Soǵystan keıingi Gaza: beıbitshilik jospary nege júzege aspaı otyr

ASTANA. KAZINFORM – Atysty toqtatý týraly kelisim jasalǵanyna bir jylǵa jýyqtasa da, Gaza sektorynda jaǵdaı áli turaqtalǵan joq. Negizgi urys qımyldary toqtaǵanymen, áskerı operatsııalar jalǵasyp jatyr. Kazinform tilshisi beıbitshilik josparynyń júzege asýyna ne kedergi bolyp otyrǵanyn jáne saıasatkerlerdiń sońǵy málimdemeleri neni meńzeıtinin saralap kórdi.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: x.com/Timesofgaza

Qazir Gaza sektoryndaǵy jaǵdaı áli de belgisiz kúıde qalyp otyr. Taraptar HAMAS-tyń qarýdan bas tartý, Gazany basqarýdy palestınalyq jańa ákimshilikke berý jáne soǵystan qıraǵan aýmaqty qalpyna keltirý máselelerin talqylap jatyr.

Alaıda bul jospardyń kóbi ázirge kelissóz deńgeıinde qalyp otyr. Izraıl áskeri Gaza sektorynyń basym bóligin áli de baqylaýda ustap keledi, áýe soqqylary men áskerı operatsııalar toqtaǵan joq. Sonyń saldarynan beıbitshilik josparynyń kelesi kezeńine kóshý múmkin bolmaı tur.

Kelisim jasalǵanymen, atys toqtaǵan joq

AQSh, Mysyr, Katar jáne Túrkııanyń deldal bolýymen jasalǵan kelisim 2025 jylǵy qazanda kúshine enip, Gaza sektoryndaǵy keń aýqymdy soǵysty toqtatty. Alaıda Gazada jekelegen áýe soqqylary men qurlyqtaǵy áskerı operatsııalar áli de jalǵasýda.

Izraıl mundaı operatsııalardy jańa shabýyldardyń aldyn alý jáne HAMAS-tyń áskerı ınfraqurylymyn qaıta qalpyna keltirýine jol bermeý úshin júrgizip jatqanyn aıtady. Al HAMAS Izraıldi bitim sharttaryn buzyp, beıbitshilik josparynyń ári qaraı oryndalýyna kedergi keltirip otyr dep aıyptaıdy.

Sońǵy aılardaǵy iri operatsııalardyń biri 1 qyrkúıekte Gaza qalasynda ótti. Izraıl arnaıy jasaǵy HAMAS-tyń ishki qaýipsizdik qyzmetindegi yqpaldy tulǵalardyń biri Mýın ál-Arabıdti qolǵa túsirdi. Operatsııa kezinde jasalǵan soqqylardan alty palestınalyq qaza tapty, onyń ishinde balalar da bar.

Gaza densaýlyq saqtaý organdarynyń málimetinshe, bitim kúshine engennen beri Izraıl kúshteriniń áreketinen 1,3 myńnan astam palestınalyq qaza bolǵan. Izraıl osy kezeńde palestınalyq qarýly toptardyń shabýyldarynan tórt áskerı qyzmetkerinen aıyrylǵanyn habarlady.

Demek, atysty toqtatý rejımi Gazadaǵy iri shaıqastardy doǵarǵanymen, tynyshtyq ornatqan joq. Kelisim Izraılge HAMAS-qa qarsy jekelegen áskerı operatsııalar júrgizýge múmkindik berip otyr.

Alǵashqy qadamdy kim jasaýy kerek

Taraptar aldymen HAMAS qarýsyzdanýy kerek pe, álde Izraıl áskeri Gazadan shyǵýy kerek pe degen máselede kelisimge kele almaı otyr.

