Smeta ósti, qurylys sozyldy: Qazaqstanda eń qatty qymbattaǵan TOP-10 joba
ASTANA. KAZINFORM - Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn jarııalap, 2029 jyldyń sońyna deıin ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa Ulttyq qordan shamamen 6,5 trln teńge bólinetinin málimdedi. Memleket basshysy qurylys barysy qatań baqylanatynyn da eskertti. Óıtkeni Qazaqstanda bastapqy smetasy birneshe ese ósip, qurylysy jyldarǵa sozylǵan jobalar az emes. Buǵan deıingi iri qurylystar qanshaǵa qymbattady, oǵan qandaı sebepter áser etti? Kazinform tilshisi táýelsizdik jyldaryndaǵy osyndaı 10 jobany salystyrdy.
1. Şýchınskidegi respýblıkalyq shańǵy bazasy men tramplın – 312,3 paıyz
Bul – bizdiń reıtıngtegi eń joǵary kórsetkish. Shańǵy bazasynyń qurylysy 2005 jyly bastalyp, bastapqyda 9,346 mlrd teńgege baǵalanǵan. Nysandy 2008 jyly paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Alaıda 2009 jyly smeta 15,244 mlrd teńgege deıin ósti. 2016 jylǵy 22 qyrkúıekte respýblıkalyq bıýdjettik komıssııa jobalyq-smetalyq qujattamaǵa ózgeris engizip, qurylys qunyn 38,531 mlrd teńgege jetkizdi. Osylaısha bastapqy baǵamen salystyrǵanda joba 29,185 mlrd teńgege nemese 312,3 paıyz qymbattady.
Qurylystyń aıaqtalýy on jyldan astam ýaqytqa sozyldy. Tramplınder 2018 jylǵy shildede ashyldy. Memlekettik aýdıt pen mınıstrliktiń túsindirmesinde qarjynyń ýaqtyly bólinbeýi, qurylys jumystarynyń toqtap qalýy jáne teńge baǵamynyń ózgerýi sebepter retinde ataldy. 2017 jyly Májilis depýtaty Danııa Espaeva sol kezdegi Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulyna depýtattyq saýal joldap, nysan qunynyń ósýine qatysty túsinikteme surady. Mınıstrlik qarjynyń tolyq bólinbeýinen qurylys kezeń-kezeńimen júrgizilgenin aıtqan. Smetany 2016 jyly respýblıkalyq bıýdjettik komıssııa qaıta qarady.
2. Óskemendegi Gematologııa ortalyǵy – 122,8 paıyz
Gematologııa ortalyǵynyń bastapqy jobalyq quny 32 mlrd teńge bolǵan. Qurylys 2020 jyly bastaldy. Bas merdiger B&A Contractors SA kompanııasymen 31,6 mlrd teńgege kelisimshart jasalǵan. Bastapqy joba 103 tósek-orynǵa esepteldi. Keıin medıtsınalyq qyzmet túrleri keńeıip, kardıologııa jáne kardıohırýrgııa bólimderi qosyldy. Tósek-oryn sany 146-ǵa deıin artty.
2022 jyly túzetilgen joba quny 72,3 mlrd teńgege jetti. Keıin merdigermen kelissózden soń 71,3 mlrd teńge bolyp bekitildi. Bastapqy 32 mlrd teńgemen salystyrǵanda ósim 39,3 mlrd teńge nemese 122,8 paıyz. Qymbattaýǵa jobanyń aýqymyn keńeıtý, qurylys materıaldary men medıtsınalyq jabdyqtar baǵasynyń ósýi sebep retinde kórsetildi.
Nysan 2022 jyly aıaqtalýy kerek edi. Alaıda qurylys birneshe ret keshigip, 2025 jyly aıaqtaýǵa Arnaýly memlekettik qordan 33,6 mlrd teńge bólý týraly sheshim qabyldandy. Bıyl 30 qazanda nysan resmı ashylyp, jobanyń jalpy quny 84,3 mlrd teńgege jetkeni aıtyldy.
