«Soǵystyń sońǵy oǵy» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

«Soǵys muraty - jeńý. Osy turǵydan alǵanda soǵysqa qatysqan jaqtar meıli ol soǵysty bastaýshy nemese qorǵanýshy jaq bolsyn báribir bir-aq ustanymda bolady eken, ol - qaıtkende de jeńý. Demek, kez-kelgen soǵys fılosofııasynyń tireletin jeri - Jeńis!». Osylaı oı terbegen «Dala men Qala» gazetiniń dúısenbilik sanynda jaryq kórgen «Jeńis fılosofııasy» atty maqala ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy tarıhı jaǵdaıǵa taldaý jasaı otyryp, Jeńis týraly oı terbeıdi.

Sonymen qatar osy basylymda jaryq kórgen Tileý Kólbaevtyń «Soǵys taǵylymy» atty maqalasy jáne Gúlzıra Orazymbetovanyń «Soǵystyń sońǵy oǵy» maqalasy Uly jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalypty. Bul shyǵarmalarda soǵys jyldaryndaǵy naýbet jaǵdaılar sýrettelip, ardager atalarymyzdyń kórsetken erlikteri aıtylady.

Soǵys jyldarynyń shejiresine nazar aýdarsaq, qazaq qyzdarynyń erligi qaıran qaldyrady. Olardy maıdannyń ár tusynan, áskerı quramalardyń ár túkpirinen kezdestirýge bolady. «Dala men Qala» gazetiniń keshegi sanynda jaryq kórgen kelesi maqala «Tún perisi» degen taqyryppen qazaqtyń tuńǵysh áskerı ushqyshy, Halyq Qaharmany Hıýaz Dospanova jaıly áńgime qozǵapty.

***

Adamzat tarıhynda nemis fashısteri qarýly kúshteriniń kenetten, tutqıyldan Keńes Odaǵynyń shekarasyn basa-kóktep, qannen-qapersiz, beıbit ómir keship jatqan jandardy qanǵa boıaǵan kún - 1941 jyldyń 22 maýsymy máńgi óshpes. «Ana tili» aptalyǵynyń osy jolǵy sanynda «Soǵys osylaı bastalǵan» atty maqala jaryq kóripti. Aty aıtyp turǵandaı maqala Uly Otan soǵysynyń tarıhı astaryna tereń úńiledi.

«Qazyna-qarttar qaıda júr?» Osyndaı saýalǵa qurylǵan «Ana tili» gazetindegi kelesi maqala qoǵamdaǵy keleńsiz jaǵdaıdy ortaǵa salypty. «Jetimder úıi. Túrme. Qarttar úıi. Budan biraz ǵana buryn bul uǵymdar ulttyq sanaǵa syımaıtyn. Biraq búginde aty úreıli bul úılerden úrikpeımiz de. Túrmesine tentegi tolsa, jetimder úıine jetimegi jóneltilip, qarttar úıine qarııasy toǵytylyp jatyr. Qaıran qalý túk emes, qorqynyshyn aıtsańyzshy. Jaqynda biz Almaty qalasyndaǵy «Ardagerler úıi» dep aıdar taqqan mekemege bas suqtyq»,- dep jazady basylym.

Arqa tósindegi, Keńgir jaǵasyn­daǵy Joshy han mazary bizge - búgingilerge ótkenimizdi kóńil terezesinen ótkizýdiń, tarıh betterin paraqtaýdyń qanshalyqty qajettigin qaıta-qaıta eske salyp turǵandaı bolady. «Ana tili» basylymynyń osy jolǵy sanynda «Dombaýyl - dalamyzdyń óz uly» degen maqala berilipti. Maqalada álemge bıligi júrgen Shyńǵys hannyń atynyń tuıaǵy tıgen Arqa tósindegi el tarıhyna qatysty oqıǵalardy eske ala otyryp, Dombaýyl týraly sóz qozǵaıdy.

***

«Imperııalyq dúnıejúzilik soǵysqa birinshi ret qatysqan ulttyń oǵlany soǵys týraly jazylǵan kórkem shyǵarmanyń basty keıipkeri. Kórkemdik izdeniste asa sırek kezdesetin bul qubylysty ádebıettanýshy qaýym qanshalyqty zerdeledi, oǵan kóńil qoıyp, taldaýǵa, álbette, ýaqyt qajet. Biraq osy júıede ádeıi jasalǵan ádiletsizdikterdiń qurbandary - ázirge úsh batyrymyz bar. Bul úsh has batyrdyń biri - soǵys tásiline jańalyq engizip, ekinshisi - partızandyq jekpe-jek shaıqastyń, qııan-keski ádisin tereń meńgergendigimen, endi biri - kózsiz júrekjutqandyǵymen erekshelenedi», - dep jazdy «Qazaq ádebıeti» aptalyǵy «Úsh batyr» atty maqalasynda. Bul úsh batyrymyz kimder? Tolyǵyraq gazettiń birinshi betinen oqı alasyzdar.

Qazaq ádebıetiniń kózi tiri klassıgi, jaýynger-jazýshy Ábdijámil Nurpeıisovtiń 85 jyldyq mereıtoıy jýyrda ǵana atalyp ótti. «Qazaq ádebıeti» aptalyǵynda «On eki bettik dápterden bastalǵan jazýshylyq sapar» taqyrybymen berilgen kelesi maqala seksen bestiń seńgirinen asqan ardaqty jazýshy aǵamyzdyń shyǵarmashylyq ómiri týraly tolǵaıdy.

Atalǵan basylymnyń «Poezııa» aıdarynda Orazaqyn Asqardyń «Berekeli beıbit kúnder» degen taqyrypqa toptasqan bir top óleńderi jaryq kóripti. Sonymen birge osy aıdarda Qalıjan Bekhojın jáne Nutfolla Shakenovtyń óleńderi berilipti.