SQO-da kezinde jazyqsyz qýǵyndalǵan 13 myńnan astam azamat áli tolyq aqtalmaǵan
PETROPAVL. KAZINFORM – Soltústik Qazaqstan oblysynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý máselesi áli kúnge deıin ózektiligin joıǵan joq.
Prezıdenttiń tapsyrmasyna oraı, arnaıy qurylǵan óńirlik komıssııa 2020 jyldan beri arhıv derekterin saralap, ádildikti qalpyna keltirý baǵytynda aýqymdy jumys júrgizip keledi. Alaıda atqarylǵan iske qaramastan, jazyqsyz qýdalanǵan myńdaǵan azamattyń taǵdyry áli de zertteýdi qajet etedi.
Soltústik Qazaqstan memlekettik arhıviniń dırektory Sáýle Málikovanyń aıtýynsha, búgingi kúni komıssııaǵa 13 myńnan astam aqtalmaǵan adamnyń tizimi tapsyrylǵan. Olardyń basym bóligi birinshi sanatqa jatqyzylǵan, ıaǵnı keńestik bılik kezinde «iri baı» retinde qýdalanǵan azamattar.
– Sonymen qatar áskerı tutqyndar máselesi áli tolyq sheshilgen joq. Búginde shamamen 5 myńǵa jýyq jerlesimizdiń esimi anyqtaldy. Qupııa qujattardyń barlyǵyn ashyp aıtý múmkin bolmasa da, olardyń Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, tutqynǵa túskeni, tutqynda aýyr azap kórgeni, sol jaqta qaza tapqany nemese elge oralǵan soń qaıtadan qýdalanǵany jóninde naqty derekter jınaqtaldy, - deıdi Sáýle Málikova.
Zertteý barysynda Alash qozǵalysynyń belgisiz bolyp kelgen kóptegen ókiliniń esimi anyqtalǵan.
– Alash qaıratkerlerinen Maǵjandy, Jumaǵalı Tileýlındi, Qoshke Kemeńgerovty bilemiz ǵoı. Soǵan qosymsha taǵy jetpisten astam azamattyń, Alash qaıratkerleriniń tizimin anyqtadyq, bizdiń óńir boıynsha. Olardy da komıssııaǵa tapsyrdyq. Sol tulǵalardyń ishinde Salmaqbaı Kúsemisovke erekshe toqtalǵym keledi. Onyń qaıda týǵanyn jaqynda anyqtadyq, Maǵjannyń jerlesi, Polýdın bolysynan eken. Osy jerde bolshevıkter úkimeti ýaqytsha qulaǵan ýaqytta eki jyl boıy osy ólkeni basqarǵandardyń biri bolǵan. 1920 jyly Keńester alashordalyqtarǵa amnıstııa jasasa, bul adamǵa keshirim bermeı, atyp tastaǵan. Onyń esimi araǵa ǵasyrdan astam ýaqyt salyp, belgili bolyp jatyr, - deıdi arhıv dırektory.
Jalpy, búginge deıin aqtalǵandardyń ishinde 2 352 adam atý jazasyna kesilgender sanatyna jatady. Solardyń biri – esimi el esinen óship, eńbegi áli kúnge deıin laıyqty baǵasyn almaı kele jatqan Ábdirahman Aısarın.
– Jazýshy, pýblıtsıst, qoǵam qaıratkeri, Smaǵul Sádýaqasovtyń isin jalǵastyrýshy Ábdirahman Aısarın 1937 jyly atý jazasyna kesildi. Ol oblystyq, respýblıkalyq basylymdarda jumys istedi. Petropavl ýezi boıynsha birer jyl halyq sýdıasy boldy, salyq salasynda da eńbek etip, kásipodaq tóraǵasynyń orynbasary bolyp eńbek etti. Ustalǵannan keıin bir jyldan keıin zaıyby Mádına da qamaýǵa alynyp, bes jylyn «ALJIR» lagerinde ótkizdi, - deıdi Sáýle Málikova.
Qazir, arhıv dırektorynyń aıtýynsha, tolyq aqtalǵan azamattardyń sany 8 myńnan asqan. Olardyń esimi Petropavldaǵy saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan eskertkish taqtaǵa oıyp jazylǵan.
Buǵan deıin saıası qýǵyn-súrgin qurbandary qandaı tólemder alatynyn jazǵan edik.