3. Atyraýdaǵy oń jaǵalaýdyń káriz-tazartý qurylystary – shamamen 118,9 paıyz
Atyraý qalasynyń oń jaǵalaýyndaǵy káriz-tazartý qurylystaryn jańǵyrtý jobasynyń bastapqy quny 18,5 mlrd teńge boldy. 2021 jyly merdiger retinde «Pavlodar ózen porty» AQ tańdalyp, kelisimshart jasaldy. Qurylys 2022 jyly aıaqtalýy kerek edi. Alaıda jobalyq qujattama birneshe ret túzetilip, quny 40,5 mlrd teńgege deıin ósti. Bastapqy baǵamen salystyrǵanda 22 mlrd teńgege nemese 118,9 paıyz qymbattady.
Merdiger 2022 jyly qurylys materıaldary, jabdyqtar, jumys kúshi men tasymal qunynyń óskenin aıtyp, jobany qaıta qaraýdy surady. Jobany túzetý jóninde tapsyrma berilip, 2023 jylǵy qarashada memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy.
2026 jyly Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev nysandy aralap, jobada 40 jyl burynǵy tehnologııalar qarastyrylǵanyn synady. Onyń aıtýynsha, jobalaý jumystary sapasyz júrgizilgen, tehnologııalyq sheshimderdi qaıta qaraý qajet. Jobalyq qujattamany «Qurylys Ekspert Proekt» JShS ázirlegen. Bul nysanda qymbattaýǵa qurylys materıaldarynyń baǵasy ǵana emes, jobalaý sapasy da áser etken.
4. Qaraǵandydaǵy 200 oryndyq balalar aýrýhanasy – 113,1 paıyz
Aýrýhananyń bastapqy jobalyq-smetalyq qujattamasy 2008 jyly 6,1 mlrd teńgege bekitildi. Qarjy tapshylyǵyna baılanysty qurylys bes jyl boıy bastalmady. 2013 jyly joba qaıta qaralyp, quny 8,2 mlrd teńgege ósti. Tenderdi «Zavodstroı» JShS jeńip aldy. Kompanııa qurylys jumystaryn 2016 jylǵa qaraı aıaqtaǵanymen, medıtsınalyq jabdyqtardy satyp ala almady. Shart mindettemelerin oryndamaǵany úshin sot ony memlekettik satyp alýǵa josyqsyz qatysýshy dep tanydy.
2021 jyly joba qaıta túzetilip, quny 12,5 mlrd teńgege jetti. Jańa merdiger retinde «Olıvııa» JShS tańdaldy. 2022 jyly medıtsınalyq jabdyqtardyń qymbattaýyna baılanysty smeta taǵy ózgerip, jalpy qun 13 mlrd teńgege jetti. Bastapqy 6,1 mlrd teńgemen salystyrǵanda ósim 6,9 mlrd teńge nemese 113,1 paıyz.
Aýrýhana 2023 jylǵy maýsymda ashyldy. Bastapqy jobalyq qujattama bekitilgen 2008 jyldan bastap paıdalanýǵa berilgenge deıin 15 jyl ótti. Memlekettik aýdıt jobalyq qujattamanyń sapasyz ázirlenýin jáne qurylys barysynda sheshimderdiń birneshe ret ózgerýin negizgi sebepterdiń biri retinde atady.
5. Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir – 104 paıyz
Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópirdiń qurylysy 2019 jyly qolǵa alyndy. Jobanyń bastapqy quny 30,2 mlrd teńge dep kórsetildi. Keıingi quny 61,4 mlrd teńgege jetti. Aıyrmasy 31,2 mlrd teńge nemese 103,3 paıyz.
Qurylys 2020 jyly bastalyp, kópir 2024 jyly ashyldy. Qymbattaýdyń resmı sebepteri retinde 2017 jyly ázirlengen jobalyq qujattama, qurylys materıaldarynyń qymbattaýy jáne valıýta baǵamynyń ózgerýi ataldy.
6. Semeıdegi «Abaı-Arena» – 44,6 paıyz
Semeıdegi mádenı-sport kesheniniń qurylysy 2017 jyly bastaldy. Jobaǵa sol kezdegi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov bastamashy boldy. Bastapqy smeta 18,284 mlrd teńge bolsa, keıin 26,447 mlrd teńgege deıin ósti - 8,163 mlrd teńge nemese 44,6 paıyz.
