Qazirgi stýdent burynǵydan ózgerek: oqytýshylar ne deıdi
Sońǵy on jylda ýnıversıtet aýdıtorııasy qanshalyqty ózgerdi? Búgingi stýdent burynǵydaı uzaq dáristi tyńdap, kólemdi mátindi oqýǵa daıyn ba? Álde smartfon, áleýmettik jeli men qysqa vıdeolar aqparatty qabyldaý tásilin de ózgertti me?
Bul másele keıingi jyldary álemde jıi talqylanyp júr. Amerıkalyq áleýmettik psıholog Djonatan Haıdt 2024 jyly jaryq kórgen «The Anxious Generation» («Mazasyz urpaq») kitabynda negizgi betburysty 2010 jyldardyń basymen baılanystyrady. Onyń paıymdaýynsha, smartfon men áleýmettik jeliniń jappaı taralýy jasóspirimderdiń qarym-qatynasyn vırtýaldy keńistikke kóshirip, uıqy, zeıin, jalǵyzdyq pen áleýmettik salystyrý sııaqty máselelerge áser etti.
Degenmen bul tujyrym ǵylymı ortada birjaqty qabyldanbaıdy. Birqatar zertteýshi jastardyń psıhıkalyq densaýlyǵy men smartfon qoldaný arasynda baılanys bolýy múmkin ekenin moıyndaǵanymen, ony tikeleı sebep-saldar retinde kórsetýge dálel jetkiliksiz dep sanaıdy.
Al Qazaqstan ýnıversıtetterinde ne ózgerdi? Muny stýdentterdiń birneshe býynyn kórgen oqytýshylar qalaı baǵalaıdy?
Qazirgi stýdent aqparatty qalaı qabyldaıdy
Áleýmettanýshy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy Nurlan Baıǵabylov ózgeristiń anyq baıqalǵan kezeńin 2010 jyldardyń ortasymen baılanystyrady. Onyń aıtýynsha, smartfon men mobıldi ınternettiń jappaı taralýymen bastalǵan úrdis pandemııa kezinde kúsheıgen.
– Buǵan deıin stýdentter tereń taldaýǵa beıim bolsa, qazirgiler vızýaldy jáne fragmenttik, ıaǵnı klıptik qabyldaýǵa jaqyn. Olar aqparatty tereń meńgerýden góri jyldam súzgiden ótkizýge beıim. Zeıin uzaqtyǵy qysqarǵan, dástúrli monologtyq dárister stýdentter aýdıtorııasyn ustaı almaıdy, - deıdi ol.
Biraq áleýmettanýshy muny qazirgi stýdenttiń bilimge yntasy tómendedi dep baǵalaýǵa bolmaıtynyn aıtady.
– Bul – jastardyń «nasharlap» nemese «bilimge yntasynyń tómendep» ketkenin bildirmeıdi. Bul – medıaekologııanyń ózgerýine baılanysty qalyptasqan jańa qabyldaý stıli. Olar aqparatty basqasha óńdeıdi, basqasha suryptaıdy jáne basqasha sińiredi, - deıdi Nurlan Baıǵabylov.
Onyń pikirinshe, buǵan tek smartfon men áleýmettik jeli áser etip otyrǵan joq. Eńbek naryǵyndaǵy ózgeris, bilim alýdaǵy pragmatızm jáne ómir qarqynynyń jyldamdaýy da jastardyń aqparat tutyný ádetin ózgertip jatyr.
30 jylda aýdıtorııa qalaı ózgerdi
Mundaı ózgeristi M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Aıgúl Nasımýllına da kúndelikti aýdıtorııadan baıqap júr. Ol ýnıversıtette 33 jyldan beri sabaq beredi jáne osy ýaqyt ishinde stýdentterdiń birneshe býynyna sabaq bergen.