30 shildede AQSh prezıdenti Donald Tramp HAMAS pen basqa da palestınalyq qarýly toptardy kezeń-kezeńimen tolyq qarýsyzdandyrý jónindegi jol kartasy daıyn bolǵanyn jarııalady. Jospar boıynsha Gazadaǵy azamattyq basqarý men ishki qaýipsizdikti qamtamasyz etý mindeti Gazany basqarý jónindegi ulttyq komıtetke berilýi kerek.

HAMAS pen basqa da palestınalyq toptardyń qarýy qoldanystan shyǵarylyp, osy komıtettiń baqylaýyna berilýge tıis. Al áskerı nysandar, qarý-jaraq qoımalary men tonnelder halyqaralyq baqylaýmen joıylýy qajet.

Jospar boıynsha HAMAS pen basqa da palestınalyq toptar qarýyn tapsyryp, ony jańa komıtettiń baqylaýyna berýi kerek. Áskerı nysandar, qarý-jaraq qoımalary men tonnelder halyqaralyq baqylaýmen joıylýy tıis. Jol kartasynda qarýdyń Izraılge nemese palestınalyq emes basqa taraptarǵa berilmeıtini de kórsetilgen.

HAMAS qarýyn tapsyrǵan kezde Izraıl áskeri ózi baqylap otyrǵan aýmaqtardan birtindep sheginýi kerek. Al kelisimniń oryndalýyn halyqaralyq komıssııa men Halyqaralyq turaqtandyrý kúshteri baqylaıdy.

Alaıda osy tustan bastap taraptardyń ustanymy ekige bólinedi.

HAMAS aldymen Izraıl soqqylaryn toqtatyp, áskerin alyp kete bastaýy kerek dep esepteıdi. Izraıl bolsa, HAMAS tolyq qarýdan bas tartpaıynsha, ásker qazirgi «sary syzyqtan» sheginbeıtinin málimdep otyr.

– HAMAS qarýyn tapsyrmaıynsha, Izraıl áskeri qazirgi «sary syzyqtan» sheginbeıdi, - dedi aty-jóni atalmaǵan ızraıldik sheneýnik Reuters agenttigine.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: t.me/Xinghhw

HAMAS ókilderiniń talaby kerisinshe. Olardyń aıtýynsha, aldymen Izraıl shabýyldaryn toqtatyp, buǵan deıin alǵan mindettemelerin oryndaýy qajet. Sodan keıin ǵana qozǵalys qarýdy palestınalyq jańa ákimshilikke saqtaýǵa berý máselesin talqylaýǵa daıyn.

Osylaısha, eki jaq ta alǵashqy qadamdy qarsy tarap jasaýy kerek dep otyr. Bul másele sheshilmeıinshe, beıbitshilik jospary da alǵa jyljymaıdy.

Úkimet taratyldy, biraq burynǵy júıe jumysyn jalǵastyryp jatyr

Shildede HAMAS Gazadaǵy úkimetin taratyp, bılikti Gazany basqarý jónindegi ulttyq komıtetke berýge daıyn ekenin málimdedi.

Palestınalyq ınjener ári burynǵy sheneýnik Álı Shaat basqaratyn jańa qurylym memlekettik organdardyń, kommýnaldyq qyzmetterdiń, polıtsııanyń, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý júıesiniń jumysyn qalpyna keltirýge tıis. Sondaı-aq halyqaralyq kómekti bólý men Gazany qaıta qalpyna keltirý jumystaryn basqarý da osy komıtetke júktelmek.

Alaıda HAMAS úkimetiniń taratylǵany jarııalanǵanymen, jergilikti jerdegi basqarý júıesi ázirge ózgergen joq. Mınıstrlikter men HAMAS taǵaıyndaǵan qyzmetkerler jumystaryn jalǵastyryp jatyr. Qozǵalys ózi baqylap otyrǵan aýdandarda qaýipsizdik pen polıtsııany da áli basqarady.

