Mıllıardtar bólingen SQO joldary nege qaıta-qaıta jóndeýdi qajet etedi

Azamattyq belsendi Ernur Nurǵalı áleýmettik jelidegi jazbasynda SQO-daǵy birqatar joldyń jaǵdaıyn kóterdi. 

Onyń aıtýynsha, Lavrovka — Qaraqamys jáne Saýmalkól — Svetlyı baǵyttarynda aýyr tehnıkanyń qozǵalysy jańadan salynǵan jol jabynynyń tez buzylýyna áser etip otyr.

— Jergilikti turǵyndarmen sóıleskenimde, olar joldyń buzylýyna fermerlerdiń aýyr tehnıkasy basty sebep ekenin aıtady. Ol — 70 tonnalyq tonajdar men 40 tonnalyq qytaı kólikteri. Bul jerdegi paradoks — kásipkerlerdiń ózi aýyl-aýdanda turmaıdy. Sharýany syrttan otyryp basqarady, jergilikti turǵyndardy jumysqa jaldaıdy, biraq óziniń shamadan tys júk tıelgen fýralary taptap jatqan ınfraqurylymnyń saqtalýyna bas qatyrmaıdy, — deıdi Ernur Nurǵalı.

Belsendiniń aıtýynsha, Lavrovka — Qaraqamys joly 30 jylǵa jýyq ýaqyt jóndeý kórmegen. 2023 jyly ony qalpyna keltirýge 600 mln teńge bólingenimen, qazir jóndelgen jol qaıta shurq-tesilgen. Al merdigerdiń 3 jyldyq kepildik merzimi aıaqtalǵan.

Sondaı-aq Saýmalkól — Svetlyı baǵytyndaǵy joldy jóndeýge 3 mlrd teńgeden astam qarjy bólingen. Jóndeý jumystary aıaǵyna deıin jetkizilmeı, Dáýqara aýylynda toqtap qalǵan. Al tóselgen jol qazirdiń ózinde aýyr salmaqtan qatty tozyp jatyr.

— Men turǵyndardyń atynan memlekettik organdarǵa osy máselemen júgingenimde, olardyń jaýaby meni qatty tańǵaldyrdy. Resmı qujattardan baqylaýshy organnyń ózine júktelgen fýnktsııalardy oryndaýǵa múldem qaýqarsyz ekenin kórýge bolady, ıaǵnı búkil Soltústik Qazaqstan oblysyna bary-joǵy eki jyljymaly kóliktik baqylaý beketi (JKBB) bólingen. Sondaı-aq vedomstvo kem degende 10 ınspektordyń jetispeıtinin resmı túrde moıyndaıdy. Demek ınspektsııa barlyq ýchaskede baqylaý júrgize almaı otyr. Olardyń jumysy tek ereje buzylǵannan keıin aıyppul salý emes, memlekettik múlikke keltiriletin zııannyń aldyn alýǵa baǵyttalýǵa tıis, — deıdi Ernur Nurǵalı.

Jolǵa quıylǵan mıllıardtar

SQO Jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń málimetinshe, byltyr oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldary men kóshe-jol jelisine 30,6 mlrd teńge bólingen. Onyń ishinde oblystyq joldarǵa — 15,6 mlrd teńge jumsalǵan. Bıyl bul maqsatqa 21,9 mlrd teńge kózdelgen. Onyń 14,4 mlrd teńgesi oblystyq mańyzy bar joldarǵa, 7,5 mlrd teńgesi aýdandyq jáne kóshe-jol jelisine baǵyttalmaq.

— Aýdandyq mańyzy bar KTAІ-65 «Saýmalkól — Syrymbet — Qaraqamys — Svetloe» avtomobıl jolyn ortasha jóndeýge 2022 jyly oblystyq bıýdjetten 3,029 mlrd teńge somasynda qarajat bólindi. Ótkizilgen konkýrstyq rásimderdiń qorytyndysy boıynsha «Petropavl Joldary» JShS merdiger uıym bolyp aıqyndaldy. 2022-2025 jyldar aralyǵynda avtomobıl jolynyń 46,6 shaqyrymy jóndeldi. Jóndelgen ýchaskeler merdiger uıymnyń kepildiginde. Qalǵan 23,2 shaqyrym joldy jóndeýdi aıaqtaý úshin 2,031 mlrd teńge somasyna jobalaý-smetalyq qujattama ázirlenip, saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy, — deıdi basqarma basshysynyń orynbasary Samat Aqjigitov.

Joldyń jaýy kim?

Kóliktik baqylaýdyń basty mindetteriniń biri — júk kólikteriniń belgilengen salmaqtyq jáne gabarıttik talaptardy saqtaýyn qamtamasyz etý.