Onyń aıtýynsha, 1990 jyldardyń sońy men 2000 jyldardyń basyndaǵy stýdentter kóbine tuıyq, oqytýshy suramasa óz pikirin aıtýǵa asyqpaıtyn. Qazirgi jastar áldeqaıda ashyq ári mektepten jaqsy daıyndyqpen keledi. Ásirese, bul aıyrmashylyqty ózi beretin aǵylshyn tili páninen baıqaýǵa bolatynyn aıtady.
– Stýdentterdiń bilim deńgeıi artty. Ásirese aǵylshyn tilinde sóıleı bilip keledi. Buryn kópshiligi tildi meńgermeı keletindikten, bastapqy deńgeıden, dástúrli ádispen oqytatyn bolsaq, qazir kópshiligi aǵylshyn tilin mektepten jaqsy meńgerip keledi, - deıdi Aıgúl Nasımýllına.
Biraq oqytýshynyń aıtýynsha, bir daǵdy jaqsarǵanymen, ekinshisi álsiregen.
– Kitap oqýǵa qyzyǵýshylyq, kitap oqýǵa degen qulshynys múldem joq deýge bolady. Munyń áserin stýdentterdiń sóıleýinen de baıqap júrmiz. Buryn mektepte tarıh, geografııa, ádebıet sııaqty pánderdi aýyzsha aıtyp, kólemdi shyǵarma jazýdyń ózi sóıleý daǵdysyn qalyptastyratyn edi. Qazirgilerde tek osy salada izdenip, jumys istep, oqyp daǵdylanǵandary bolmasa, kópshiliginde sóıleý daǵdysy qalyptaspaǵan. Aǵylshyn tilinde sóılese de, qazaq tilinde oıyn qorytyp, ádemilep, sheber tilmen jetkize almaıdy. Óıtkeni kitap oqý azaıdy. Ózdiginen oıymen esse, shyǵarma jazýy azaıdy, - deıdi oqytýshy.
Bul aýdıtorııadaǵy pikirtalas sabaqtaryna da áser etken. Onyń baıqaýynsha, stýdentter ózdiginen suraq qoıýǵa nemese kútpegen jerden sóz alyp, oıyn birden jetkizýge qınalady.
– «Sen suraq qoıýǵa daıyndal» demeseń, ózdikterinen suraq qoımaıdy. Qazirgi stýdentter mindetti túrde 10-15 mınýt qaıtalap, daıyndalyp almasa, sóılemeıdi. Árıne, úsh-tórt stýdent shyǵýy múmkin. Biraq kópshiliginde aıaq astynan sóılep ketý joq, - deıdi ol.
Sonymen qosa Aıgúl Nasımýllına stýdentterdiń minezi men oqytýshymen qarym-qatynasynda da aıyrmashylyq baryn baıqaıtynyn atap ótti. Onyń sózinshe, qazirgi jastar sezimtaldaý, sondyqtan olarmen sóıleskende sózge de mán berýge týra keledi.
– Qazirgi stýdentterdiń qyzyǵýshylyǵy basqa. Keıde jaı ǵana «qajet», «mindetti» degen talaptyń ózin aýyr qabyldaıtyndary bar. Bir sózdi kóńiline alyp, muńaıyp qalatyn stýdentter kóbeıdi. Sondyqtan qazir olarmen qarym-qatynasta óte saq bolýǵa, sabaqty da soǵan qaraı júrgizýge týra keledi, - deıdi Aıgúl Nasımýllına.
Smartfon oqý protsesine qalaı áser etip otyr
Budan bólek oqytýshylar smartfondy stýdenttiń zeıinin bóletin qural retinde ǵana qarastyrýǵa bolmaıtynyn aıtady. Aıgúl Nasımýllınanyń pikirinshe, ol qazir oqý protsesiniń bir bóligine aınalǵan.
– Qaı jaǵynan alǵanda da, smartfonsyz qazirgi kezde sabaqty elestetý múmkin bolmaı qaldy. Bizdiń ózimizge de, stýdentke de. Aqparatty jyldam alamyz. Meniń dárisimde qamtylmaǵan jaıttardy olar tolyq zerttep, qarap aıtyp keledi. Keremet slaıdtar men prezentatsııalar jasap, semınar sabaqtaryn jandandyrýǵa múmkindik beredi, - deıdi ol.