Al Álı Shaat basqaratyn komıtet ázirge Gazada emes, Kaırde jumys istep otyr. Onda komıtet Gazany qalpyna keltirýge qarjy bólýi múmkin elder men uıymdarmen kelissóz júrgizip, tıisti josparlardy ázirlep jatyr. Biraq Gazany basqarýǵa áli kirisken joq.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: x,com/@NCAG

Izraıl Syrtqy ister mınıstri Gıdeon Saar HAMAS úkimetin taratý týraly sheshimdi «taktıkalyq qadam» dep baǵalady. Onyń pikirinshe, qozǵalystyń qarýy men ózine baǵynatyn kúshtik qurylymdary saqtalǵan kezde HAMAS kez kelgen azamattyq ákimshiliktiń jumysyna yqpal ete alady.

«Sary syzyqtyń» ar jaǵyndaǵy ómir

Kelissózderden nátıje shyǵatyn túri joq, al Gaza aýmaǵy da birtindep bólinip barady. Izraıl áskeri sektordyń 60 paıyzdan astamyn baqylaýda ustap otyr. Izraıl bul aýmaqtardy jańa shabýyldardan qorǵaný úshin baqylaýda ustap otyrǵanyn aıtady.

Al shamamen 2 mıllıon palestınalyq Gaza aýmaǵynyń 30 paıyzǵa jýyq bóligine shoǵyrlanǵan. Onyń edáýir bóligi qıraǵan nemese shatyrly lagerlerge aınalǵan. Soǵysqa deıin egin jáne basqa da aýyl sharýashylyǵy jumystaryna paıdalanylǵan jerlerdiń basym bóligi qazir Izraıl áskeriniń baqylaýynda nemese «sary syzyqqa» jaqyn ornalasqan.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: t.me/gazaalanpa

Halyqaralyq aqparat quraldary men zertteýshilerdiń málimetinshe, eki aýmaqtyń shekarasyn belgileıtin beton bloktar palestınalyqtar turatyn aýmaqqa qaraı jyljyp keledi. Forensic Architecture zertteý ınstıtýtynyń taldaýy Izraıldiń sońǵy bir jylda Gaza aýmaǵyndaǵy baqylaýyn 53 paıyzdan 64 paıyzǵa deıin ulǵaıtqanyn kórsetedi.

Osylaısha, áskerlerdi bólip turǵan «sary syzyq» birtindep shekaraǵa aınalyp barady. Onyń boıynda Izraıl jańa áskerı beketter salyp, qorǵanys úshin topyraqtan qorǵanym úıindilerin turǵyzǵan.

2026 jylǵy sáýirde Izraıl atysty toqtatý shebi sanalatyn «sary syzyqtan» batysqa qaraı birneshe júz metr jerde «qyzǵylt sary syzyq» engizdi. Bul aýmaqty baqylaý jáne gýmanıtarlyq uıymdardyń jumysyn shekteý úshin jasalǵan. Izraıl bul sharanyń sol jerde turatyn palestınalyqtarǵa áser etpeıtinin málimdegen. Alaıda Izraıl áskeri eki syzyqtyń arasyndaǵy aýmaqtan palestınalyqtardy yǵystyryp, jerdi óz baqylaýyna ala bastaǵan.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Infografıka: Forensic Architecture

Baqylaýdaǵy aýmaqtyń keńeıýi Izraıl premer-mınıstri Bınıamın Netanıahýdiń mamyr aıynyń sońynda jasaǵan málimdemesinen keıin jalǵasyp otyr. Ol Izraıl áskerine Gaza aýmaǵynyń 70 paıyzyna deıin is júzinde baqylaýǵa alý tapsyrylǵanyn aıtqan.

Qazirgi jaǵdaı saqtalsa, ýaqytsha áskerı bólinis uzaq merzimge sozylyp ketýi múmkin. Onyń ústine bul turǵyn úı salýǵa, aýyl sharýashylyǵyna jáne bolashaqta Gazany qalpyna keltirýge paıdalanýǵa bolatyn jer kólemin azaıtyp otyr.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: x.com/IsraeliPM

BUU-nyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymynyń baǵalaýynsha, qazir Gazadaǵy aýyl sharýashylyǵy jerleriniń nebári 3 paıyzǵa jýyǵy ǵana búlinbegen ári paıdalanýǵa qoljetimdi. Soǵysqa deıin aýyl sharýashylyǵy men balyq aýlaý 560 myńǵa jýyq turǵynnyń negizgi nemese qosymsha kúnkóris kózi bolǵan.