Baqylaýdyń qanshalyqty mańyzdy ekeni bıyl shilde aıynyń sońynda Petropavlǵa kireberis jolda bolǵan jaǵdaıdan da kórindi. 

Úsh kún ishinde bul jerde 32 júk kóligi jınalyp, tekserý barysynda birqatar zań buzýshylyq anyqtalǵan. Nátıjesinde 66 ákimshilik is qozǵalyp, 14,4 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. Budan bólek, naqty júrip ótken joly úshin 996,4 myń teńge alym óndirildi.

SQO Kóliktik baqylaý ınspektsııasynyń málimetinshe, aýyr salmaqty kólikterdiń qozǵalysy jol jabynynyń merziminen buryn tozýyna tikeleı áser etedi. Ásirese ruqsat etilgen salmaqtyq jáne ostik parametrlerden asyp ketken kólikter jolǵa úlken salmaq túsiredi. Sondyqtan joldyń sapasy ony salý nemese jóndeý tehnologııasyna ǵana emes, keıingi paıdalanýǵa da baılanysty.

Oblysta aýyr júk kólikteri aǵyny joǵary birneshe baǵyt bar, olar: KST-62 «Elenovka — Aryqbalyq — Chıstopole — Esil» 17-209-shaqyrym, KST-59 «Qazgorodok — Gorkovskoe» 62-203 km, KT-32 «Presnovka — Blagoveşenka — Qaırankól», KT-12 «Býlaevo — Sovetskoe», KT-50 «Borkı -Tashkentka — Barnevka — Dolmatovo», KT-29 «Pokrovka — Korneevka — Gornoe», KT-19 «Pokrovka — Ilınka — Mektep», KT-45 «Smırnovo — Trýdovoe — Toqýshy — M-51 Chelıabınsk — Novosıbırsk a/j», KT-40 «Krıvoşekovo — Afanasevka — Sadovka — aýdan shekarasy», KT-4 «A-16 a/j — Novonıkolskoe — Andreevka — Bostandyq — Novomıhaılovka». Bul baǵyttarda tranzıttik kólikpen qatar ınertti jáne qurylys materıaldary, aýyl sharýashylyǵy ónimderi jáne ózge de iri tonnajdy júkter tasymaldanady.

Inspektsııa ne deıdi?

Kóliktik baqylaý ınspektsııasy Kazinform-ge resmı jaýabynda da SQO-da ınspektorlar sanynyń jetkiliksizdigi máselesin joqqa shyǵarmaıdy.

Búginde oblys joldaryndaǵy baqylaýdy 9 maman júzege asyrady. Onyń altaýy Mamlıýt aýdanyndaǵy Jańa Jol ótkizý pýnktine jaqyn ornalasqan respýblıkalyq mańyzy bar M-51 «Chelıabınsk-Novosıbırsk» avtomobıl jolynda halyqaralyq tasymal talaptarynyń saqtalýyn baqylaý úshin táýlik boıy kezekshilikke tartylǵan.

— SQO avtomobıl joldarynyń edáýir uzyndyǵyn, qarqyndy júk kóligi qozǵalysyn jáne turaqty baqylaýdy qamtamasyz etý qajettigin eskere otyryp, ınspektorlyq quramnyń sanyn ulǵaıtý máselesi óte ózekti. Inspektsııa buǵan deıin shtat sanyn ulǵaıtý jóninde tıisti usynystar joldaǵan. Atap aıtqanda, qosymsha 10 ınspektorlyq laýazym bólý máselesi kóterildi, bul oblystyń avtomobıl joldaryn baqylaýdy keńeıtýge múmkindik berer edi. Tasymaldaýshylardyń tártibin arttyrýǵa avtomattandyrylǵan salmaq-gabarıttik baqylaýdy kóbeıtý, turaqty reıdtik is-sharalar ótkizý, tasymaldaýshylarmen profılaktıkalyq jumys, sondaı-aq múddeli memlekettik organdarmen ózara is-qımyl da yqpal etedi, — deıdi SQO kóliktik ınspektsııa basshysynyń orynbasary Nurfazyl Kenjetaev.

Baqylaý organdarynyń ózderi de kadrlyq resýrstyń jetkiliksiz ekenin moıyndap otyr.

Qazir oblys joldarynda salmaq-gabarıttik baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıeleri de jumys isteıdi.

Inspektsııa málimetinshe, búginde oblysta 4 avtomattandyrylǵan ólsheý stantsııasy ornatylǵan. Osy jyldyń alǵashqy jeti aıynda qondyrǵylardyń derekteri boıynsha ruqsat etilgen salmaqty asyrǵany úshin 72,3 mln teńge mólsherinde aıyppul tóleý qajettigi týraly 110 nusqama joldanǵan.

