Soltústik Qazaqstan káris ultyn kúshtep qonys aýdarýdyń negizgi aımaǵy boldy - ǵalym N.Ábýov
STANA. Mamyrdyń 28-i. QazAqparat /Arman Asqarov/ - Stalındik totalıtarızm kezinde Soltústik Qazaqstanǵa káris ultyn kúshtep qonystandyrý naýqany el tarıhynda kóp zerttelmegen kezeńderdiń biri bolyp tabylady.
Sebebi káris ultyn Qıyr Shyǵys aýmaǵynan Qazaqstanǵa kóshirýdiń saıası astary bolǵan. Búgin Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótip jatqan «Tarıhtan - qazirgi zamanǵa» atty Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııanyń sektsııalyq otyrysynda baıandama jasaǵan M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Nurbolat Ábýov osy máseleni atap ótti, dep habarlaıdy QazAqparat.
Onyń aıtýynsha, Stalın sotsıalızmdi qurý jolynda ultaralyq kelispeýshilikter kóptep oryn alady dep oılaǵan. Oǵan qosa, totalıtarlyq júıe men Uly Otan soǵysynyń qaýpi ishki qaýipsizdikti kúsheıtýdi údetti. «Sol kezde Keńes úkimetiniń Japonııamen aradaǵy qarym-qatynasy buzyldy. Úkimet eldiń Qıyr Shyǵysynda qonys tepken káris halqyna senbeı, oǵan Japonııanyń tyńshylyq áreketine tez kóne salatyn ult retinde qaraı bastady. Osynyń nátıjesinde basshylyq káris halqyn Qazaqstanǵa kúshtep kóshirý týraly sheshim qabyldady», - deıdi N.Ábýov.
Ǵalymnyń derekterine sáıkes, 1937 jyldyń aıaǵyna deıin káris halqyn Qazaqstan jerinde tolyǵymen qonystandyrý josparlanǵan bolatyn. NKVD bul jospardy qazan aıynda oryndap shyqty. Sol kezde 124 eshalonmen 171 781 adam Soltústik Qazaqstan aýmaǵyna kóshirildi.
«Minekı, osylaı totalıtarlyq rejımniń kesirinen káris halqy áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı jáne demografııalyq qıynshylyqtarǵa tap boldy. Olardyń barlyq quqyqtaryna shekteý qoıyldy - ásker qatarynda qyzmet etýge, joǵary oqý oryndarynda bilim alýǵa ruqsat berilmedi. 50-shi jyldardyń ortasyna deıin káris azamatynyń tólqujatynda «Qazaqstanda ǵana turýǵa ruqsat beriledi» degen eskertý jazyldy. Bul eskertý, sóz joq, keıingi jyldary olardyń Qazaqstandy óziniń týǵan jeri retinde kórýge jáne qazaq halqymen etene aralasýǵa jol ashty», - deıdi N.Ábýov.