Gýmanıtarlyq jaǵdaı da aýyr. Dúnıejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasynyń dereginshe, Gazada ár besinshi otbasy kúnine bir-aq ret tamaqtanady. Al otbasylardyń jartysyna jýyǵy sońǵy bir aıda keminde bir ret azyq-túliksiz qalǵan.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: t.me/gazaalanpa

Qıraǵan Gazany aýqymdy túrde qalpyna keltirý jumystary da áli bastalǵan joq. Ol úshin Gazadaǵy bılik jańa ákimshilikke ótip, qarýly toptar qarýyn tapsyrýy jáne Izraıl áskerin shyǵarý máselesi sheshilýi kerek. Bul sharttar oryndalmaıynsha, tolyqqandy qalpyna keltirý jumystarynyń bastalýy ekitalaı.

Izraıldegi saılaý qarýsyzdaný protsesin keıinge ysyryp otyr

AQSh HAMAS-tyń qarýyn tapsyrý protsesin Izraıldegi parlament saılaýyna deıin bastaýdy josparlaǵan edi. 17 tamyzda AQSh-tyń arnaıy ókili Djared Kýshner alǵashqy qarý-jaraq 30 kúnniń ishinde palestınalyq jańa ákimshilikke berilýi múmkin ekenin málimdedi.

Alaıda The Times of Israel basylymynyń jazýynsha, kelissózge qatysyp otyrǵan úsh eldiń dıplomattary bul jospar belgilengen merzimde oryndalady dep kútpeıdi. Olardyń aıtýynsha, buǵan Izraıldiń ustanymy kedergi bolyp otyr.

Beıbitshilik keńesi usynǵan tártip boıynsha qarýdy tapsyrý kezeń-kezeńimen júzege asýy tıis: belgili bir aýdanda qarýdyń qoldanystan shyǵarylǵany rastalǵan soń, Izraıl áskeri sol jerden ketýi kerek. Netanıahý buǵan kelispeıdi. Ol aldymen búkil Gaza tolyq qarýdan bas tartyp, sodan keıin ǵana Izraıl áskeri «sary syzyqtan» sheginýi kerek degen ustanymda.

Tramptyń ókili Djared Kýshner Izraıl premer-mınıstrimen kezdesý kezinde soqqylardy tek tikeleı qaýip tóngen jaǵdaıda ǵana jasaýdy usynǵan. Biraq Netanıahý 2023 jylǵy 7 qazandaǵy shabýylǵa qatysqandarǵa qarsy operatsııalardy jalǵastyrý qajet ekenin aıtqan.

Osydan keıin HAMAS Izraıl shabýyldaryn toqtatpaıynsha, qarýyn tapsyrmaıtynyn kelissózge qatysyp otyrǵan elderge jetkizdi.

– Izraıl usynysty múlde oryndamaı otyrǵan kezde, HAMAS-tan ony saqtaýdy talap etý qıyn, - dedi Taıaý Shyǵystaǵy kelissózge qatysýshy elderdiń biriniń dıplomaty.

HAMAS-tyń qarýyn tapsyrý protsesin bastaýǵa qajetti jaǵdaı da áli jasalǵan joq. Izraıl jańa palestınalyq polıtsııa quramyna alynatyn adamdardyń Mysyrǵa baryp daıyndyqtan ótýine ruqsat bermeı otyr. Sondyqtan HAMAS qarýyn kim qabyldaıtyny jáne Izraıl áskeri ketken aýdandardaǵy qaýipsizdikti kim qamtamasyz etetini ázirge belgisiz.