Keshen 2019 jyldyń jeltoqsanynda ashyldy. Bas merdiger «Fırma Azııa» JShS dırektory Saýle Dúskýjanova jobalyq qujattamada kóptegen qate bolǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, ınflıatsııa koeffıtsıenti durys qoldanylmaǵandyqtan, qurylys materıaldary men jabdyqtardyń baǵasy tómen eseptelgen. Merdiger smetany ózgertý týraly sheshim saraptama qorytyndysynan keıin qabyldanǵanyn túsindirdi. Bul jobaǵa da qoǵam tarapynan qurylys qunyna baılanysty syn kóp aıtyldy.
7. «Aqtóbe – Qandyaǵash» avtojoly – 42,8 paıyz
«QazAvtoJoldyń» damý josparynda avtojoldyń 11-100 shaqyrymdyq ýchaskesiniń bastapqy quny 98,9 mlrd teńge dep kórsetilgen. Qujattaǵy málimet boıynsha, smeta 42,8 paıyz ósken. Joba 2020 jyly qolǵa alynǵan edi. Úkimettiń resmı túsindirmesinde pandemııa, tótenshe jaǵdaı jáne qurylys shyǵyndarynyń eskalatsııasy atalǵan.
Qosymsha shyǵynnyń qandaı bóligi materıaldar baǵasynyń ósýine, qandaı bóligi jobalyq ózgeristerge tıesili ekeni týraly resmı málimet joq.
8. Astana JEO-3 – 40,6 paıyz
Astanadaǵy úshinshi jylý elektr ortalyǵynyń bastapqy smetasy 86,8 mlrd teńge bolǵan. 2021 jyly joba quny 122 mlrd teńgege deıin kóterildi. Ósim - 35,2 mlrd teńge nemese 40,6 paıyz.
JEO qurylysy elordadaǵy jylý tapshylyǵyn azaıtý úshin qolǵa alyndy. Qunnyń ósýi qurylys materıaldary men jabdyqtardyń baǵasyna, jobany iske asyrý merzimine baılanysty túsindirildi.
9. «Taldyqorǵan – Qalbataý – Óskemen» avtojoly – 31,5 paıyz
Bul joldyń 287-1073 shaqyrymdyq ýchaskesiniń bastapqy quny 382,2 mlrd teńge bolǵan. «QazAvtoJoldyń» damý josparynda smetanyń 31,5 paıyzǵa óskeni kórsetilgen. Joba 2016 jyldan beri iske asyrylyp keledi. Qymbattaýdyń resmı sebepteri retinde pandemııa, tótenshe jaǵdaı jáne negizgi jol-qurylys materıaldarynyń qymbattaýy atalǵan.
10. «Qalbataý – Maıqapshaǵaı» avtojoly – 31,4 paıyz
Joldyń 906-1321 shaqyrymdyq ýchaskesiniń bastapqy quny 213,7 mlrd teńge bolǵan, smeta 31,4 paıyz óskeni kórsetilgen. Joba 2016 jyldan beri iske asyrylyp keledi. Resmı túsindirmede pandemııa, tótenshe jaǵdaı jáne qurylys materıaldarynyń qymbattaýy atalǵan.
Reıtıngten tys: Pavlodardaǵy Ertis kópiri
Pavlodarda Ertis arqyly salynǵan jańa kópirdiń qunyna qatysty da úlken aıyrmashylyq bar. 2022 jyly jobanyń quny shamamen 40,3 mlrd teńge dep jarııalandy. 2024 jyly 38,8 mlrd teńge kórsetkishi aıtyldy. Keıin jobanyń quny 71,4 mlrd teńgege jetkeni habarlandy. Eger 38 mlrd teńgeni bastapqy baǵa dep alsaq, ósim 87,9 paıyz bolady. Biraq «QazAvtoJol» bul somanyń búkil jobanyń tolyq quny bolmaǵanyn málimdegen.
PS: Reıtıngke memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen qarjylandyrylǵan jáne bastapqy bekitilgen quny men keıingi túzetilgen nemese naqty quny týraly málimetter ashyq derekkózderde qoljetimdi qurylys jobalary engizildi.