Jalpy ınspektsııa bıyl 2 707 kólik quralyn teksergen. Ruqsat etilgen salmaqtyq parametrlerden asqany úshin 265 ákimshilik is qozǵalyp, 94,5 mln teńge aıyppul salynǵan. Salystyrý úshin, 2025 jyly 5456 kólik quraly tekserilip, 257 ákimshilik is qozǵalǵan. Salynǵan aıyppuldyń jalpy mólsheri 91,6 mln teńge bolǵan, ıaǵnı aýyr júk kólikteriniń belgilengen talaptardy buzý faktileri az emes.

Jol tozýynyń aldyn alýdyń jańa tetikteri

Kóliktik baqylaý ınspektsııasy da aýyr salmaqty kóliktiń jol jabynyna teris áser etetinin moıyndaıdy. Sondyqtan problemalyq baǵyttarda salmaqtyq-gabarıttik baqylaýdy kúsheıtý boıynsha jumys jalǵasatynyn habarlady.

SQO-da avtomattandyrylǵan baqylaý júıelerinen bólek avtomobıl joldarynda tórt kóliktik baqylaý jyljymaly beketi (KBJM) jumys isteıdi. Onyń bireýi halyqaralyq júk tasymalyn baqylaý úshin táýlik boıy M-51 jolynda ornalasqan.

Budan bólek, ınspektsııanyń málimetinshe, KBJM-ny qoldaný arqyly reıdtik is-sharalar turaqty túrde júrgiziledi. Mamandar jańadan jóndelgen joldarǵa qatysty arnaıy jeke baqylaý túri zańnamada qarastyrylmaǵanyn atap ótti. Degenmen reıdterdi uıymdastyrý kezinde jóndelgen jáne rekonstrýktsııalanǵan ýchaskelerdiń saqtalýyna da nazar aýdarylady. Kóktemde jol tósemi shamadan tys ylǵaldanǵan kezeńde aýyr salmaqty kólik quraldarynyń qozǵalysyna ýaqytsha shekteýler engiziledi.

Joldyń tozýynyń aldyn alý úshin avtomattandyrylǵan ólsheý stantsııalarynyń (AÓS) sanyn arttyrý josparlanǵan.

— Bıyl jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldaryna taǵy 4 AÓS jáne respýblıkalyq jelide 1 AÓS ornatý josparlanǵan. 2027-2028 jyldary taǵy 15 AÓS ornatý kózdelgen, onyń ishinde jeteýi jergilikti, 8-i respýblıkalyq joldarǵa qoıylady, — deıdi SQO jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysynyń orynbasary Samat Aqjigitov.

Talapqa saı emes

Salynyp jatqan joldyń sapasyn Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy tekseredi. Máselen byltyr mamandar jol-qurylys maýsymynda joldardyń sapasyna keń kólemdi tekserý júrgizip, kóptegen kemshilikti anyqtady.

Osy aralyqta óńirde barlyǵy 128 jol nysany tekserilip, 366 ret ınspektsııa jasalǵan. Nátıjesinde 1 847 synamanyń 27% standarttarǵa sáıkes kelmegen.

Oblystyq mańyzy bar joldardan alynǵan synamalardyń úshten biri sapasyz ekendigi anyqtaldy. Kóbine asfalttyń quramyndaǵy tyǵyzdyq, beriktik jáne sýdy sińirý kórsetkishteri talapqa saı bolmaǵan.

Joldyń saqtalýy — ortaq mindet

Aýyr júk kóligin múldem jolǵa shyǵarmaý múmkin emes. Óıtkeni aýyl sharýashylyǵy ónimderin tasymaldaý, qurylys materıaldaryn jetkizý, egin naýqany kezindegi logıstıka — óńir ekonomıkasynyń qalypty jumysynyń bir bóligi.

Sondyqtan máseleni tek «jol sapasyz salyndy» nemese «aýyr kólik joldy buzdy» dep bir ǵana sebepke tirep qoıý jetkiliksiz. Joldyń sapasy, qurylys tehnologııasy, paıdalanýǵa berý, kepildik kezeńindegi baqylaý, kólik qozǵalysynyń qarqyndylyǵy jáne salmaqtyq talaptardyń saqtalýy — barlyǵy bir tizbektiń býyny. Inspektsııanyń jaýaby boıynsha, baqylaý bar, aıyppul salynyp jatyr, avtomattandyrylǵan ólsheý stantsııalary kóbeıedi, ınspektor sanyn arttyrý máselesi kóterilgen. Endigi másele — osy sharalardyń joldardyń naqty jaǵdaıyna qanshalyqty áser etetininde. Óıtkeni joldy jóndeýge bólingen mıllıardtyń tıimdiligi onyń qansha shaqyrym asfalt tóselgenimen emes, sol joldyń qansha jyl qyzmet etetinimen ólshenedi.

Buǵan deıin elde 3,7 myń shaqyrym jol jańartylyp jatqanyn jazǵan edik.