Halyqaralyq turaqtandyrý kúshterin qurý jónindegi kelissózder jalǵasyp jatyr. Biraq olardyń Gazaǵa naqty qashan kiretini anyqtalǵan joq. Shildede Netanıahý keńsesi Izraılmen dostyq qarym-qatynastaǵy elderdiń shaǵyn áskerı bólimderin kirgizýge kelisim berilgenin habarlaǵan. Alaıda bir aıdan keıin Izraıl Gazaǵa halyqaralyq kúshterdi ornalastyrýǵa áli ruqsat bermegenin málimdedi.

The Times of Israel málimetinshe, AQSh beıbitshilik josparyn júzege asyrýdy Izraıldegi 27 qazanǵa belgilengen parlament saılaýynan keıin jalǵastyrýy múmkin. Basylym derekkózderiniń biri bul jóninde naqty sheshim qabyldanbaǵanyn, alaıda kelissózderde ázirge aıtarlyqtaı ilgerileý joq ekenin aıtqan.

Gaza turǵyndaryn kóshirý máselesi qaıta kóterildi

HAMAS-tyń qarýdan bas tartýy men Izraıl áskerin shyǵarý tóńiregindegi daýǵa endi Gaza turǵyndaryn basqa elderge kóshirý máselesi de qosyldy. Bul taqyryp 27 qazandaǵy parlament saılaýy qarsańynda Izraıldiń saıası kún tártibine qaıta shyqty.

3 qyrkúıekte Izraıldiń Ulttyq qaýipsizdik mınıstri Itamar Ben-Gvır Gaza turǵyndarynyń «erikti túrde qonys aýdarýyna» arnalǵan jeti jyldyq jospar usyndy. Ol kelesi úkimet quramynda halyqty kóshirý máselesimen aınalysatyn jeke mınıstrlik qurýdy usyndy.

Sektor Gaza posle voıny: pochemý mırnyı plan ostaetsıa na býmage
Foto: t.me/gazaalanpa

Onyń partııasynyń ókilderi Gaza turǵyndary qonys aýdarýy múmkin elderdiń qatarynda Túrkııa, Efıopııa jáne Kongo Demokratııalyq Respýblıkasyn atady.

Ázirge bul Izraıl úkimeti bekitken resmı baǵdarlama emes, Ben-Gvır men onyń partııasynyń usynysy ǵana. Alaıda Izraıldiń Qorǵanys mınıstri Israel Kats ta Gaza máselesiniń túpkilikti sheshimin onyń turǵyndarynyń bir bóligin basqa jaqqa kóshirýsiz elestete almaıtynyn málimdedi.

Buǵan deıin Vashıngton palestınalyqtardy kúshtep kóshirýdi qoldamaıtynyn jetkizdi. Arab memleketteri de Gaza halqynyń qazirgi quramyn kúshtep ózgertýge qarsy.

Mundaı usynystar Gazadaǵy jaǵdaıǵa qatysty alańdaýshylyqty kúsheıtip otyr. Sebebi ınfraqurylym qıraǵan, ómir súrýge qolaıly aýmaq azaıǵan, al qalpyna keltirý jumystary áli bastala qoıǵan joq. Munyń bári turǵyndardy Gazadan ketýge ıtermeleýi múmkin.

Ázirge jańa ákimshilik Gazany basqarýǵa kirise qoımady, halyqaralyq kúshter de jumysyn bastaǵan joq. HAMAS qarýyn tapsyra qoımady, Izraıl áskeri de shegine joq. Sondyqtan iri urys qımyldary toqtaǵanymen, áli kúnge Gazadaǵy qaqtyǵys tolyq aıaqtalǵan joq.

Endi Gazada bılikti kim qolǵa alatyny jáne saıası kelisimniń ondaǵy jaǵdaıdy ózgertýge qanshalyqty yqpal etetini mańyzdy bolyp otyr.