Alaıda daıyn aqparatqa qoljetimdilik stýdenttiń ózdiginen eńbektenýine de áser etip otyr. Muny oqytýshy ChatGPT sekildi jasandy ıntellekt quraldarynan baıqap júrgenin jetkizdi.
– Baıaǵy bizder sózdikpen, úlken qalyń sózdiktermen jumys istep, oqyp, aýdaryp ósken urpaqpyz. Al bular op-ońaı ChatGPT arqyly aýdara salady. Ózdikterimen eńbektenip jumys isteý jaǵy álsiredi. «Daıyn asqa tik qasyq» qalyptasyp otyr, - deıdi Aıgúl Nasımýllına.
Nurlan Baıǵabylov ta jasandy ıntellekt stýdenttiń aqparat izdeý jolyn ózgertkenin aıtady.
– Buryn stýdentter aqparatty izdeýge, ádebıetterdi suryptaýǵa ýaqyt jumsasa, qazirgi stýdent daıyn jınaqtalǵan jaýapty jyldam alýǵa beıim. Bul aqparatty ózdiginen qorytý daǵdysyn báseńdetýi múmkin. Biraq JI-di kómekshi retinde paıdalanyp, durys suraq qoıa alatyn jáne alynǵan aqparatty synı turǵydan óńdeıtin stýdentterde jańa ıntellektýaldyq daǵdylar da qalyptasyp keledi, - deıdi áleýmettanýshy.
Ýnıversıtet baǵdarlamasy ózgerýi kerek pe
Stýdenttiń aqparatty qabyldaýy ózgerse, ýnıversıtettegi sabaq berý tásili burynǵy kúıinde qala ala ma?
Aıgúl Nasımýllına oqytýshylardyń qazirdiń ózinde aýdıtorııaǵa beıimdelip jatqanyn aıtady. Sabaq belsendi ári tartymdy ótýi úshin stýdentke daıyndalýǵa ýaqyt berý, ony sóıletý, tapsyrmalardy soǵan qaraı qurý qajet.
– Osyndaı urpaq qalyptasqandyqtan, biz de oqytý tásilin soǵan qaraı beıimdep jatyrmyz. Sıllabýsty da soǵan saı quramyz. Aýdıtorııada sabaq belsendi ári tartymdy ótýi, oqytýshy men stýdent arasynda baılanys bolýy úshin olardyń ózdiginen oılaný, zeıin qoıý daǵdylaryn eskeremiz, - deıdi Aıgúl Nasımýllına.
Al Nurlan Baıǵabylovtyń pikirinshe, bul jerde eki baǵyttyń birin tańdaýdyń qajeti joq. Ýnıversıtet aqparatty jetkizý tásilin qazirgi stýdentke beıimdeýi kerek, biraq bilimniń mazmunyn jeńildetpeýge tıis.
– Ýnıversıtet qazirgi stýdenttiń qabyldaý ereksheligin eskerýge májbúr. Dástúrli monologtyq dáristerdi ınteraktıvti formatqa, mıkro-úırený elementterine, vızýaldy keısterge jáne problemaǵa baǵyttalǵan oqytýǵa aýystyrý qajet. Biraq ýnıversıtet stýdenttiń klıptik qabyldaýyna tolyǵymen jyǵylyp ketpeýi tıis. Joǵary bilimniń negizgi mıssııasy – tereń oılaý, uzaq mátindi taldaý, kognıtıvti shydamdylyq pen synı kózqarasty damytý, - dep túıindedi ol.
Aıta keteıik, buǵan deıin Kazinform jasandy ıntellektiniń Qazaqstandaǵy joǵary bilimge qalaı áser etip jatqanyn jazǵan edi. Materıalda JI-di oqý protsesi men ǵylymı zertteýlerde qoldaný, stýdent bilimin baǵalaý jáne oqytýdy ár stýdenttiń qajettiligine qaraı beıimdeý máseleleri qarastyryldy.
