym bar. Keıde bilimdi, jan-jaqty taqyrypty qamtı alatyn adamdarmen kezdeskim keledi. Biraq ondaı adamdardy tabý qıyn.

- Zańger zańsyzdyq kóredi, biraq qolynan eshteńe kelmeıdi. Dál osy kezde ne isteýge bolady?

- Ózińdi jeısiń. Aýyrdym, júıkege salmaq túskenen adamnyń býyndaryna da keri áserin tıgizedi eken. Zańsyz is bolsa aqyly isterden bas tartamyn.Іsi durys, naqaqtan kúıgen adamdardy qabyldaımyn. Adamdardy aldaýǵa quqymyz joq. «Bolmaıtyn isti boldyramyn» deý zańǵa qaıshy áreket.

- Tabysyńyz az ba?

- Tabys tabý ózińe baılanysty. Іsti kóp alsań tabysyńda bolady. Men ózimdi aıaımyn. Aqshadan densaýlyq mańyzdy. Jas kezimde karera qýdym, biraq taýym shaǵyldy. Bul ómirde ne tyndyrdym? Osy oı mazalaıdy. Meniń ákem 2 synyptan bastap Abaıdyń óleńderin jattatyp, qara sózderin oqýdy úıretti. Shashtaraz bolsam, shashty durys qımaǵanym úshin ózime ókpeleıtin edim. Munda jumysyńnyń nátıjesi sotqa baılanysty, sheshim shyǵaratyn da sol. Bir sátte eńbegiń byt-shyt bolyp ketedi.

- Siz óleń oqyǵandy jaqsy kóresiz. Jaryssózde, sot otyrysynda qoldanǵan kezińiz boldy ma?

- Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń «Boztorǵaı» óleń bar. Onda:

Boztorǵaı qorlyq kórip turymtaıdan,

Taıanysh taba almapty qyrdan, oıdan.

Bolypty muńyn aıtpaq, zaryn aıtpaq,

Qyrǵıdy kezdestirip kórse qaıdan, - dep bastalady. Qyrǵı, qarshyǵaǵa, eń sońynda búrkitke barady. Búrkit álsiz qusty jep otyrǵanyn kórgen kezde boztorǵaı:

Apyraý, mynaý bizdiń tóremiz be?

Shynymen aqty kórmeı ólemiz be?

Nasharǵa bul qalaısha teńdik bermek?

Qudaıym kón degen soń kónemiz de,- dep aıaqtalady. Qazirgi zaman da osy. Ári-sári kúıde mamandyqty durys tańdamaǵan bolarmyn dep oılaımyn. Zańymyz bar, biraq talaptary kóbinese oryndalmaıdy. Abaı shyǵarmalaryn, Muhtar Áýezovtyń «Abaı jolyn» oqyp onda Abaıdyń óziniń týǵan aǵasy Tákejan men onyń áıeliniń isin synaǵan «Qarasha jeltoqsanmen sol bir eki aı» degen óleńinde jeńgesi Qarajannyń kedeı balalarymen kelgen nemeresine tamaq berip «úıde otyryp je, ana kedeıdiń júgermekteri asyńdy ishkizbeıdi» degenin estigen Abaı «Ákesi men sheshesi balany ańdyr, olda ózindeı ıt bolsyn azǵyr -azǵyr. Asyn jóndep ishe almaı qysylady, qurbysynan uıalyp óńsheń jalbyr» degen eken. Men de bolmasań da uqsap baq degendeı, tike aıtyp, jaqpaı qalatynym bar.

- Aldaǵy ýaqytta qandaı isterdi alyp, qandaı isterden bas tartar edińiz...

- Men kishkentaı balalarǵa zorlyq qylǵan isterdi alǵym kelmeıdi. Ol óte aýyr, adam óltirgennen de jaman. Sonymen qatar, esirtkige qatysty isterge qatysqym kelmeıdi. Eger adamnyń isi taza bolsa, naqaqtan kúıip ketse, janymyzdy salamyz. Adama taǵdyryna arasha bolý paryzymyz ǵoı.

- Armanyńyz...

- Bastysy - elimiz aman, tynysh bolsyn! Halyq qamyn jep, sóz tyńdaıtyn ádiletti sot bolsa deımiz. «Tyńdalmaǵan sóz jetim» degen bar. Keıde sot zalynda sýdıa sózińdi nemquraıly tyńdap otyrǵanyn ańǵarasyń. Ol kezde «siz meni tyńdamaı otyrǵan sekildisiz» dep aıtyp qalamyn. Esesine tyńdaıdy, syılaıdy. Іsiń taza, sóziń durys bolsa kez kelgen adam ımenedi.

- Sońǵy oqyp júrgen kitabyńyz...

- Ákem «bir buzaýǵa satyp aldym» dep Abaıdyń óleńder jınaǵyn ustap júretin. Ony eshkimge bermeıdi. Kóz aldynda oqyp, qaıta beremiz. Qazir kitaphanaǵa baryp, Abaı óleńderin alyp oqımyn. Kóńil-kúıim túsken kezde kitaphanaǵa baramyn. Ózime unaǵan óleń shýmaqtaryn birden jattap alamyn. Ómirime kóp paıdasy tıdi. Balalaryma da oqyǵanymdy, bilgenimdi aıtamyn. Qazir olar menimen pikir talastyratyn halge jetti dese bolǵandaı. Sharshaǵanda rýh beretinde solar.

- Áńgimeńizge raqmet.